1Budowa i właściwości wody
- Cząsteczka H₂O ma budowę kątową; wiązania O–H są kowalencyjne spolaryzowane.
- Woda jest dipolem: przy tlenie gromadzi się ładunek cząstkowy ujemny, przy wodorach – dodatni.
- Dzięki temu dobrze rozpuszcza substancje o budowie jonowej (sól kuchenna) i polarnej (cukier), a słabo – niepolarne (olej, benzyna).
- Czysta woda wrze w 100°C i zamarza w 0°C (przy ciśnieniu 1013 hPa); największą gęstość ma w 4°C.
2Roztwory i rozpuszczalność
- Roztwór = substancja rozpuszczona + rozpuszczalnik.
- Nasycony – w danej temperaturze nie rozpuści się w nim więcej substancji; nienasycony – można jeszcze rozpuścić.
- Stężony – dużo substancji w stosunku do wody; rozcieńczony – mało.
Rozpuszczalność – największa masa substancji, którą można rozpuścić w 100 g wody w danej temperaturze (np. NaCl: ok. 36 g w 20°C).
- Rozpuszczalność większości ciał stałych rośnie z temperaturą, a gazów maleje.
- Odczyt z wykresu: w 60°C rozpuszczalność KNO₃ to ok. 110 g, więc w 50 g wody rozpuści się ok. 110 g przez 2 = 55 g.
3Szybkość rozpuszczania
- Przyspiesza ją: mieszanie, podwyższenie temperatury, rozdrobnienie substancji.
Roztwór nasycony to roztwór, w którym
Dalsza porcja substancji opada na dno.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
4Roztwory, koloidy, zawiesiny
- Roztwór właściwy – klarowny, cząstki niewidoczne (sól w wodzie).
- Koloid – cząstki większe, rozpraszają światło (efekt Tyndalla): mleko, mgła, galaretka.
- Zawiesina – cząstki widoczne, opadają lub można je odsączyć (kreda w wodzie).
5Oszczędzanie wody
- Słodka woda to mała część zasobów Ziemi. Oszczędzamy ją: zakręcamy kran, naprawiamy cieknące krany, bierzemy prysznic zamiast kąpieli, podlewamy deszczówką.
Mylenie szybkości rozpuszczania z rozpuszczalnością. Mieszanie przyspiesza rozpuszczanie, ale nie zwiększa ilości substancji, która może się rozpuścić.
Która substancja słabo rozpuszcza się w wodzie?
Olej jest niepolarny, a woda rozpuszcza głównie substancje polarne i jonowe.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Woda i roztwory wodne
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Rozpuszczalność – największa masa substancji, którą można rozpuścić w 100 g wody w danej temperaturze (np. NaCl: ok. 36 g w 20°C).
- Roztwór = substancja rozpuszczona + rozpuszczalnik.
- Nasycony – w danej temperaturze nie rozpuści się w nim więcej substancji; nienasycony – można jeszcze rozpuścić.
- Stężony – dużo substancji w stosunku do wody; rozcieńczony – mało.
- Roztwór właściwy – klarowny, cząstki niewidoczne (sól w wodzie).
- Koloid – cząstki większe, rozpraszają światło (efekt Tyndalla): mleko, mgła, galaretka.
- Zawiesina – cząstki widoczne, opadają lub można je odsączyć (kreda w wodzie).
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Dlaczego cząsteczka wody jest dipolem?
- Aładunki cząstkowe są rozmieszczone niesymetrycznie
- Bskłada się z dwóch atomów
- Cma budowę liniową
- Dzawiera jony H⁺ i O²⁻
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: ładunki cząstkowe są rozmieszczone niesymetrycznie – Przy tlenie jest ładunek cząstkowy ujemny, przy wodorach – dodatni.
Rozpuszczalność NaCl w 20°C wynosi ok. 36 g. Ile gramów soli rozpuści się maksymalnie w 50 g wody w tej temperaturze?
- A72 g
- B50 g
- C18 g
- D36 g
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: 18 g – Rozpuszczalność dotyczy 100 g wody, więc na 50 g przypada połowa: 18 g.
Roztwór nasycony to roztwór, w którym
- Aw danej temperaturze nie rozpuści się już więcej substancji
- Bsubstancja szybko się rozpuszcza
- Cjest bardzo dużo wody
- Dsubstancja nie rozpuszcza się wcale
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: w danej temperaturze nie rozpuści się już więcej substancji – Dalsza porcja substancji opada na dno.
Jak zmienia się rozpuszczalność gazów w wodzie przy wzroście temperatury?
- Amaleje
- Bnie zmienia się
- Cnajpierw rośnie, potem maleje
- Drośnie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: maleje – Dlatego ciepły napój gazowany szybciej traci CO₂.
Który czynnik NIE przyspiesza rozpuszczania cukru w herbacie?
- Aobniżenie temperatury
- Bmieszanie
- Crozdrobnienie cukru
- Dpodgrzanie herbaty
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: obniżenie temperatury – Niższa temperatura spowalnia rozpuszczanie.
Która substancja słabo rozpuszcza się w wodzie?
- Aalkohol etylowy
- Bcukier
- Colej
- Dsól kuchenna
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: olej – Olej jest niepolarny, a woda rozpuszcza głównie substancje polarne i jonowe.
Mleko jest przykładem
- Akoloidu
- Bzawiesiny
- Cpierwiastka
- Droztworu właściwego
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: koloidu – Rozprasza światło (efekt Tyndalla), a jego cząstki nie opadają.
Rozpuszczalność substancji podaje się zwykle w przeliczeniu na
- A100 g roztworu
- B100 g wody
- C1 kg roztworu
- D1 cm³ wody
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: 100 g wody – Dlatego przy innej masie wody trzeba wynik przeliczyć proporcjonalnie.
Cały dział „Woda i roztwory”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.