ogarniam.edu.pl
Klasa
Zacznij naukę →Zacznij →

ogarniam.edu.pl · Historia · Rzeczpospolita Obojga Narodówklasa 5 · fiszki i quiz: ogarniam.edu.pl/sp/5/historia/zycie-codzienne-w-rzeczypospolitej-w-xviii-wieku/

Historia · Rzeczpospolita Obojga Narodów · kl. 5

Życie codzienne w Rzeczypospolitej w XVIII wieku

Jak mieszkali, pracowali i odpoczywali magnaci, szlachta, mieszczanie, Żydzi i chłopi w XVIII w. – i skąd o tym wiemy.

ok. 3 min czytania10 fiszek8 pytań w quizie🔊 Posłuchaj notatki

1Magnaci i szlachta

  • Magnat mieszkał w pałacu lub zamku, np. Radziwiłłowie w Nieświeżu, a Braniccy w Białymstoku. Miał setki służby, orkiestrę, teatr i prywatne wojsko.
  • Średnio zamożny szlachcic mieszkał w dworze – zwykle drewnianym, z gankiem – i doglądał folwarku. Jeździł na sejmiki, polował i chętnie gościł sąsiadów: „Gość w dom, Bóg w dom”.
  • Ubogi szlachcic zagrodowy sam orał pole jak chłop, ale nosił szablę na znak szlacheckiej godności.

2Mieszczanie i Żydzi

  • Bogaci kupcy mieszkali w kamienicach przy rynku, a rzemieślnicy w małych domach. Najbogatsze były Gdańsk i Warszawa; wiele małych miast przypominało duże wsie.
  • Żydzi mieszkali głównie w miastach i miasteczkach. Mieli własne gminy (kahały), szkoły i synagogi. Zajmowali się handlem, rzemiosłem i dzierżawą karczem.

3Chłopi

  • Chłop mieszkał w drewnianej chałupie, często kurnej – bez komina, więc dym uchodził przez strzechę i drzwi.
  • Odrabiał pańszczyznę, nieraz kilka dni w tygodniu. Był poddanym pana: bez jego zgody nie mógł opuścić wsi.
  • Jadł głównie kasze, chleb, groch i kapustę; mięso – od święta.
KtoGdzie mieszkaCzym sięzajmujePrawaMagnatpałac lub zamek,np. Nieświeżzarządza ogromnymimajątkamiprawa szlacheckie iwielki wpływ napolitykęSzlachcicdwór, zwykledrewniany, zgankiemprowadzi folwark,jeździ na sejmikiprawa szlacheckie;ubogi szlachciczagrodowy sam orzepoleMieszczaninkamienica lub małydom w mieściehandel i rzemiosłosamorząd miasta, brakgłosu w sejmieŻyddom w mieście lubmiasteczkuhandel, rzemiosło,dzierżawa karczemwłasna gmina – kahałChłopdrewniana chałupa,często kurnauprawa pola,pańszczyznapoddaństwo – bezzgody pana nie opuściwsi
Warunki życia różnych grup w XVIII w.
Sprawdź, czy rozumiesz

Czym była chałupa kurna?

4Skąd to wiemy?

  • Pamiętniki: ksiądz Jędrzej Kitowicz w Opisie obyczajów za panowania Augusta III opisał stroje, jedzenie i zabawy XVIII w., a Jan Chryzostom Pasek w Pamiętnikach – życie szlachcica w XVII w.
  • Inne źródła: spisy majątków, obrazy, ryciny i zachowane budynki, np. chałupy w skansenach.

5Jak czytać pamiętnik – krok po kroku

  • Krok 1: Ustal, kto i kiedy napisał tekst.
  • Krok 2: Zastanów się, z czyjej perspektywy patrzy autor, np. szlachcica czy księdza.
  • Krok 3: Wypisz informacje o domu, jedzeniu, stroju i pracy.
  • Krok 4: Porównaj je z innym źródłem, np. obrazem lub spisem majątku.
Zapamiętaj

O warunkach życia w XVIII w. decydowały stan i majątek: inaczej żył magnat, inaczej szlachcic zagrodowy, mieszczanin czy chłop.

Uwaga na błąd

Myślenie, że każdy szlachcic był bogaty. Wielu szlachciców zagrodowych miało mniej ziemi niż zamożny chłop.

Sprawdź, czy rozumiesz

Kto napisał Opis obyczajów za panowania Augusta III?

✎Ściąga: Życie codzienne w Rzeczypospolitej w XVIII wieku

Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.

