ogarniam.edu.pl
Klasa
Zacznij naukę →Zacznij →

ogarniam.edu.pl · Historia · Ziemie polskie w XIX wiekuklasa 6 · fiszki i quiz: ogarniam.edu.pl/sp/6/historia/kultura-i-nauka-bez-panstwa/

Historia · Ziemie polskie w XIX wieku · kl. 6

Kultura i nauka bez państwa

Polscy uczeni i artyści bez własnego państwa – od polonu i lampy naftowej po Trylogię, Rotę i obrazy Jana Matejki.

ok. 3 min czytania9 fiszek8 pytań w quizie🔊 Posłuchaj notatki

1Nauka bez państwa

  • Maria Skłodowska-Curie urodziła się w Warszawie (1867 r.). W zaborze rosyjskim kobiety nie mogły studiować na uniwersytecie, więc wyjechała do Paryża.
  • Z mężem Piotrem Curie odkryła pierwiastki polon (nazwany na cześć Polski) i rad (1898 r.). Dostała Nagrodę Nobla z fizyki (1903 r.) i z chemii (1911 r.) – jako pierwsza osoba na świecie dwukrotnie.
  • Ignacy Łukasiewicz – farmaceuta ze Lwowa; w 1853 r. skonstruował lampę naftową, a w 1854 r. założył kopalnię ropy w Bóbrce – jedną z pierwszych na świecie.

2Literatura

  • Henryk Sienkiewicz pisał „ku pokrzepieniu serc”, czyli by dodać Polakom otuchy. Trylogia przypominała zwycięstwa z XVII w.; w 1905 r. dostał Nagrodę Nobla.
  • Maria Konopnicka pisała o biednych chłopach i dzieciach. Jej Rota (1908 r.) była protestem przeciw germanizacji: „Nie rzucim ziemi, skąd nasz ród”.

3Malarstwo

  • Jan Matejko malował wielkie obrazy z dziejów Polski: Bitwa pod Grunwaldem (1878 r.), Hołd pruski, Konstytucja 3 maja 1791 roku.
Sprawdź, czy rozumiesz

Dlaczego Maria Skłodowska wyjechała na studia do Paryża?

4Jak analizować obraz historyczny?

  • Krok 1: ustal autora i datę powstania obrazu (np. Matejko, 1878 r.).
  • Krok 2: ustal, jakie wydarzenie przedstawia i kiedy ono było (Grunwald – 1410 r.); obraz powstał prawie 470 lat później.
  • Krok 3: rozpoznaj postacie i symbole, np. stroje, herby, broń.
  • Krok 4: zastanów się, po co artysta go namalował – Matejko chciał dodać otuchy Polakom pod zaborami, a nie wiernie odtworzyć bitwę.

5Dlaczego to ważne?

  • Gdy nie było państwa, kultura i nauka zastępowały jego instytucje: podtrzymywały język polski, pamięć o historii i dumę narodową.
Zapamiętaj

Skłodowska-Curie – Noble 1903 r. (fizyka) i 1911 r. (chemia); Łukasiewicz – lampa naftowa 1853 r.; Sienkiewicz – Nobel 1905 r.; Konopnicka – Rota 1908 r.

Uwaga na błąd

Obraz Matejki to nie fotografia z bitwy – powstał setki lat później i pokazuje wizję artysty.

Sprawdź, czy rozumiesz

Dlaczego kultura była tak ważna dla Polaków pod zaborami?

✎Ściąga: Kultura i nauka bez państwa

Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.

  • Skłodowska-Curie – Noble 1903 r. (fizyka) i 1911 r. (chemia); Łukasiewicz – lampa naftowa 1853 r.; Sienkiewicz – Nobel 1905 r.; Konopnicka – Rota 1908 r.
  • Maria Skłodowska-Curie urodziła się w Warszawie (1867 r.). W zaborze rosyjskim kobiety nie mogły studiować na uniwersytecie, więc wyjechała do Paryża.
  • Ignacy Łukasiewicz – farmaceuta ze Lwowa; w 1853 r. skonstruował lampę naftową, a w 1854 r. założył kopalnię ropy w Bóbrce – jedną z pierwszych na świecie.
  • Henryk Sienkiewicz pisał „ku pokrzepieniu serc”, czyli by dodać Polakom otuchy. Trylogia przypominała zwycięstwa z XVII w.; w 1905 r. dostał Nagrodę Nobla.
  • Maria Konopnicka pisała o biednych chłopach i dzieciach. Jej Rota (1908 r.) była protestem przeciw germanizacji: „Nie rzucim ziemi, skąd nasz ród”.
  • Jan Matejko malował wielkie obrazy z dziejów Polski: Bitwa pod Grunwaldem (1878 r.), Hołd pruski, Konstytucja 3 maja 1791 roku.

