ogarniam.edu.pl
Klasa
Zacznij naukę →Zacznij →

ogarniam.edu.pl · Historia · Rzeczpospolita Obojga Narodówklasa 5 · fiszki i quiz: ogarniam.edu.pl/sp/5/historia/skutki-wojen-i-kultura-barokowa/

Historia · Rzeczpospolita Obojga Narodów · kl. 5

Skutki wojen i kultura barokowa

Jak wojny i zmiany klimatu zubożyły kraj oraz czym były barok i kultura sarmacka.

ok. 3 min czytania10 fiszek8 pytań w quizie🔊 Posłuchaj notatki

1Kraj po wojnach – skutki

  • Ludność: z powodu wojen, głodu i zaraz liczba mieszkańców spadła o kilka milionów.
  • Gospodarka: wsie i miasta były zniszczone, handel zbożem zmalał, miasta podupadły. Szlachta zwiększała pańszczyznę, więc chłopi ubożeli.
  • Ustrój: rosła siła magnatów, a władza króla słabła.
  • Klimat: XVII w. był w Europie wyjątkowo zimny (tzw. mała epoka lodowcowa). Mroźne zimy i deszczowe lata przynosiły nieurodzaje i głód.
  • Kultura: po wojnach z protestancką Szwecją i muzułmańską Turcją szlachta coraz mocniej łączyła polskość z katolicyzmem; tolerancja religijna malała.
  • Straty widać w źródłach, np. w spisach podatkowych i opisach zniszczonych wsi.

2Barok

  • Barok to styl w sztuce od końca XVI do połowy XVIII w. Cechy: przepych, złocenia, ruch, gra światła i cienia.
  • Kościoły barokowe mają kopuły, bogate ołtarze i malowidła na sklepieniach, np. kościół św. Piotra i Pawła w Krakowie. Pałac Jana III Sobieskiego w Wilanowie to barokowa rezydencja.
  • Barokowe kościoły i pałace są w wielu regionach – sprawdź, czy jest taki w Twojej okolicy.
Sprawdź, czy rozumiesz

Co się stało z liczbą ludności po wojnach XVII w.?

3Kultura sarmacka

  • Sarmatyzm: szlachta wierzyła, że pochodzi od Sarmatów – dawnego walecznego ludu znad Morza Czarnego. Była dumna z wolności i obyczajów przodków, ale niechętna zmianom i obcym.
  • Dwór szlachecki – dom szlachcica z gankiem i kolumnami; w środku portrety przodków, herb i broń.
  • Kontusz – długa szata z rozciętymi rękawami, noszona na żupanie i przepasana pasem kontuszowym; u boku szabla.
  • Portret trumienny – wizerunek zmarłego malowany na blasze i przymocowany do trumny w czasie pogrzebu.
Zapamiętaj

Barok – przepych i ruch w sztuce; sarmatyzm – kultura i obyczaj szlachty XVII–XVIII w.

Uwaga na błąd

Uznawanie kontusza za strój chłopa. Kontusz z pasem kontuszowym to typowy, kosztowny strój szlachcica.

✎Ściąga: Skutki wojen i kultura barokowa

Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.

  • Barok – przepych i ruch w sztuce; sarmatyzm – kultura i obyczaj szlachty XVII–XVIII w.
  • Ludność: z powodu wojen, głodu i zaraz liczba mieszkańców spadła o kilka milionów.
  • Gospodarka: wsie i miasta były zniszczone, handel zbożem zmalał, miasta podupadły. Szlachta zwiększała pańszczyznę, więc chłopi ubożeli.
  • Ustrój: rosła siła magnatów, a władza króla słabła.
  • Klimat: XVII w. był w Europie wyjątkowo zimny (tzw. mała epoka lodowcowa). Mroźne zimy i deszczowe lata przynosiły nieurodzaje i głód.
  • Kultura: po wojnach z protestancką Szwecją i muzułmańską Turcją szlachta coraz mocniej łączyła polskość z katolicyzmem; tolerancja religijna malała.
  • Barok to styl w sztuce od końca XVI do połowy XVIII w. Cechy: przepych, złocenia, ruch, gra światła i cienia.
  • Sarmatyzm: szlachta wierzyła, że pochodzi od Sarmatów – dawnego walecznego ludu znad Morza Czarnego. Była dumna z wolności i obyczajów przodków, ale niechętna zmianom i obcym.