  • O warunkach życia w XVIII w. decydowały stan i majątek: inaczej żył magnat, inaczej szlachcic zagrodowy, mieszczanin czy chłop.
  • Magnat mieszkał w pałacu lub zamku, np. Radziwiłłowie w Nieświeżu, a Braniccy w Białymstoku. Miał setki służby, orkiestrę, teatr i prywatne wojsko.
  • Żydzi mieszkali głównie w miastach i miasteczkach. Mieli własne gminy (kahały), szkoły i synagogi. Zajmowali się handlem, rzemiosłem i dzierżawą karczem.
  • Pamiętniki: ksiądz Jędrzej Kitowicz w Opisie obyczajów za panowania Augusta III opisał stroje, jedzenie i zabawy XVIII w., a Jan Chryzostom Pasek w Pamiętnikach – życie szlachcica w XVII w.

?Quiz: powtórz przed kartkówką

8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.

  1. Gdzie zwykle mieszkał średnio zamożny szlachcic?

    1. Aw dworze
    2. Bw kamienicy przy rynku
    3. Cw chałupie kurnej
    4. Dw pałacu z teatrem
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: w dworze – Dwór, zwykle drewniany, z gankiem, był centrum szlacheckiego majątku.

  2. Czym była chałupa kurna?

    1. Asynagogą w miasteczku
    2. Bchatą bez komina, z której dym uchodził przez strzechę i drzwi
    3. Ckamienicą kupca
    4. Dmurowanym dworem z gankiem
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: chatą bez komina, z której dym uchodził przez strzechę i drzwi – W takich chatach mieszkało wielu chłopów.

  3. Kim był szlachcic zagrodowy?

    1. Anajbogatszym magnatem
    2. Bchłopem pańszczyźnianym
    3. Ckupcem z Gdańska
    4. Dubogim szlachcicem, który sam uprawiał swoje pole
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: ubogim szlachcicem, który sam uprawiał swoje pole – Mimo biedy miał prawa szlacheckie i nosił szablę.

  4. Jak nazywała się żydowska gmina w dawnej Rzeczypospolitej?

    1. Acech
    2. Bfolwark
    3. Csejmik
    4. Dkahał
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: kahał – Kahał zarządzał sprawami gminy, szkołami i synagogą.

  5. Kto napisał Opis obyczajów za panowania Augusta III?

    1. AJan Kochanowski
    2. BJan Chryzostom Pasek
    3. CJędrzej Kitowicz
    4. DMikołaj Rej
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Jędrzej Kitowicz – Ksiądz Kitowicz opisał codzienne życie w XVIII w.

  6. Co oznaczało, że chłop był poddanym pana?

    1. Amógł swobodnie kupić majątek szlachecki
    2. Bmógł głosować na sejmiku
    3. Cbył zwolniony z pańszczyzny
    4. Dnie mógł bez zgody pana opuścić wsi
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: nie mógł bez zgody pana opuścić wsi – Poddaństwo wiązało chłopa z ziemią i z panem.

  7. Co trzeba ustalić najpierw, czytając dawny pamiętnik jako źródło?

    1. Akto i kiedy go napisał
    2. Bjaki kolor ma okładka
    3. Cczy ma ilustracje
    4. Dile ma stron
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: kto i kiedy go napisał – Od autora i czasu powstania zależy, czyją perspektywę poznajemy.

  8. Który ród magnacki miał rezydencję w Nieświeżu?

    1. ABraniccy
    2. BWazowie
    3. CRadziwiłłowie
    4. DJagiellonowie
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Radziwiłłowie – Braniccy mieli pałac w Białymstoku, a Wazowie i Jagiellonowie to dynastie królewskie.

Cały dział „Rzeczpospolita Obojga Narodów”: ściąga i próbny sprawdzian →

Kartkówka albo sprawdzian już blisko?

Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Rozwiąż quiz · 8 pytańFiszki · 10🔊 Posłuchaj notatki

Więcej: Historia, klasa 5

Średniowieczne społeczeństwoZasięg chrześcijaństwa w średniowiecznej EuropieŻycie codzienne i kultura średniowieczaPaństwo Mieszka IChrzest Polski i koronacja ChrobregoRozbicie dzielnicoweKrzyżacy i przemiany XIII wiekuOstatni Piastowie: Łokietek i Kazimierz WielkiPolska i Litwa pod JagiellonamiWielkie odkrycia geograficzneRenesans i reformacjaZłoty wiek: gospodarka i społeczeństwoRenesans w Polsce i kultura złotego wiekuUnia lubelska i wolna elekcjaRzeczpospolita w XVII wiekuSkutki wojen i kultura barokowaBlaski i cienie ustroju RzeczypospolitejPraca ze źródłem i mapą historyczną