1Konstytucja i partia
- Konstytucja z 22 lipca 1952 r. – wzorowana na konstytucji ZSRS; formalnie władza należała do „ludu pracującego miast i wsi”.
- Faktycznie rządziła PZPR (Polska Zjednoczona Partia Robotnicza); najważniejszą osobą był I sekretarz KC PZPR.
- Nowelizacja z 1976 r. wpisała do konstytucji kierowniczą rolę PZPR i przyjaźń z ZSRS – wywołało to protesty intelektualistów.
- Partie satelickie: ZSL (Zjednoczone Stronnictwo Ludowe) i SD (Stronnictwo Demokratyczne) – podporządkowane PZPR.
2Organy władzy
- Sejm – formalnie najwyższy organ władzy, w praktyce fasadowy: zatwierdzał decyzje partii.
- Wybory bez wyboru – głosowano na jedną listę Frontu Jedności Narodu.
- Rada Państwa – kolegialna głowa państwa do 1989 r.
- Nomenklatura – ważne stanowiska obsadzano wyłącznie za zgodą partii.
Dlaczego wybory w PRL nazywa się „wyborami bez wyboru”?
Wynik był z góry ustalony przez partię.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Kontrola i represje
- Cenzura – Główny Urząd Kontroli Prasy sprawdzał gazety, książki, filmy i przedstawienia.
- UB i Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego – główne narzędzia terroru do lat 1954–1956.
- Służba Bezpieczeństwa (SB) – od 1956 r. śledziła i zwalczała opozycję, werbowała tajnych współpracowników.
- Milicja Obywatelska (MO); ZOMO – oddziały do tłumienia demonstracji i strajków.
| Instytucja | Rola w PRL |
|---|---|
| PZPR | faktyczna władza |
| Sejm | zatwierdzał decyzje partii |
| Rada Państwa | kolegialna głowa państwa |
| Główny Urząd Kontroli Prasy | cenzura |
| SB | inwigilacja i zwalczanie opozycji |
PRL – państwo jednej partii: rządzi PZPR, Sejm jest fasadowy, działają cenzura i SB.
Konstytucja z 1952 r. nie mówiła wprost o władzy PZPR – kierowniczą rolę partii wpisano dopiero w 1976 r.
✎Ściąga: Ustrój polityczny PRL
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- PRL – państwo jednej partii: rządzi PZPR, Sejm jest fasadowy, działają cenzura i SB.
- Konstytucja z 22 lipca 1952 r. – wzorowana na konstytucji ZSRS; formalnie władza należała do „ludu pracującego miast i wsi”.
- Nowelizacja z 1976 r. wpisała do konstytucji kierowniczą rolę PZPR i przyjaźń z ZSRS – wywołało to protesty intelektualistów.
- Partie satelickie: ZSL (Zjednoczone Stronnictwo Ludowe) i SD (Stronnictwo Demokratyczne) – podporządkowane PZPR.
- Sejm – formalnie najwyższy organ władzy, w praktyce fasadowy: zatwierdzał decyzje partii.
- Wybory bez wyboru – głosowano na jedną listę Frontu Jedności Narodu.
- Rada Państwa – kolegialna głowa państwa do 1989 r.
- Nomenklatura – ważne stanowiska obsadzano wyłącznie za zgodą partii.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Komu według konstytucji z 1952 r. należała władza w PRL?
- APZPR
- Bludowi pracującemu miast i wsi
- CRadzie Państwa
- DI sekretarzowi partii
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: ludowi pracującemu miast i wsi – Był to zapis formalny – faktycznie rządziła PZPR.
Kiedy wpisano do konstytucji kierowniczą rolę PZPR?
- Aw 1956 r.
- Bw 1952 r.
- Cw 1989 r.
- Dw 1976 r.
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: w 1976 r. – Nowelizacja z 1976 r. wywołała protesty intelektualistów.
Jaki organ pełnił rolę kolegialnej głowy państwa w PRL?
- ABiuro Polityczne KC PZPR
- BSejm
- CRada Państwa
- DFront Jedności Narodu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Rada Państwa – Urząd prezydenta przywrócono dopiero w 1989 r.
Które partie były satelitami PZPR?
- AZSL i SD
- BPSL i PPS
- CKOR i NSZZ „Solidarność”
- DPPR i PPS
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: ZSL i SD – ZSL i SD działały legalnie, ale podporządkowane PZPR.
Czym była nomenklatura?
- Aobsadzaniem ważnych stanowisk za zgodą partii
- Btajną policją polityczną
- Ckontrolą prasy i książek
- Dlistą kandydatów w wyborach
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: obsadzaniem ważnych stanowisk za zgodą partii – Dzięki nomenklaturze partia kontrolowała urzędy i gospodarkę.
Jaka instytucja zajmowała się cenzurą w PRL?
- ASłużba Bezpieczeństwa
- BRada Państwa
- CMilicja Obywatelska
- DGłówny Urząd Kontroli Prasy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Główny Urząd Kontroli Prasy – Urząd sprawdzał wszystkie publikacje przed wydaniem.
Dlaczego wybory w PRL nazywa się „wyborami bez wyboru”?
- Agłosować mogli tylko członkowie PZPR
- Bposłów mianował I sekretarz
- Cwybory odbywały się raz na 20 lat
- Dgłosowano na jedną listę Frontu Jedności Narodu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: głosowano na jedną listę Frontu Jedności Narodu – Wynik był z góry ustalony przez partię.
Co było zadaniem ZOMO?
- Azatwierdzanie ustaw
- Bcenzurowanie gazet
- Cobrona granic
- Dtłumienie demonstracji i strajków
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: tłumienie demonstracji i strajków – ZOMO to oddziały milicji używane przeciw protestującym.
Cały dział „Polska Rzeczpospolita Ludowa”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.