?Quiz: powtórz przed kartkówką

8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.

  1. Czym charakteryzuje się barok?

    1. Aprostotą i brakiem ozdób
    2. Bprzepychem, złoceniami i ruchem
    3. Csymetrią i spokojem jak w starożytności
    4. Dgrubymi murami i małymi oknami
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: przepychem, złoceniami i ruchem – Barokowe wnętrza są bogato zdobione i pełne ruchu.

  2. Czym był portret trumienny?

    1. Amapą majątku
    2. Bwizerunkiem zmarłego malowanym na blasze i mocowanym do trumny
    3. Crzeźbą na rynku
    4. Dobrazem na ścianie kościoła
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: wizerunkiem zmarłego malowanym na blasze i mocowanym do trumny – Portrety trumienne to typowy element sarmackich pogrzebów.

  3. Czym był kontusz?

    1. Adługą szatą szlachcica przepasaną pasem
    2. Bszatą księdza
    3. Cnakryciem głowy chłopa
    4. Dzbroją husarza
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: długą szatą szlachcica przepasaną pasem – Kontusz noszono na żupanie i przepasywano pasem kontuszowym.

  4. Jak nazywamy kulturę szlachty XVII–XVIII w.?

    1. Akulturą sarmacką
    2. Bkulturą rycerską
    3. Ckulturą mieszczańską
    4. Dkulturą renesansową
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: kulturą sarmacką – Szlachta wierzyła, że pochodzi od starożytnych Sarmatów.

  5. Od kogo, według swoich wyobrażeń, pochodziła szlachta?

    1. Aod Krzyżaków
    2. Bod Rzymian
    3. Cod Sarmatów
    4. Dod Wikingów
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: od Sarmatów – Sarmaci byli dawnym walecznym ludem znad Morza Czarnego.

  6. Co się stało z liczbą ludności po wojnach XVII w.?

    1. Anie zmieniła się
    2. Bpodwoiła się
    3. Cspadła o kilka milionów
    4. Dwzrosła o milion
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: spadła o kilka milionów – Wojny, głód i zarazy zmniejszyły liczbę mieszkańców.

  7. Co oprócz wojen pogłębiło kryzys w XVII w.?

    1. Awynalezienie druku
    2. Bochłodzenie klimatu i nieurodzaje
    3. Codkrycie Ameryki
    4. Dunia lubelska
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: ochłodzenie klimatu i nieurodzaje – W czasie małej epoki lodowcowej często brakowało plonów.

  8. Który zabytek jest przykładem baroku?

    1. Apałac w Wilanowie
    2. Bkolegiata w Tumie
    3. CKaplica Zygmuntowska
    4. Dzamek w Malborku
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: pałac w Wilanowie – Pałac w Wilanowie był rezydencją Jana III Sobieskiego.

Cały dział „Rzeczpospolita Obojga Narodów”: ściąga i próbny sprawdzian →

Kartkówka albo sprawdzian już blisko?

Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Rozwiąż quiz · 8 pytańFiszki · 10🔊 Posłuchaj notatki

Więcej: Historia, klasa 5

Średniowieczne społeczeństwoZasięg chrześcijaństwa w średniowiecznej EuropieŻycie codzienne i kultura średniowieczaPaństwo Mieszka IChrzest Polski i koronacja ChrobregoRozbicie dzielnicoweKrzyżacy i przemiany XIII wiekuOstatni Piastowie: Łokietek i Kazimierz WielkiPolska i Litwa pod JagiellonamiWielkie odkrycia geograficzneRenesans i reformacjaZłoty wiek: gospodarka i społeczeństwoRenesans w Polsce i kultura złotego wiekuUnia lubelska i wolna elekcjaRzeczpospolita w XVII wiekuBlaski i cienie ustroju RzeczypospolitejŻycie codzienne w Rzeczypospolitej w XVIII wiekuPraca ze źródłem i mapą historyczną