Gramatyka – powtórka do sprawdzianu

Mowa zależna (reported speech)

• Zmieniasz osoby, czas i okoliczności. Pytania: szyk jak w zdaniu oznajmującym. Polecenia: told + osoba + to.
• say (bez osoby) i tell (z osobą): She said she was tired. She told me she was tired.

Czasy: systematyzacja i aspekt

• Z for i since (stan trwający do teraz) bierzesz Present Perfect albo Present Perfect Continuous. Z yesterday, ago, in 2019 bierzesz Past Simple.
• Simple podaje fakt, nawyk albo pojedyncze zdarzenie. Continuous pokazuje czynność w toku. Perfect łączy dwa momenty, np. coś, co skończyło się wcześniej, z tym, co jest ważne teraz.
• Trwanie: I have been waiting for an hour. Czekam nadal i podkreślam, jak długo.

Przyszłość: will, going to, Future Continuous i Future Perfect

• will be -ing = „będę w trakcie”. will have + III forma = „do tego czasu skończę”. Po when, before, until i if – czas teraźniejszy, nie will.

Czasy przeszłe w opowiadaniu

• Past Perfect używasz tylko wtedy, gdy trzeba pokazać, że coś stało się wcześniej niż inna rzecz z przeszłości. Zdarzenia po kolei opisujesz Past Simple.
• when + Past Simple: zdarzenia jedno po drugim. while / as + Past Continuous: dwie rzeczy naraz.
• by the time, before, after, until, as soon as pomagają ustawić kolejność.

Aspekt i precyzja relacji czasowych (rozszerzenie)

• Continuous = czas i trwanie. Simple Perfect = wynik i liczba. Czasowniki stanu zostawiasz w formie prostej.
• Continuous odpowiada na „jak długo / co robiłem?”. Perfect Simple odpowiada na „ile / co zrobiłem?”.

Modalność: rada, obowiązek, wnioskowanie

• must / can't / might to stopnie pewności. modal + have + III mówi o przeszłości. don't have to ≠ mustn't.
• don't have to to „nie musisz” (możesz, ale nie trzeba). mustn't to „nie wolno”. Dla Polaków to klasyczna pułapka.
• must = jestem prawie pewny, że tak: He must be tired.

Modalność: hipotezy i ocena zdarzeń (rozszerzenie)

• needn't have + III = zrobiłem niepotrzebnie. didn't need to = nie musiałem. must have been -ing = prawie na pewno trwało.
• could have + III: miałeś możliwość, ale z niej nie skorzystałeś. You could have asked for help.
• should / ought to have + III: krytyka lub żal. We ought to have left earlier.

Zdania warunkowe i życzenia

• if + Present, will. if + Past, would. if + Past Perfect, would have + III. wish cofa czas o krok.
• wish + Past Simple: żal o teraźniejszość. I wish I knew the answer. (a nie wiem)
• wish + Past Perfect: żal o przeszłość. I wish I had studied harder.

Warunki mieszane, inwersja i konstrukcje hipotetyczne (rozszerzenie)

• Mixed conditional łączy dwa momenty: warunek z przeszłości i skutek teraz albo na odwrót. Had / Were / Should na początku zastępują if w stylu formalnym.
• Przeszłość → teraz: warunek z przeszłości, skutek teraz. If I had studied medicine, I would be a doctor now.
• Teraz → przeszłość: stała cecha, skutek w przeszłości. If she weren't so shy, she would have asked him out.

Strona bierna, have something done i let / make / allow

• be + III forma zmienia perspektywę. have something done = zrobił ktoś inny dla mnie. make (zmuszać), let / allow (pozwalać).
• by + sprawca dodajesz tylko wtedy, gdy ważne jest, kto to zrobił. Zwykle sprawca jest nieznany lub oczywisty.
• have + dopełnienie + III forma mówi, że ktoś zrobił to dla ciebie: I had my hair cut. (ktoś mnie ostrzygł, nie ostrzygłem się sam)

Strona bierna: konstrukcje przekazujące i złożone (rozszerzenie)

• He is said to be / to have been = „podobno jest / był”. Po przyimku w stronie biernej nie ma dopełnienia: dealt with, looked after.
• It is said / believed / thought / reported that … + zdanie: It is said that he is very rich.
• to be + III: She wants to be promoted. being + III: I hate being told what to do.

