1Renesans w sztuce
- Renesans przyszedł do Polski z Włoch na początku XVI w. Królowa Bona Sforza, Włoszka i żona Zygmunta Starego, sprowadzała włoskich artystów.
- Zygmunt I Stary przebudował Wawel: powstał dziedziniec z krużgankami (arkadowymi korytarzami) i Kaplica Zygmuntowska ze złotą kopułą.
- Budowle renesansowe są symetryczne, mają arkady, kolumny i attyki – ozdobne ścianki nad dachem. Przykłady: Sukiennice w Krakowie, ratusz w Poznaniu, zamek w Baranowie Sandomierskim, kamienice w Zamościu.
- Poszukaj renesansowego zabytku w swojej okolicy i opisz jego cechy.
2Nauka i literatura
- Mikołaj Kopernik (1473–1543), astronom z Torunia, pracował we Fromborku. W dziele O obrotach sfer niebieskich (1543 r.) wyjaśnił, że to Ziemia krąży wokół Słońca – to heliocentryzm. Wcześniej sądzono, że w środku świata jest Ziemia (geocentryzm).
- Mikołaj Rej pisał tylko po polsku i przekonywał, że „Polacy nie gęsi, iż swój język mają”. Autor Żywota człowieka poczciwego, nazywany ojcem literatury polskiej.
- Jan Kochanowski z Czarnolasu – najwybitniejszy poeta epoki: fraszki, pieśni i Treny po śmierci córki Urszulki.
- Mikołaj Gomółka skomponował Melodie na psałterz polski (1580 r.) – muzykę do psalmów w przekładzie Kochanowskiego.
Który zabytek jest przykładem renesansu w Polsce?
Kaplica Zygmuntowska powstała w XVI w. na zamówienie Zygmunta Starego.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Dlaczego to ważne
- Drukarnie, np. w Krakowie, wydawały książki po polsku. Polszczyzna stała się językiem poezji i nauki.
Kopernik – heliocentryzm; Rej – ojciec literatury polskiej; Kochanowski – Treny; Gomółka – muzyka do psalmów.
Mylenie heliocentryzmu z geocentryzmem: według Kopernika w środku jest Słońce (po grecku „helios”), a Ziemia krąży wokół niego.
✎Ściąga: Renesans w Polsce i kultura złotego wieku
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Kopernik – heliocentryzm; Rej – ojciec literatury polskiej; Kochanowski – Treny; Gomółka – muzyka do psalmów.
- Zygmunt I Stary przebudował Wawel: powstał dziedziniec z krużgankami (arkadowymi korytarzami) i Kaplica Zygmuntowska ze złotą kopułą.
- Mikołaj Kopernik (1473–1543), astronom z Torunia, pracował we Fromborku. W dziele O obrotach sfer niebieskich (1543 r.) wyjaśnił, że to Ziemia krąży wokół Słońca – to heliocentryzm. Wcześniej sądzono, że w środku świata jest Ziemia (geocentryzm).
- Mikołaj Rej pisał tylko po polsku i przekonywał, że „Polacy nie gęsi, iż swój język mają”. Autor Żywota człowieka poczciwego, nazywany ojcem literatury polskiej.
- Jan Kochanowski z Czarnolasu – najwybitniejszy poeta epoki: fraszki, pieśni i Treny po śmierci córki Urszulki.
- Mikołaj Gomółka skomponował Melodie na psałterz polski (1580 r.) – muzykę do psalmów w przekładzie Kochanowskiego.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Kto sformułował teorię heliocentryczną?
- AMikołaj Gomółka
- BMikołaj Kopernik
- CMikołaj Rej
- DJan Kochanowski
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Mikołaj Kopernik – Kopernik opisał ją w dziele O obrotach sfer niebieskich (1543 r.).
Na czym polega heliocentryzm?
- AZiemia jest nieruchoma w środku świata
- BZiemia krąży wokół Słońca
- Cplanety nie istnieją
- DSłońce krąży wokół Ziemi
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Ziemia krąży wokół Słońca – Pogląd, że w środku jest Ziemia, to geocentryzm.
Kto napisał Treny?
- AJan Kochanowski
- BMikołaj Gomółka
- CMikołaj Rej
- DMikołaj Kopernik
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Jan Kochanowski – Kochanowski napisał Treny po śmierci córki Urszulki.
Co stworzył Mikołaj Gomółka?
- Afraszki
- Bmuzykę do psalmów
- CKaplicę Zygmuntowską
- Dmapę świata
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: muzykę do psalmów – Gomółka skomponował Melodie na psałterz polski do przekładu Kochanowskiego.
Który zabytek jest przykładem renesansu w Polsce?
- AKaplica Zygmuntowska na Wawelu
- Bkościół Mariacki w Krakowie
- Czamek w Malborku
- Dkolegiata w Tumie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Kaplica Zygmuntowska na Wawelu – Kaplica Zygmuntowska powstała w XVI w. na zamówienie Zygmunta Starego.
Kto przekonywał, że „Polacy nie gęsi, iż swój język mają”?
- ABona Sforza
- BMikołaj Rej
- CMikołaj Kopernik
- DJan Kochanowski
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Mikołaj Rej – Rej pisał wyłącznie po polsku.
Czym są krużganki na dziedzińcu Wawelu?
- Apodziemnymi lochami
- Barkadowymi korytarzami wokół dziedzińca
- Cwieżami obronnymi
- Dkolorowymi witrażami
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: arkadowymi korytarzami wokół dziedzińca – Krużganki to typowy element renesansowych zamków i pałaców.
Gdzie pracował Mikołaj Kopernik?
- Awe Fromborku
- Bw Malborku
- Cw Czarnolesie
- Dw Wittenberdze
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: we Fromborku – Kopernik był kanonikiem we Fromborku i tam prowadził obserwacje nieba.
Cały dział „Rzeczpospolita Obojga Narodów”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.