ogarniam.edu.pl
Klasa
Zacznij naukę →Zacznij →

ogarniam.edu.pl · Historia · Rzeczpospolita Obojga Narodówklasa 5 · fiszki i quiz: ogarniam.edu.pl/sp/5/historia/rzeczpospolita-w-xvii-wieku/

Historia · Rzeczpospolita Obojga Narodów · kl. 5

Rzeczpospolita w XVII wieku

Wiek wojen – z Moskwą, Kozakami, Szwedami i Turkami – oraz ziemie, które Rzeczpospolita zdobyła i straciła.

ok. 3 min czytania10 fiszek8 pytań w quizie🔊 Posłuchaj notatki

1Wojny z Moskwą i dymitriady

  • Dymitriady (od 1604 r.) to wyprawy polskich magnatów do państwa moskiewskiego. Popierali oszustów podających się za Dymitra – zmarłego syna cara – by zdobyć wpływy i bogactwa.
  • Potem wojnę prowadził król Zygmunt III Waza. W 1610 r. hetman Stanisław Żółkiewski wygrał pod Kłuszynem, a polska załoga zajęła Kreml (do 1612 r.). W 1619 r. Rzeczpospolita zdobyła ziemię smoleńską.

2Powstanie Chmielnickiego (1648 r.)

  • Kozacy to wolni wojownicy znad Dniepru. Chcieli praw takich jak szlachta, a ruscy chłopi buntowali się przeciw pańszczyźnie i magnatom.
  • W 1648 r. wybuchło powstanie pod wodzą Bohdana Chmielnickiego. W 1654 r. Kozacy uznali władzę cara i zaczęła się nowa wojna z Moskwą.

3Potop szwedzki (1655–1660)

  • W 1655 r. zaatakowali Szwedzi i szybko zajęli większość kraju – stąd nazwa potop.
  • Przełom: obrona Jasnej Góry (1655 r.), wojna partyzancka i oddziały Stefana Czarnieckiego.
  • Pokój w Oliwie (1660 r.): Szwedzi opuścili kraj, ale Rzeczpospolita oddała im większość Inflant.
Sprawdź, czy rozumiesz

Czym były dymitriady?

4Wojny z Turcją i odsiecz wiedeńska

  • W 1672 r. Turcy zajęli Podole (Polska odzyskała je w 1699 r.).
  • 12 września 1683 r. król Jan III Sobieski dowodził połączonymi wojskami chrześcijańskimi pod Wiedniem i rozbił armię turecką. O zwycięstwie przesądziła szarża husarii.

5Straty i skutki

WojnaLataWażnewydarzeniaSkutek dlaRzeczypospolitejz Moskwą(dymitriady)1604–1619Kłuszyn 1610;Polacy na Kremlu1610–1612zdobycie ziemismoleńskiej (rozejm wDywilinie, 1619)powstanieChmielnickiegoi wojna zMoskwą1648–1667Kozacy uznająwładzę cara (1654)utrata Smoleńska, Kijowai Ukrainy na wschód odDniepru (Andruszowo,1667)potop szwedzki1655–1660obrona Jasnej Góry(1655)utrata większości Inflant(Oliwa, 1660); PrusyKsiążęce niezależne(1657)z Turcją1672–1699Chocim 1673; Wiedeń1683Podole stracone w 1672,odzyskane w 1699
Wojny XVII w. – przeciwnicy i skutki dla Rzeczypospolitej
  • Rozejm w Andruszowie (1667 r.): Moskwa zabrała ziemię smoleńską, Kijów i Ukrainę na wschód od Dniepru. W 1657 r. Prusy Książęce przestały być lennem Polski.
  • Wojny zniszczyły kraj. Ich ślady – ruiny zamków, cmentarze wojenne – poszukaj w swoim regionie.
Zapamiętaj

1648 r. – powstanie Chmielnickiego; 1655–1660 – potop szwedzki; 1683 r. – odsiecz wiedeńska.

Uwaga na błąd

Mylenie potopu z powodzią. „Potop” to najazd Szwecji w latach 1655–1660 – nazwa pokazuje, jak szybko wróg „zalał” kraj.

Sprawdź, czy rozumiesz

Czym był potop szwedzki?

✎Ściąga: Rzeczpospolita w XVII wieku

Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.

