1Antarktyda, Antarktyka, Arktyka
- Antarktyda to kontynent wokół bieguna południowego (ok. 14 mln km²), w ok. 98% przykryty lądolodem.
- Antarktyka to Antarktyda razem z otaczającymi ją wodami Oceanu Południowego i wyspami.
- Arktyka to obszar wokół bieguna północnego: przede wszystkim Ocean Arktyczny pokryty lodem morskim oraz północne skraje Ameryki, Europy i Azji z Grenlandią.
| cecha | Arktyka | Antarktyka |
|---|---|---|
| w centrum | ocean z lodem morskim | kontynent z lądolodem |
| zwierzęta | niedźwiedź polarny, mors, renifer | pingwiny, foki, kryl |
| stali mieszkańcy | tak (np. Inuici) | nie – tylko naukowcy |
2Środowisko Antarktydy
- To najzimniejszy kontynent: na stacji Wostok zmierzono −89,2°C (1983 r.). W głębi lądu pada bardzo mało – to pustynia lodowa. Wieją silne wiatry spływające z lądolodu.
- Lądolód ma średnio ok. 2 km grubości (miejscami prawie 5 km) i zawiera ok. 70% słodkiej wody Ziemi. Na brzegach tworzy lodowce szelfowe, od których odrywają się góry lodowe.
- Życie skupia się w morzu i na wybrzeżach: kryl, ryby, foki, wieloryby, pingwiny.
Najniższą temperaturę na Ziemi (−89,2°C) zmierzono
Pomiar wykonano na rosyjskiej stacji Wostok w 1983 r.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Układ Antarktyczny
- Podpisany 1 XII 1959 r. w Waszyngtonie przez 12 państw, obowiązuje od 1961 r.; dziś ma ponad 55 stron, w tym Polskę. Dotyczy obszaru na południe od 60° S.
- Zasady: tylko cele pokojowe (zakaz baz wojskowych i wybuchów jądrowych), swoboda badań i wymiana wyników, „zamrożenie” roszczeń terytorialnych. Protokół madrycki (1991 r.) zakazuje wydobywania surowców mineralnych.
- Polska ma całoroczną Stację Antarktyczną im. Henryka Arctowskiego na Wyspie Króla Jerzego (od 1977 r.), dzięki której zyskała pełne prawo głosu w sprawach Antarktyki.
4Dlaczego warto zachować ten status?
- Chroni wyjątkową przyrodę i zapobiega sporom o surowce i terytoria.
- Antarktyda to wielkie laboratorium: rdzenie lodowe zapisują klimat z setek tysięcy lat, a jej lód wpływa na poziom mórz całej Ziemi.
Antarktyda nie należy do żadnego państwa – Układ Antarktyczny przeznacza ją dla pokoju i nauki.
Pingwiny nie żyją naturalnie w Arktyce, a niedźwiedzie polarne – w Antarktyce.
Gdzie leży polska Stacja Antarktyczna im. Henryka Arctowskiego?
Stacja działa od 1977 r. na Wyspie Króla Jerzego; na Spitsbergenie leży stacja Hornsund.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Antarktyda i jej status
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Antarktyda nie należy do żadnego państwa – Układ Antarktyczny przeznacza ją dla pokoju i nauki.
- Antarktyda to kontynent wokół bieguna południowego (ok. 14 mln km²), w ok. 98% przykryty lądolodem.
- Antarktyka to Antarktyda razem z otaczającymi ją wodami Oceanu Południowego i wyspami.
- Arktyka to obszar wokół bieguna północnego: przede wszystkim Ocean Arktyczny pokryty lodem morskim oraz północne skraje Ameryki, Europy i Azji z Grenlandią.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Czym różni się Antarktyda od Arktyki?
- Aobie są kontynentami
- Bobie są oceanami
- CAntarktyda to kontynent, a w centrum Arktyki leży ocean
- DAntarktyda to ocean, a Arktyka to kontynent
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Antarktyda to kontynent, a w centrum Arktyki leży ocean – W środku Arktyki leży Ocean Arktyczny, a Antarktyda to lądowy kontynent pod lądolodem.
Które zwierzęta żyją naturalnie w Antarktyce?
- Aniedźwiedzie polarne
- Bmorsy
- Cpingwiny
- Drenifery
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: pingwiny – Niedźwiedzie polarne, renifery i morsy żyją w Arktyce.
Najniższą temperaturę na Ziemi (−89,2°C) zmierzono
- Ana biegunie północnym
- Bna stacji Wostok na Antarktydzie
- Cna Syberii w Ojmiakonie
- Dna Grenlandii
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: na stacji Wostok na Antarktydzie – Pomiar wykonano na rosyjskiej stacji Wostok w 1983 r.
Jaką średnią grubość ma lądolód Antarktydy?
- Aok. 20 km
- Bok. 2 m
- Cok. 2 km
- Dok. 20 m
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: ok. 2 km – Lądolód ma średnio ok. 2 km grubości, a miejscami prawie 5 km.
Co zakazuje Protokół madrycki do Układu Antarktycznego?
- Aprowadzenia badań naukowych
- Bwydobywania surowców mineralnych
- Cbudowy stacji badawczych
- Dodwiedzania Antarktydy przez turystów
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: wydobywania surowców mineralnych – Protokół z 1991 r. chroni środowisko Antarktyki i zakazuje górnictwa.
Układ Antarktyczny dotyczy obszaru
- Ana południe od 60° S
- Bna południe od równika
- Cna północ od 60° N
- Dna południe od zwrotnika Koziorożca
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: na południe od 60° S – Granicą obszaru Układu jest równoleżnik 60° S.
Gdzie leży polska Stacja Antarktyczna im. Henryka Arctowskiego?
- Ana biegunie południowym
- Bna Spitsbergenie
- Cna Wyspie Króla Jerzego
- Dna Grenlandii
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: na Wyspie Króla Jerzego – Stacja działa od 1977 r. na Wyspie Króla Jerzego; na Spitsbergenie leży stacja Hornsund.
Który argument przemawia za utrzymaniem statusu Antarktydy?
- Aułatwia wydobycie ropy
- Bumożliwia budowę baz wojskowych
- Czapobiega sporom o surowce i chroni przyrodę oraz badania
- Dpozwala każdemu państwu zająć część kontynentu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: zapobiega sporom o surowce i chroni przyrodę oraz badania – Układ przeznacza Antarktydę do celów pokojowych i naukowych.
Cały dział „Australia, Oceania i obszary okołobiegunowe”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.