1Drobiny i ich ruch
- Materia ma budowę ziarnistą: składa się z bardzo małych drobin (atomów, cząsteczek lub jonów), których nie widać nawet pod zwykłym mikroskopem.
- Drobiny są w ciągłym ruchu, a między nimi są wolne przestrzenie.
- Im wyższa temperatura, tym drobiny poruszają się szybciej.
Dyfuzja – samorzutne mieszanie się substancji wywołane ruchem drobin.
2Dowody ziarnistej budowy
- Zapach perfum po chwili czuć w całym pokoju – drobiny perfum mieszają się z drobinami powietrza.
- Kryształek manganianu(VII) potasu w wodzie: fioletowa barwa sama rozchodzi się po całej zlewce. W ciepłej wodzie dzieje się to szybciej niż w zimnej.
- Rozpuszczanie: cukier „znika” w herbacie, bo jego drobiny wchodzą między drobiny wody.
- Mieszanie: 50 cm³ wody + 50 cm³ alkoholu etylowego daje mniej niż 100 cm³ roztworu – drobiny jednej cieczy wnikają w wolne przestrzenie drugiej.
- Dyfuzja jest najszybsza w gazach, wolniejsza w cieczach, a w ciałach stałych bardzo powolna.
W której wodzie kryształek manganianu(VII) potasu najszybciej zabarwi całą zlewkę?
W wyższej temperaturze drobiny poruszają się szybciej.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Stany skupienia
| Stan | Ułożenie drobin | Kształt i objętość |
|---|---|---|
| ciało stałe | blisko, uporządkowane, tylko drgają | stały kształt i objętość |
| ciecz | blisko, nieuporządkowane, przesuwają się | kształt naczynia, stała objętość |
| gaz | daleko od siebie, ruch szybki i chaotyczny | wypełnia całe naczynie |
- Przykłady: sublimacja – jod lub suchy lód (stały CO₂) od razu przechodzą w gaz; resublimacja – szron na szybie.
- Zmiana stanu skupienia to zjawisko fizyczne: lód, woda i para wodna to wciąż ta sama substancja.
Mówienie, że podczas topnienia lodu „powstaje nowa substancja”. Zmienia się tylko ułożenie i ruch drobin wody, a nie ich budowa.
✎Ściąga: Ziarnista budowa materii i stany skupienia
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Dyfuzja – samorzutne mieszanie się substancji wywołane ruchem drobin.
- Zapach perfum po chwili czuć w całym pokoju – drobiny perfum mieszają się z drobinami powietrza.
- Kryształek manganianu(VII) potasu w wodzie: fioletowa barwa sama rozchodzi się po całej zlewce. W ciepłej wodzie dzieje się to szybciej niż w zimnej.
- Rozpuszczanie: cukier „znika” w herbacie, bo jego drobiny wchodzą między drobiny wody.
- Mieszanie: 50 cm³ wody + 50 cm³ alkoholu etylowego daje mniej niż 100 cm³ roztworu – drobiny jednej cieczy wnikają w wolne przestrzenie drugiej.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Dyfuzja to
- Ałączenie się pierwiastków w związek
- Brozdzielanie mieszaniny przez sączek
- Csamorzutne mieszanie się substancji dzięki ruchowi drobin
- Dprzejście ciała stałego w ciecz
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: samorzutne mieszanie się substancji dzięki ruchowi drobin – Drobiny same się poruszają, więc substancje mieszają się bez mieszania łyżeczką.
W której wodzie kryształek manganianu(VII) potasu najszybciej zabarwi całą zlewkę?
- Awe wszystkich jednakowo szybko
- Bw gorącej
- Cw zimnej
- Dw lodowatej
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: w gorącej – W wyższej temperaturze drobiny poruszają się szybciej.
Zmieszano 50 cm³ wody i 50 cm³ alkoholu etylowego. Objętość roztworu jest
- Arówna 50 cm³
- Bdokładnie 100 cm³
- Cwiększa niż 100 cm³
- Dmniejsza niż 100 cm³
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: mniejsza niż 100 cm³ – Drobiny jednej cieczy wnikają w wolne przestrzenie między drobinami drugiej.
Jak nazywa się przejście gazu bezpośrednio w ciało stałe (np. powstawanie szronu)?
- Asublimacja
- Bkrzepnięcie
- Cresublimacja
- Dskraplanie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: resublimacja – Sublimacja to przemiana odwrotna: ciało stałe → gaz.
W którym stanie skupienia drobiny są ułożone w uporządkowany sposób i tylko drgają?
- Aw gazie
- Bw ciele stałym
- Cw każdym stanie tak samo
- Dw cieczy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: w ciele stałym – W cieczach drobiny się przesuwają, a w gazach poruszają szybko i chaotycznie.
W którym ośrodku dyfuzja zachodzi najszybciej?
- Aw każdym tak samo
- Bw cieczy
- Cw ciele stałym
- Dw gazie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: w gazie – W gazach drobiny są daleko od siebie i poruszają się najszybciej.
Parowanie wody to
- Asublimacja
- Bzjawisko fizyczne
- Creakcja chemiczna
- Dreakcja analizy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: zjawisko fizyczne – Para wodna to wciąż woda – nie powstaje nowa substancja.
Gaz w zamkniętym naczyniu
- Ama stały kształt
- Bzajmuje tylko jego dno
- Cma drobiny ułożone w porządku
- Dwypełnia całe naczynie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: wypełnia całe naczynie – Drobiny gazu są daleko od siebie i rozbiegają się po całej objętości.
Cały dział „Substancje i ich przemiany”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.