  • 1648 r. – powstanie Chmielnickiego; 1655–1660 – potop szwedzki; 1683 r. – odsiecz wiedeńska.
  • Dymitriady (od 1604 r.) to wyprawy polskich magnatów do państwa moskiewskiego. Popierali oszustów podających się za Dymitra – zmarłego syna cara – by zdobyć wpływy i bogactwa.
  • Kozacy to wolni wojownicy znad Dniepru. Chcieli praw takich jak szlachta, a ruscy chłopi buntowali się przeciw pańszczyźnie i magnatom.
  • Pokój w Oliwie (1660 r.): Szwedzi opuścili kraj, ale Rzeczpospolita oddała im większość Inflant.
  • 12 września 1683 r. król Jan III Sobieski dowodził połączonymi wojskami chrześcijańskimi pod Wiedniem i rozbił armię turecką. O zwycięstwie przesądziła szarża husarii.
  • Rozejm w Andruszowie (1667 r.): Moskwa zabrała ziemię smoleńską, Kijów i Ukrainę na wschód od Dniepru. W 1657 r. Prusy Książęce przestały być lennem Polski.

?Quiz: powtórz przed kartkówką

8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.

  1. Czym były dymitriady?

    1. Awyprawami do Ameryki
    2. Bwojnami ze Szwecją
    3. Cwyprawami polskich magnatów do państwa moskiewskiego
    4. Dpowstaniami chłopów na Mazowszu
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: wyprawami polskich magnatów do państwa moskiewskiego – Magnaci popierali oszustów podających się za syna cara Dymitra.

  2. W którym roku wybuchło powstanie Chmielnickiego?

    1. A1683 r.
    2. B1655 r.
    3. C1610 r.
    4. D1648 r.
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: 1648 r. – Powstanie Kozaków i chłopów ruskich wybuchło w 1648 r.

  3. Kto stanął na czele powstania Kozaków w 1648 r.?

    1. AStanisław Żółkiewski
    2. BBohdan Chmielnicki
    3. CJan III Sobieski
    4. DStefan Czarniecki
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Bohdan Chmielnicki – Chmielnicki był wodzem Kozaków zaporoskich.

  4. Czym był potop szwedzki?

    1. Awojną z Turcją
    2. Bpowodzią w Gdańsku
    3. Czarazą w Krakowie
    4. Dnajazdem Szwecji na Rzeczpospolitą w latach 1655–1660
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: najazdem Szwecji na Rzeczpospolitą w latach 1655–1660 – Szwedzi w krótkim czasie zajęli większość kraju.

  5. Kiedy odbyła się odsiecz wiedeńska?

    1. A1683 r.
    2. B1569 r.
    3. C1648 r.
    4. D1660 r.
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: 1683 r. – 12 września 1683 r. Jan III Sobieski rozbił Turków pod Wiedniem.

  6. Kto dowodził wojskami chrześcijańskimi pod Wiedniem?

    1. AStefan Batory
    2. BZygmunt III Waza
    3. CBohdan Chmielnicki
    4. DJan III Sobieski
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Jan III Sobieski – Sobieski dowodził połączonymi wojskami polskimi i cesarskimi.

  7. Jaki pokój zakończył potop szwedzki?

    1. Apokój w Kaliszu
    2. Bpokój w Oliwie
    3. Cpokój w Toruniu
    4. Dpokój w Lublinie
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: pokój w Oliwie – Pokój w Oliwie z 1660 r. kończył wojnę ze Szwecją.

  8. Na mocy którego układu Rzeczpospolita utraciła Kijów i ziemię smoleńską?

    1. Arozejmu w Andruszowie (1667 r.)
    2. Bpokoju w Oliwie (1660 r.)
    3. Chołdu pruskiego (1525 r.)
    4. Dunii lubelskiej (1569 r.)
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: rozejmu w Andruszowie (1667 r.) – W 1667 r. Moskwa zabrała ziemię smoleńską, Kijów i Ukrainę na wschód od Dniepru.

Cały dział „Rzeczpospolita Obojga Narodów”: ściąga i próbny sprawdzian →

Kartkówka albo sprawdzian już blisko?

Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Rozwiąż quiz · 8 pytańFiszki · 10🔊 Posłuchaj notatki

Więcej: Historia, klasa 5

Średniowieczne społeczeństwoZasięg chrześcijaństwa w średniowiecznej EuropieŻycie codzienne i kultura średniowieczaPaństwo Mieszka IChrzest Polski i koronacja ChrobregoRozbicie dzielnicoweKrzyżacy i przemiany XIII wiekuOstatni Piastowie: Łokietek i Kazimierz WielkiPolska i Litwa pod JagiellonamiWielkie odkrycia geograficzneRenesans i reformacjaZłoty wiek: gospodarka i społeczeństwoRenesans w Polsce i kultura złotego wiekuUnia lubelska i wolna elekcjaSkutki wojen i kultura barokowaBlaski i cienie ustroju RzeczypospolitejŻycie codzienne w Rzeczypospolitej w XVIII wiekuPraca ze źródłem i mapą historyczną