ogarniam.edu.pl
Klasa
Zacznij naukę →Zacznij →

ogarniam.edu.pl · Historia · Rzeczpospolita Obojga Narodówklasa 5 · fiszki i quiz: ogarniam.edu.pl/sp/5/historia/zloty-wiek-gospodarka-i-spoleczenstwo/

Historia · Rzeczpospolita Obojga Narodów · kl. 5

Złoty wiek: gospodarka i społeczeństwo

Jak w XVI w. bogaciła się szlachta, jak działał folwark, kto rządził państwem i dla kogo ten wiek był naprawdę „złoty”.

ok. 3 min czytania10 fiszek8 pytań w quizie🔊 Posłuchaj notatki

1Folwark i pańszczyzna

  • Folwark to duże gospodarstwo szlachcica, w którym produkowano zboże na sprzedaż.
  • Pracowali w nim chłopi w ramach pańszczyzny – darmowej, przymusowej pracy na polu pana. W 1520 r. ustalono co najmniej 1 dzień w tygodniu, z czasem było to kilka dni.
  • Chłopi stali się poddanymi pana: bez jego zgody nie mogli opuścić wsi.

2Spław zboża

  • Spław rzeczny to przewożenie towarów łodziami i tratwami po rzekach. Zboże spławiano Wisłą do Gdańska, a stamtąd statkami do Holandii i innych krajów Europy Zachodniej.
  • Najwięcej zarabiała magnateria – kilkanaście najbogatszych rodów z ogromnymi majątkami, np. Radziwiłłowie.
Folwark szlacheckichłopi odrabiają pańszczyznę i zbierają zbożeSpław Wisłązboże płynie na łodziach i tratwachGdańskport; kupcy kupują zboże od szlachtyStatki do Europy Zachodniejnp. do HolandiiZysk dla szlachtypieniądze idą na nowe folwarki i dwory
Droga zboża z folwarku do Europy Zachodniej

3Szlachta rządzi państwem

  • Przywilej to dokument, w którym król nadawał jakiejś grupie nowe prawa, np. zwolnienie szlachty z ceł.
  • Sejm walny uchwalał prawa i podatki. Tworzyli go król, senat (biskupi i najważniejsi urzędnicy) i izba poselska. Posłów wybierała szlachta na sejmikach.
  • Konstytucja Nihil novi (1505 r.): król nie może wprowadzić nic nowego bez zgody sejmu.
  • Pospolite ruszenie – w czasie wojny każdy szlachcic musiał stawić się do walki na wezwanie króla.
Sprawdź, czy rozumiesz

Kto tworzył sejm walny?

4Ważne daty

  • 1525 r. – hołd pruski: Albrecht Hohenzollern, ostatni wielki mistrz krzyżacki, zmienił państwo zakonne w świeckie Prusy Książęce i w Krakowie złożył hołd królowi Zygmuntowi I Staremu. Prusy były lennem Polski.
  • 1572 r. – zmarł Zygmunt II August, ostatni Jagiellon na tronie.

5Złoty wiek – dla kogo?

  • Szlachta: wolność, przywileje i bogactwo. Chłopi: coraz więcej pańszczyzny.
  • Mieszczanie: Gdańsk się wzbogacił, ale wiele miast traciło, bo szlachta nie płaciła ceł, a mieszczanom zakazano kupować ziemię.
Zapamiętaj

1525 r. – hołd pruski; 1572 r. – koniec dynastii Jagiellonów.

Uwaga na błąd

Nazywanie złotego wieku dobrym czasem dla wszystkich. Najwięcej zyskała szlachta, a chłopi płacili za to coraz cięższą pańszczyzną.

Sprawdź, czy rozumiesz

Kto złożył hołd Zygmuntowi I Staremu w 1525 r.?

✎Ściąga: Złoty wiek: gospodarka i społeczeństwo

Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.

  • 1525 r. – hołd pruski; 1572 r. – koniec dynastii Jagiellonów.
  • Folwark to duże gospodarstwo szlachcica, w którym produkowano zboże na sprzedaż.
  • Spław rzeczny to przewożenie towarów łodziami i tratwami po rzekach. Zboże spławiano Wisłą do Gdańska, a stamtąd statkami do Holandii i innych krajów Europy Zachodniej.
  • Przywilej to dokument, w którym król nadawał jakiejś grupie nowe prawa, np. zwolnienie szlachty z ceł.
  • Sejm walny uchwalał prawa i podatki. Tworzyli go król, senat (biskupi i najważniejsi urzędnicy) i izba poselska. Posłów wybierała szlachta na sejmikach.
  • Pospolite ruszenie – w czasie wojny każdy szlachcic musiał stawić się do walki na wezwanie króla.
  • 1525 r. – hołd pruski: Albrecht Hohenzollern, ostatni wielki mistrz krzyżacki, zmienił państwo zakonne w świeckie Prusy Książęce i w Krakowie złożył hołd królowi Zygmuntowi I Staremu. Prusy były lennem Polski.
  • 1572 r. – zmarł Zygmunt II August, ostatni Jagiellon na tronie.

