1Kąt padania promieni
- Ziemia jest kulą, więc promienie Słońca padają na nią pod różnym kątem. Przy równiku Słońce w południe stoi wysoko, przy biegunach – nisko.
- Gdy promienie padają stromo, ta sama porcja światła ogrzewa mały obszar – jest gorąco. Gdy padają ukośnie, rozkłada się na duży obszar – jest chłodniej.
- Sprawdzisz to latarką: świecąc prosto na kartkę, dostajesz małą, jasną plamę, a świecąc ukośnie – dużą i bladą.
2Strefy oświetlenia
- Granice stref oświetlenia wyznaczają zwrotniki (23°26′N i S) i koła podbiegunowe (66°34′N i S).
| Strefa oświetlenia | Położenie | Cechy |
|---|---|---|
| gorąca (międzyzwrotnikowa) | między zwrotnikami | Słońce raz lub dwa razy w roku w zenicie; dzień i noc prawie równe |
| dwie umiarkowane | między zwrotnikiem a kołem podbiegunowym | Słońce nigdy w zenicie; wyraźne pory roku |
| dwie podbiegunowe | za kołami podbiegunowymi | Słońce nisko; dzień polarny i noc polarna |
Stref oświetlenia jest 5: 1 gorąca, 2 umiarkowane, 2 podbiegunowe.
Dlaczego przy równiku jest cieplej niż przy biegunach?
Stromo padające promienie ogrzewają mniejszą powierzchnię, więc mocniej.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Strefy klimatyczne i krajobrazowe
- Od oświetlenia zależy temperatura, dlatego od równika ku biegunom układają się pasami strefy klimatyczne: równikowa, zwrotnikowa, podzwrotnikowa, umiarkowana i okołobiegunowa.
- Z klimatem zmieniają się strefy krajobrazowe (roślinność, gleby, zwierzęta).
| Strefa oświetlenia | Przykładowe krajobrazy |
|---|---|
| gorąca | wilgotny las równikowy, sawanna, pustynia gorąca |
| umiarkowane | roślinność śródziemnomorska, step, lasy liściaste i mieszane, tajga |
| podbiegunowe | tundra, pustynia lodowa |
- Polska leży w strefie umiarkowanej północnej, dlatego mamy cztery pory roku.
Strefy klimatyczne nie pokrywają się dokładnie ze strefami oświetlenia – klimat zmieniają też góry, prądy morskie i odległość od morza.
✎Ściąga: Strefy oświetlenia Ziemi a strefy klimatyczne i krajobrazowe
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Stref oświetlenia jest 5: 1 gorąca, 2 umiarkowane, 2 podbiegunowe.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Ile jest stref oświetlenia Ziemi?
- A4
- B7
- C5
- D3
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: 5 – Jedna gorąca, dwie umiarkowane i dwie podbiegunowe.
Między jakimi równoleżnikami leży strefa gorąca?
- Amiędzy zwrotnikiem Raka a zwrotnikiem Koziorożca
- Bmiędzy równikiem a zwrotnikiem Raka
- Cmiędzy kołami podbiegunowymi
- Dmiędzy zwrotnikiem a kołem podbiegunowym
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: między zwrotnikiem Raka a zwrotnikiem Koziorożca – Strefa gorąca to strefa międzyzwrotnikowa.
W której strefie oświetlenia występują dzień i noc polarna?
- Aw gorącej
- Bw podbiegunowej
- Cwe wszystkich strefach
- Dw umiarkowanej
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: w podbiegunowej – Dzień i noc polarna występują za kołami podbiegunowymi.
W której strefie oświetlenia Słońce nigdy nie bywa w zenicie, a nie ma też dnia polarnego?
- Aw podbiegunowej
- Bw gorącej
- Cw umiarkowanej
- Dna równiku
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: w umiarkowanej – Tak jest między zwrotnikami a kołami podbiegunowymi.
W której strefie oświetlenia leży Polska?
- Aw umiarkowanej południowej
- Bw umiarkowanej północnej
- Cw podbiegunowej północnej
- Dw gorącej
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: w umiarkowanej północnej – Polska leży ok. 49–55°N, między zwrotnikiem Raka a kołem podbiegunowym.
Dlaczego przy równiku jest cieplej niż przy biegunach?
- Abo przy biegunach jest więcej oceanów
- Bbo promienie Słońca padają tam bardziej stromo
- Cbo przy równiku dzień trwa pół roku
- Dbo równik jest bliżej Słońca o tysiące kilometrów
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: bo promienie Słońca padają tam bardziej stromo – Stromo padające promienie ogrzewają mniejszą powierzchnię, więc mocniej.
Który krajobraz występuje w strefie gorącej?
- Atundra
- Btajga
- Csawanna
- Dstep
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: sawanna – Sawanna leży między zwrotnikami; tajga, tundra i step – dalej od równika.
Który krajobraz jest typowy dla strefy podbiegunowej?
- Atundra
- Broślinność śródziemnomorska
- Csawanna
- Dwilgotny las równikowy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: tundra – Tundra rośnie w chłodnym klimacie okołobiegunowym.
Cały dział „Ruchy Ziemi”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.