1Rodzaje źródeł
- Źródło historyczne to każdy ślad przeszłości. Przykłady z tematów tej klasy:
| Rodzaj źródła | Przykłady |
|---|---|
| pisane | kronika Galla Anonima, dokument lokacji miasta, pamiętnik Paska |
| ikonograficzne (obrazy) | malowidło w średniowiecznej księdze, portret trumienny |
| materialne | miecz, moneta, wał grodu, zamek w Malborku |
| statystyczne | tabela liczby ludności, wykres cen zboża |
2Analiza źródła pisanego – krok po kroku
- Krok 1: Ustal, kto jest autorem i kiedy powstało źródło.
- Krok 2: Zastanów się, po co je napisano: by opisać fakty, pochwalić władcę, przekonać czytelnika?
- Krok 3: Wypisz, co z niego wynika – najważniejsze informacje.
- Krok 4: Oceń, czy można mu wierzyć, i porównaj je z innym źródłem. To ocena wiarygodności.
- Przykład: Gall Anonim pisał na dworze Bolesława Krzywoustego i chwalił Piastów. Jego kronika jest bardzo cenna, ale nie całkiem bezstronna.
Co oznacza ocena wiarygodności źródła?
Autor mógł się mylić albo celowo kogoś chwalić.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Obraz, tabela i mapa
- Obraz: sprawdź, kiedy powstał. Bitwę pod Grunwaldem Jan Matejko namalował w 1878 r. – to wizja malarza z XIX w., a nie zdjęcie z 1410 r.
- Tabela lub wykres: przeczytaj tytuł i jednostki, porównaj liczby i oblicz różnicę.
- Mapa: przeczytaj tytuł i datę. Sprawdź legendę, czyli objaśnienie kolorów i znaków. Strzałki pokazują ruchy wojsk, a skrzyżowane miecze – bitwy. Porównaj granice z różnych lat.
4Chronologia – liczenie lat
- Upływ czasu: od późniejszej daty odejmij wcześniejszą. Od chrztu Polski (966 r.) do koronacji Chrobrego (1025 r.) minęło 1025 − 966 = 59 lat.
- Wiek: weź liczbę setek roku i dodaj 1. Rok 1410 to XV w. (14 + 1). Rok kończący się na 00 zamyka wiek: 1400 r. to jeszcze XIV w.
Każde źródło pytaj: kto i kiedy? po co? co z niego wynika? czy mogę mu wierzyć?
Traktowanie obrazu Matejki jak „zdjęcia” bitwy. Obraz namalowany 468 lat po bitwie mówi więcej o XIX w. niż o przebiegu bitwy z 1410 r.
Dlaczego obrazu Bitwa pod Grunwaldem Matejki nie traktujemy jako wiernego opisu bitwy?
Matejko namalował go w 1878 r., opierając się na wyobraźni i dawnych opisach.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Praca ze źródłem i mapą historyczną
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Każde źródło pytaj: kto i kiedy? po co? co z niego wynika? czy mogę mu wierzyć?
- Źródło historyczne to każdy ślad przeszłości. Przykłady z tematów tej klasy:
- Obraz: sprawdź, kiedy powstał. Bitwę pod Grunwaldem Jan Matejko namalował w 1878 r. – to wizja malarza z XIX w., a nie zdjęcie z 1410 r.
- Tabela lub wykres: przeczytaj tytuł i jednostki, porównaj liczby i oblicz różnicę.
- Mapa: przeczytaj tytuł i datę. Sprawdź legendę, czyli objaśnienie kolorów i znaków. Strzałki pokazują ruchy wojsk, a skrzyżowane miecze – bitwy. Porównaj granice z różnych lat.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Ile lat minęło od chrztu Polski (966 r.) do koronacji Bolesława Chrobrego (1025 r.)?
- A59 lat
- B49 lat
- C69 lat
- D61 lat
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: 59 lat – 1025 − 966 = 59.
W którym wieku rozegrała się bitwa pod Grunwaldem (1410 r.)?
- Aw XIV w.
- Bw XVI w.
- Cw XIII w.
- Dw XV w.
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: w XV w. – 14 setek + 1 = 15, czyli XV w.
W którym wieku był rok 1400?
- Aw XIV w.
- Bw XV w.
- Cw XIII w.
- Dw XVI w.
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: w XIV w. – Rok kończący się na 00 jest ostatnim rokiem wieku – 1400 r. zamyka XIV w.
Do jakiego rodzaju źródeł należy miecz znaleziony przez archeologów?
- Aikonograficznych
- Bmaterialnych
- Cstatystycznych
- Dpisanych
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: materialnych – Źródła materialne to przedmioty i budowle.
Co pokazuje legenda mapy?
- Adawną opowieść o smoku wawelskim
- Bznaczenie kolorów i znaków użytych na mapie
- Cdatę wydania atlasu
- Dwyłącznie nazwisko autora mapy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: znaczenie kolorów i znaków użytych na mapie – Bez legendy nie odczytamy, co oznaczają kolory, strzałki i symbole.
Dlaczego obrazu Bitwa pod Grunwaldem Matejki nie traktujemy jako wiernego opisu bitwy?
- Abo przedstawia bitwę pod Wiedniem
- Bbo powstał w XIX w., ponad 450 lat po bitwie
- Cbo namalował go rycerz krzyżacki
- Dbo jest czarno-biały
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: bo powstał w XIX w., ponad 450 lat po bitwie – Matejko namalował go w 1878 r., opierając się na wyobraźni i dawnych opisach.
Co oznacza ocena wiarygodności źródła?
- Apoliczenie słów w tekście
- Bprzepisanie źródła na nowo
- Csprawdzenie, czy można mu wierzyć, np. przez porównanie z innym źródłem
- Dustalenie ceny dokumentu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: sprawdzenie, czy można mu wierzyć, np. przez porównanie z innym źródłem – Autor mógł się mylić albo celowo kogoś chwalić.
Ile lat panował Kazimierz Wielki (1333–1370)?
- A47 lat
- B27 lat
- C33 lata
- D37 lat
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: 37 lat – 1370 − 1333 = 37.
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.