?Quiz: powtórz przed kartkówką

8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.

  1. Dlaczego Maria Skłodowska wyjechała na studia do Paryża?

    1. Aw Warszawie nie było żadnych szkół
    2. Bzesłano ją za udział w powstaniu
    3. Cw zaborze rosyjskim kobiety nie mogły studiować na uniwersytecie
    4. Dchciała zostać malarką
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: w zaborze rosyjskim kobiety nie mogły studiować na uniwersytecie – Na studia do Paryża wyjechała w 1891 r.

  2. Jakie pierwiastki odkryła Maria Skłodowska-Curie?

    1. Artęć i złoto
    2. Bpolon i rad
    3. Cazot i chlor
    4. Dwodór i tlen
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: polon i rad – Wraz z mężem odkryła polon, nazwany na cześć Polski, oraz rad.

  3. Ile Nagród Nobla otrzymała Skłodowska-Curie?

    1. Acztery
    2. Bdwie
    3. Cjedną
    4. Dtrzy
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: dwie – Dostała Nobla z fizyki (1903 r.) i z chemii (1911 r.).

  4. Co skonstruował Ignacy Łukasiewicz?

    1. Alampę naftową
    2. Bżarówkę
    3. Csamochód
    4. Dtelefon
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: lampę naftową – Łukasiewicz zbudował lampę naftową w 1853 r. i rozwijał przemysł naftowy.

  5. Kto napisał Rotę?

    1. AHenryk Sienkiewicz
    2. BAdam Mickiewicz
    3. CEliza Orzeszkowa
    4. DMaria Konopnicka
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Maria Konopnicka – Rota była protestem przeciw germanizacji Polaków w zaborze pruskim.

  6. Co oznaczało pisanie „ku pokrzepieniu serc”?

    1. Apisanie w języku rosyjskim
    2. Bkrytykowanie polskiej historii
    3. Cpisanie poradników medycznych
    4. Ddodawanie otuchy Polakom pod zaborami
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: dodawanie otuchy Polakom pod zaborami – Tak pisał Henryk Sienkiewicz, noblista z 1905 r.

  7. Co malował Jan Matejko?

    1. Atylko krajobrazy
    2. Btylko portrety
    3. Cmartwą naturę
    4. Dwielkie obrazy z dziejów Polski
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: wielkie obrazy z dziejów Polski – Matejko namalował np. Bitwę pod Grunwaldem i Hołd pruski.

  8. Dlaczego kultura była tak ważna dla Polaków pod zaborami?

    1. Azastępowała instytucje niepodległego państwa
    2. Bnakazał ją car
    3. Cbyła łatwiejsza od nauki
    4. Dnie miała żadnego znaczenia
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: zastępowała instytucje niepodległego państwa – Bez własnego państwa kultura i nauka podtrzymywały język i pamięć narodową.

Cały dział „Ziemie polskie w XIX wieku”: ściąga i próbny sprawdzian →

Kartkówka albo sprawdzian już blisko?

Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Rozwiąż quiz · 8 pytańFiszki · 9🔊 Posłuchaj notatki

Więcej: Historia, klasa 6

Oświecenie i wielkie rewolucjeOświecenie w Rzeczypospolitej i w PrusachSejm Wielki i Konstytucja 3 majaRozbiory RzeczypospolitejPowstanie kościuszkowskie i III rozbiórŚwiat w XIX wieku: USA i kolonializmNapoleon i kongres wiedeńskiRewolucja przemysłowa i wynalazkiWiosna Ludów i zjednoczenie Włoch i NiemiecSpołeczeństwo II połowy XIX wiekuLegiony Polskie i Księstwo WarszawskieZiemie polskie po kongresie wiedeńskimPowstanie listopadoweWielka EmigracjaPowstanie styczniowePraca organiczna i industrializacjaRusyfikacja, germanizacja i autonomia GalicjiWarsztat historyka: źródło, mapa, czas i ocena postaw