1Elementy mapy
- Legenda objaśnia znaki i barwy mapy, np. barwy hipsometryczne: zieleń – niziny, żółcie i brązy – wyżyny i góry.
- Skala to stosunek odległości na mapie do odległości w terenie. Ma trzy postacie: liczbową (1 : 1 000 000), mianowaną (1 cm – 10 km) i liniową (podziałkę).
- Współrzędne geograficzne: szerokość (N lub S – od równika) i długość (E lub W – od południka 0°).
| miasto | szerokość | długość |
|---|---|---|
| Nowy Jork | ok. 41° N | ok. 74° W |
| Rio de Janeiro | ok. 23° S | ok. 43° W |
| Sydney | ok. 34° S | ok. 151° E |
2Obliczanie odległości
- Odległość w terenie = odległość na mapie · liczba km odpowiadająca 1 cm.
- Przykład: ile kilometrów w terenie odpowiada odcinkowi 2 cm na mapie w skali 1 : 1 000 000?
- Dane: skala 1 : 1 000 000, odcinek na mapie 2 cm.
- Zamiana skali: 1 cm na mapie = 1 000 000 cm w terenie = 10 000 m = 10 km.
- Obliczenia: 2 · 10 km = 20 km.
- Odpowiedź: odcinek 2 cm to 20 km w terenie.
- Drugi przykład: na mapie 1 : 5 000 000 (1 cm – 50 km) Sydney i Canberrę dzieli ok. 5 cm, czyli 5 · 50 km = ok. 250 km.
Na mapie w skali 1 : 1 000 000 odcinek 2 cm odpowiada w terenie
1 cm to 1 000 000 cm = 10 km, więc 2 cm = 2 · 10 km = 20 km.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Zestawianie map i wnioski
- Mapa ogólnogeograficzna pokazuje wiele elementów naraz (rzeźbę, wody, miasta, granice), a mapa tematyczna – jedno zjawisko, np. gęstość zaludnienia, opady albo uprawy.
- Zestawiając je, szukasz zależności, np. mapa opadów + mapa gęstości zaludnienia Australii.
- Zależność: ludność skupia się tam, gdzie pada więcej deszczu.
- Dowód z mapy: największe miasta i najwyższa gęstość leżą w pasie wybrzeża na wschodzie i południowym wschodzie, a w suchym wnętrzu gęstość spada poniżej 1 os./km².
Dobry wniosek = zależność + dowód z mapy (konkretne miejsce, wartość z legendy).
Najczęstszy błąd to zła zamiana jednostek: w skali 1 : 1 000 000 1 cm to 10 km, a nie 1 km ani 100 km.
✎Ściąga: Mapa i porównywanie regionów
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Dobry wniosek = zależność + dowód z mapy (konkretne miejsce, wartość z legendy).
- Legenda objaśnia znaki i barwy mapy, np. barwy hipsometryczne: zieleń – niziny, żółcie i brązy – wyżyny i góry.
- Skala to stosunek odległości na mapie do odległości w terenie. Ma trzy postacie: liczbową (1 : 1 000 000), mianowaną (1 cm – 10 km) i liniową (podziałkę).
- Współrzędne geograficzne: szerokość (N lub S – od równika) i długość (E lub W – od południka 0°).
- Mapa ogólnogeograficzna pokazuje wiele elementów naraz (rzeźbę, wody, miasta, granice), a mapa tematyczna – jedno zjawisko, np. gęstość zaludnienia, opady albo uprawy.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Na mapie w skali 1 : 1 000 000 odcinek 2 cm odpowiada w terenie
- A20 km
- B200 km
- C10 km
- D2 km
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: 20 km – 1 cm to 1 000 000 cm = 10 km, więc 2 cm = 2 · 10 km = 20 km.
Skalę 1 : 5 000 000 można zapisać jako skalę mianowaną
- A1 cm – 500 km
- B1 cm – 50 km
- C1 cm – 0,5 km
- D1 cm – 5 km
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: 1 cm – 50 km – 5 000 000 cm = 50 000 m = 50 km.
Odległość w terenie wynosi 150 km. Ile to centymetrów na mapie w skali 1 : 5 000 000?
- A30 cm
- B3 cm
- C0,3 cm
- D7,5 cm
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: 3 cm – 1 cm – 50 km, więc 150 km : 50 km = 3 cm.
Które współrzędne mogą należeć do Sydney?
- Aok. 34° S, 151° E
- Bok. 34° N, 151° E
- Cok. 151° S, 34° E
- Dok. 34° S, 151° W
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: ok. 34° S, 151° E – Sydney leży na półkuli południowej i wschodniej, a szerokość nie przekracza 90°.
Rio de Janeiro leży na półkulach
- Apołudniowej i wschodniej
- Bpółnocnej i zachodniej
- Cpołudniowej i zachodniej
- Dpółnocnej i wschodniej
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: południowej i zachodniej – Współrzędne Rio to ok. 23° S i 43° W.
Która mapa jest mapą tematyczną?
- Amapa hipsometryczna Ameryki Północnej w atlasie ogólnogeograficznym
- Bmapa ogólnogeograficzna świata
- Cmapa gęstości zaludnienia Australii
- Dmapa poziomicowa bez legendy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: mapa gęstości zaludnienia Australii – Mapa tematyczna przedstawia jedno wybrane zjawisko.
Który wniosek jest poparty dowodem z mapy?
- AAustralijczycy lubią morze
- BLudność Australii skupia się na wilgotnym wybrzeżu SE – tam leżą Sydney i Melbourne, a we wnętrzu jest poniżej 1 os./km²
- CMapa jest kolorowa, więc ludność jest rozmieszczona równomiernie
- DW Australii jest dużo ludzi
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Ludność Australii skupia się na wilgotnym wybrzeżu SE – tam leżą Sydney i Melbourne, a we wnętrzu jest poniżej 1 os./km² – Dobry wniosek łączy zależność z konkretnym miejscem i wartością z legendy.
Co objaśnia legenda mapy?
- Aodległość między miastami
- Bdatę wydania atlasu
- Cwspółrzędne geograficzne miast
- Dznaczenie znaków i barw na mapie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: znaczenie znaków i barw na mapie – Bez legendy nie wiadomo, co oznaczają kolory i symbole.
Cały dział „Umiejętności geograficzne”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.