1Położenie matematyczno-geograficzne
- Położenie matematyczno-geograficzne opisujemy za pomocą współrzędnych geograficznych i półkul.
- Położenie punktu podajemy jedną parą współrzędnych. Położenie obszaru – współrzędnymi jego skrajnych punktów: północnego, południowego, zachodniego i wschodniego.
- Przykład: Polska leży na półkuli północnej i wschodniej, między 49°00′N a 54°50′N oraz między 14°07′E a 24°09′E.
- Aby znaleźć punkt o podanych współrzędnych, szukamy najpierw równoleżnika (szerokość), potem południka (długość). Punkt leży na ich przecięciu.
2Rozciągłość obszaru
- Rozciągłość południkowa – różnica szerokości geograficznych skrajnego punktu północnego i południowego.
- Rozciągłość równoleżnikowa – różnica długości geograficznych skrajnego punktu zachodniego i wschodniego.
Punkty na tej samej półkuli – odejmujemy; na różnych półkulach – dodajemy.
- Przykład (rysunek): skrajne punkty na 40°N i 20°S leżą na różnych półkulach, więc rozciągłość południkowa to 40° + 20° = 60°.
Rozciągłość południkowa to różnica
Południkowa – mierzona wzdłuż południka, czyli w szerokości geograficznej.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Przykład krok po kroku – Polska
- Dane: skrajny punkt północny 54°50′N, południowy 49°00′N.
- Obliczenia: obie szerokości są północne, więc odejmujemy: 54°50′ − 49°00′ = 5°50′.
- Na kilometry: 1° szerokości to ok. 111 km; 5°50′ ≈ 5,83°, więc 5,83 · 111 km ≈ 648 km.
- Odpowiedź: rozciągłość południkowa Polski wynosi 5°50′, czyli ok. 650 km.
Mnożymy przez 111 km tylko rozciągłość południkową – długość 1° na równoleżniku zmniejsza się w stronę biegunów.
4GPS i współrzędne w terenie
- Współrzędne w terenie wyznaczamy z mapy z siatką albo odbiornikiem GPS – np. w smartfonie z aplikacją mapową.
- Odbiornik odbiera sygnały z kilku satelitów i oblicza swoje położenie. Oprócz amerykańskiego GPS działa m.in. europejski system Galileo.
- Telefon często podaje współrzędne w ułamkach stopnia, np. 52,2297°N, 21,0122°E – to ok. 52°14′N, 21°01′E (Warszawa).
Skrajne punkty obszaru leżą na 12°S i 18°N. Ile wynosi rozciągłość południkowa?
Punkty leżą na różnych półkulach, więc dodajemy: 12° + 18° = 30°.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Położenie punktów i obszarów, rozciągłość i GPS
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Punkty na tej samej półkuli – odejmujemy; na różnych półkulach – dodajemy.
- Położenie matematyczno-geograficzne opisujemy za pomocą współrzędnych geograficznych i półkul.
- Rozciągłość południkowa – różnica szerokości geograficznych skrajnego punktu północnego i południowego.
- Rozciągłość równoleżnikowa – różnica długości geograficznych skrajnego punktu zachodniego i wschodniego.
- Dane: skrajny punkt północny 54°50′N, południowy 49°00′N.
- Obliczenia: obie szerokości są północne, więc odejmujemy: 54°50′ − 49°00′ = 5°50′.
- Na kilometry: 1° szerokości to ok. 111 km; 5°50′ ≈ 5,83°, więc 5,83 · 111 km ≈ 648 km.
- Odpowiedź: rozciągłość południkowa Polski wynosi 5°50′, czyli ok. 650 km.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Skrajne punkty obszaru leżą na 12°S i 18°N. Ile wynosi rozciągłość południkowa?
- A12°
- B30°
- C6°
- D18°
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: 30° – Punkty leżą na różnych półkulach, więc dodajemy: 12° + 18° = 30°.
Skrajne punkty obszaru leżą na 10°E i 35°E. Ile wynosi rozciągłość równoleżnikowa?
- A45°
- B25°
- C10°
- D35°
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: 25° – Oba punkty są na półkuli wschodniej, więc odejmujemy: 35° − 10° = 25°.
Skrajne punkty obszaru leżą na 15°W i 25°E. Ile wynosi rozciągłość równoleżnikowa?
- A10°
- B25°
- C15°
- D40°
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: 40° – Różne półkule – dodajemy: 15° + 25° = 40°.
Rozciągłość południkowa to różnica
- Aszerokości geograficznych skrajnych punktów północnego i południowego
- Bdługości geograficznych skrajnych punktów zachodniego i wschodniego
- Cczasu między skrajnymi punktami
- Dwysokości najwyższego i najniższego punktu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: szerokości geograficznych skrajnych punktów północnego i południowego – Południkowa – mierzona wzdłuż południka, czyli w szerokości geograficznej.
Rozciągłość południkowa obszaru to 3°. Ile to w przybliżeniu kilometrów?
- Aok. 3 km
- Bok. 111 km
- Cok. 333 km
- Dok. 33 km
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: ok. 333 km – 3 · 111 km = 333 km.
Ile wynosi rozciągłość południkowa Polski?
- A54°50′
- B49°00′
- C5°50′
- D10°02′
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: 5°50′ – 54°50′ − 49°00′ = 5°50′; 10°02′ to rozciągłość równoleżnikowa.
Na których półkulach leży Polska?
- Apółnocnej i zachodniej
- Bpółnocnej i wschodniej
- Cpołudniowej i wschodniej
- Dna wszystkich czterech
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: północnej i wschodniej – Polska ma szerokość N i długość E.
Do czego służy odbiornik GPS?
- Ado pomiaru wysokości Słońca
- Bdo wyznaczania współrzędnych geograficznych miejsca
- Cdo pomiaru temperatury powietrza
- Ddo obliczania czasu słonecznego
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: do wyznaczania współrzędnych geograficznych miejsca – GPS oblicza położenie na podstawie sygnałów z satelitów.
Cały dział „Współrzędne geograficzne”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.