?Quiz: powtórz przed kartkówką

8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.

  1. Czym był folwark?

    1. Awarsztatem tkackim w mieście
    2. Bszkołą dla chłopskich dzieci
    3. Cdużym gospodarstwem szlacheckim produkującym zboże na sprzedaż
    4. Dstatkiem kupieckim
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: dużym gospodarstwem szlacheckim produkującym zboże na sprzedaż – Folwark to majątek nastawiony na sprzedaż zboża.

  2. Czym była pańszczyzna?

    1. Arodzajem wojska
    2. Bpodatkiem płaconym królowi
    3. Cdarmową, przymusową pracą chłopa na polu pana
    4. Dkarą za nieposłuszeństwo
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: darmową, przymusową pracą chłopa na polu pana – Chłopi odrabiali pańszczyznę w folwarku przez określoną liczbę dni.

  3. Dokąd spławiano zboże Wisłą?

    1. Ado Lwowa
    2. Bdo Gdańska
    3. Cdo Krakowa
    4. Ddo Wilna
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: do Gdańska – Z Gdańska statki wiozły zboże do Europy Zachodniej.

  4. Czym był przywilej?

    1. Anową monetą
    2. Bpodatkiem od chłopów
    3. Cdokumentem, w którym król nadawał nowe prawa
    4. Dorderem wojskowym
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: dokumentem, w którym król nadawał nowe prawa – Szlachta dzięki przywilejom zdobywała coraz większą władzę.

  5. Kto tworzył sejm walny?

    1. Akról i mieszczanie
    2. Bkról, senat i izba poselska
    3. Cwielki mistrz i rycerze
    4. Dtylko posłowie chłopscy
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: król, senat i izba poselska – Posłów do izby poselskiej wybierała szlachta na sejmikach.

  6. Kiedy odbył się hołd pruski?

    1. A1569 r.
    2. B1505 r.
    3. C1525 r.
    4. D1572 r.
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: 1525 r. – Hołd pruski odbył się w 1525 r. w Krakowie.

  7. Kto złożył hołd Zygmuntowi I Staremu w 1525 r.?

    1. AMikołaj Kopernik
    2. BStefan Czarniecki
    3. CAlbrecht Hohenzollern
    4. DBohdan Chmielnicki
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Albrecht Hohenzollern – Albrecht był ostatnim wielkim mistrzem krzyżackim i pierwszym księciem w Prusach.

  8. Co się stało w 1572 r.?

    1. Auchwalono konstytucję Nihil novi
    2. Bzmarł ostatni Jagiellon na tronie
    3. Czawarto unię lubelską
    4. Dwybuchł potop szwedzki
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: zmarł ostatni Jagiellon na tronie – Śmierć Zygmunta II Augusta zakończyła dynastię Jagiellonów.

Cały dział „Rzeczpospolita Obojga Narodów”: ściąga i próbny sprawdzian →

Kartkówka albo sprawdzian już blisko?

Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Rozwiąż quiz · 8 pytańFiszki · 10🔊 Posłuchaj notatki

Więcej: Historia, klasa 5

Średniowieczne społeczeństwoZasięg chrześcijaństwa w średniowiecznej EuropieŻycie codzienne i kultura średniowieczaPaństwo Mieszka IChrzest Polski i koronacja ChrobregoRozbicie dzielnicoweKrzyżacy i przemiany XIII wiekuOstatni Piastowie: Łokietek i Kazimierz WielkiPolska i Litwa pod JagiellonamiWielkie odkrycia geograficzneRenesans i reformacjaRenesans w Polsce i kultura złotego wiekuUnia lubelska i wolna elekcjaRzeczpospolita w XVII wiekuSkutki wojen i kultura barokowaBlaski i cienie ustroju RzeczypospolitejŻycie codzienne w Rzeczypospolitej w XVIII wiekuPraca ze źródłem i mapą historyczną