Mowa zależna: czasowniki przekazujące i transformacje (rozszerzenie)

• Wybierz czasownik przekazujący i sprawdź, jaki wzór po nim idzie: -ing, to, osoba + to albo that.
• would, could, might, should i Past Perfect zostają bez zmian: „We might be late.” → She said they might be late.
• must: obowiązek → had to albo must (gdy dotyczy teraz): „I must go.” → He said he had to go.

Zdania względne (relative clauses)

• Defining = bez przecinków, może być that. Non-defining = przecinki, who / which, nie that. Zaimek pomijasz tylko wtedy, gdy nie jest podmiotem.
• Defining (określające) jest niezbędne, żeby wiedzieć, o kogo chodzi. Nie ma przecinków: The girl who lives next door is a nurse.
• Non-defining (dopowiadające) dodaje informację dodatkową. Jest w przecinkach: My sister, who lives in Gdańsk, is a nurse. Skoro wiadomo, o którą siostrę chodzi, zdanie można usunąć.

Łączenie informacji: spójniki, -ing i bezokolicznik

• Kontrast: although + zdanie, despite + rzeczownik / -ing. Cel: so that + zdanie, in order to + bezokolicznik.
• Despite nie ma of. In spite of ma. Po obu: rzeczownik lub -ing: Despite being tired, she finished.
• Although i but nie występują razem w jednym zdaniu.

Imiesłowy, zdania podkreślające i inwersja (rozszerzenie)

• Zmieniasz szyk lub skracasz zdanie, ale sens zostaje. Przy imiesłowie podmiot jest wspólny. Po never, hardly, not only, only then – szyk pytający.
• -ing w roli „kiedy / ponieważ”: Walking home, I met an old friend. (Kiedy szedłem do domu…)
• Having + III forma dla czynności wcześniejszej: Having finished the report, she went home.

Intensyfikatory, przymiotniki mocne i stopniowanie

• very + stopniowalny, absolutely + mocny. The more …, the … łączy dwie zmieniające się rzeczy.
• Stopniowalne można mieć „mniej lub bardziej”: cold, tired, big, good.
• Niestopniowalne (mocne) mówią o skrajności: freezing, exhausted, enormous, fantastic.

Kolokacje i słowotwórstwo

• Kolokacja to cała konstrukcja, nie pojedyncze słowo. W luce słowotwórczej najpierw ustal część mowy, potem końcówkę i ewentualny przedrostek.
• Kolokacja to typowe połączenie słów. Uczysz się całych zwrotów, nie pojedynczych słów.
• make zwykle coś powstaje lub wynika z decyzji. do to czynność, praca, powtarzalne zajęcie. Wyjątki trzeba znać na pamięć. Błędnie po polsku „robić błąd” daje do a mistake.

Parafraza i przekształcanie zdań

• Parafraza = ten sam sens, inna struktura. Najpierw nazwij strukturę, potem zbuduj zdanie.

Idiomy, phrasal verbs i język przenośny (rozszerzenie)

• Idiom i phrasal verb mają własny sens. Dopełnienie zaimkowe przy rozdzielnych: turn it down.
• Czasownik + partykuła zmienia sens: give up (zrezygnować), look forward to (czekać na), come up with (wymyślić), run out of (wyczerpać), get along with (dogadywać się), turn down (odrzucić), put off (odłożyć).
• Rozdzielne: dopełnienie może stać w środku: turn down the offer / turn the offer down. Zaimek musi stać w środku: turn it down.