1Szlachta i magnateria
- Wszyscy szlachcice byli równi wobec prawa: „szlachcic na zagrodzie równy wojewodzie”. Mieli prawo głosu na sejmikach i obowiązek obrony kraju.
- Majątki były jednak bardzo różne: magnat miał dziesiątki miast i setki wsi, a ubogi szlachcic zagrodowy sam uprawiał swoje pole.
- Magnaci utrzymywali prywatne wojska, kupowali głosy biednej szlachty i coraz częściej decydowali o polityce. Rządy kilku najbogatszych rodów nazywamy oligarchią magnacką.
2Wolna elekcja i liberum veto
| Zasada | Korzyści | Zagrożenia |
|---|---|---|
| wolna elekcja | każdy szlachcic mógł wpływać na wybór króla | obce państwa przekupywały wyborców; długie bezkrólewia |
| liberum veto | chroniło przed decyzjami wbrew woli części szlachty | jeden poseł mógł zerwać sejm i unieważnić wszystkie uchwały |
- Liberum veto (łac. „wolne, nie pozwalam”) wynikało z zasady, że uchwały sejmu muszą być jednomyślne. Pierwszy raz tak zerwano sejm w 1652 r.
- Zerwane sejmy nie uchwalały podatków ani reform, więc państwo słabło.
Co było zagrożeniem wynikającym z wolnej elekcji?
Sąsiedzi chcieli mieć na tronie swojego kandydata.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Dynastie na tronie
- Najpierw panowali Jagiellonowie (do 1572 r.), po nich królowie elekcyjni: Henryk Walezy i Stefan Batory, potem Wazowie (1587–1668), a w latach 1697–1763 – Sasowie.
4Ocena ustroju z różnych perspektyw
- Szlachcic: „złota wolność” – sam wybiera króla i decyduje o podatkach.
- Król: ma słabą władzę – bez zgody sejmu nie podniesie podatków i nie powiększy wojska.
- Chłop i mieszczanin: nie mają głosu ani na sejmie, ani przy elekcji.
- Blaski: wolność szlachty, tolerancja religijna, udział wielu ludzi w rządzeniu. Cienie: liberum veto, słaba armia i pusty skarb, samowola magnatów.
Kolejność dynastii: Jagiellonowie → Wazowie → Sasowie.
Myślenie, że liberum veto pozwalało odrzucić tylko jedną ustawę. Zerwanie sejmu unieważniało wszystkie jego uchwały.
Która dynastia panowała w Rzeczypospolitej w latach 1587–1668?
Wazowie to Zygmunt III, Władysław IV i Jan Kazimierz.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Blaski i cienie ustroju Rzeczypospolitej
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Kolejność dynastii: Jagiellonowie → Wazowie → Sasowie.
- Liberum veto (łac. „wolne, nie pozwalam”) wynikało z zasady, że uchwały sejmu muszą być jednomyślne. Pierwszy raz tak zerwano sejm w 1652 r.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Czym była magnateria?
- AKozakami
- Bubogą szlachtą zagrodową
- Cbogatymi mieszczanami
- Dnajbogatszymi rodami szlacheckimi
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: najbogatszymi rodami szlacheckimi – Magnaci mieli ogromne majątki i wielki wpływ na politykę.
Czym było liberum veto?
- Apodatkiem od szlachty
- Bprawem jednego posła do zerwania sejmu
- Cgłosem miasta na sejmie
- Dprawem króla do zmiany prawa
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: prawem jednego posła do zerwania sejmu – Jeden sprzeciw unieważniał wszystkie uchwały sejmu.
W którym roku po raz pierwszy zerwano sejm za pomocą liberum veto?
- A1683 r.
- B1569 r.
- C1652 r.
- D1573 r.
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: 1652 r. – Od tej pory zrywanie sejmów zdarzało się coraz częściej.
Która dynastia panowała w Rzeczypospolitej w latach 1587–1668?
- ASasowie
- BPiastowie
- CJagiellonowie
- DWazowie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Wazowie – Wazowie to Zygmunt III, Władysław IV i Jan Kazimierz.
W jakiej kolejności panowały dynastie?
- AWazowie, Jagiellonowie, Sasowie
- BJagiellonowie, Sasowie, Wazowie
- CJagiellonowie, Wazowie, Sasowie
- DSasowie, Wazowie, Jagiellonowie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Jagiellonowie, Wazowie, Sasowie – Po Jagiellonach i pierwszych królach elekcyjnych panowali Wazowie, a później Sasowie.
Kiedy panowali Sasowie?
- A1587–1668
- B1386–1572
- C1572–1587
- D1697–1763
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: 1697–1763 – Sasowie to August II Mocny i August III.
Co było zagrożeniem wynikającym z wolnej elekcji?
- Abrak udziału szlachty w wyborach
- Bdziedziczenie tronu przez syna
- Czbyt silna władza króla
- Dprzekupywanie wyborców przez obce państwa
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: przekupywanie wyborców przez obce państwa – Sąsiedzi chcieli mieć na tronie swojego kandydata.
Kto nie miał głosu w ustroju Rzeczypospolitej?
- Achłopi i mieszczanie
- Bmagnateria
- Cposłowie na sejm
- Dszlachta
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: chłopi i mieszczanie – O sprawach państwa decydowała szlachta.
Cały dział „Rzeczpospolita Obojga Narodów”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.