1Położenie Afryki
- Afryka leży prawie symetrycznie po obu stronach równika (od ok. 37°N do ok. 35°S), w większości między zwrotnikami. Słońce góruje tu wysoko przez cały rok, dlatego niemal wszędzie jest gorąco.
2Cyrkulacja w strefie międzyzwrotnikowej
- Przy równiku silnie nagrzane, wilgotne powietrze wznosi się – powstaje pas niskiego ciśnienia. Powietrze ochładza się, para wodna skrapla się w chmury burzowe i padają obfite deszcze.
- Wysoko w atmosferze powietrze płynie ku zwrotnikom i tam opada – powstają wyże zwrotnikowe. Opadające powietrze ogrzewa się i wysycha, więc nie ma chmur – leżą tu pustynie (Sahara, Kalahari, Namib).
- Przy powierzchni powietrze wraca z wyżów do niżu równikowego jako pasaty: na półkuli północnej północno-wschodnie, na południowej – południowo-wschodnie (skręcają z powodu ruchu obrotowego Ziemi).
- Pas, w którym zbiegają się pasaty, to strefa międzyzwrotnikowej zbieżności (ITCZ).
Dlaczego przy zwrotnikach leżą wielkie pustynie?
W wyżach zwrotnikowych niebo jest bezchmurne.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Wędrówka strefy zbieżności
- Strefa zbieżności przesuwa się za Słońcem górującym w zenicie: w lipcu na północ (ok. 15–20°N), w styczniu na południe (ok. 10–15°S).
- Gdzie dociera, zaczyna się pora deszczowa, gdy odchodzi – pora sucha. Przy równiku pada przez cały rok, a w Sahelu tylko przez ok. 3 miesiące (lipiec–wrzesień).
4Inne czynniki opadów
- Zimne prądy morskie (Kanaryjski, Benguelski) ochładzają powietrze nad wybrzeżem: tworzą się mgły, ale prawie nie pada – stąd pustynia Namib tuż nad oceanem.
- Wysokość i ukształtowanie: na stokach gór od strony wiatru (Wyżyna Abisyńska, góra Kamerun) pada więcej, po stronie zawietrznej – mniej.
Równik: wznoszenie → niż → deszcz. Zwrotniki: opadanie → wyż → susza. Pasaty wieją przy ziemi od zwrotników ku równikowi.
Pasaty nie wieją od równika ku zwrotnikom – przy powierzchni płyną z wyżów zwrotnikowych do niżu równikowego.
W lipcu strefa zbieżności pasatów nad Afryką leży
Przesuwa się za Słońcem, które w lipcu góruje w zenicie nad półkulą północną.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Cyrkulacja powietrza i opady w Afryce
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Równik: wznoszenie → niż → deszcz. Zwrotniki: opadanie → wyż → susza. Pasaty wieją przy ziemi od zwrotników ku równikowi.
- Zimne prądy morskie (Kanaryjski, Benguelski) ochładzają powietrze nad wybrzeżem: tworzą się mgły, ale prawie nie pada – stąd pustynia Namib tuż nad oceanem.
- Wysokość i ukształtowanie: na stokach gór od strony wiatru (Wyżyna Abisyńska, góra Kamerun) pada więcej, po stronie zawietrznej – mniej.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Co dzieje się z powietrzem nad równikiem?
- Apłynie przy ziemi ku zwrotnikom
- Bstoi w miejscu, bo nie ma wiatru
- Cnagrzewa się, wznosi i daje obfite opady
- Dochładza się, opada i jest suche
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: nagrzewa się, wznosi i daje obfite opady – Wznoszące się wilgotne powietrze ochładza się, a para wodna skrapla się w chmury.
Pasaty na półkuli północnej wieją z kierunku
- Apółnocno-wschodniego
- Bpołudniowo-wschodniego
- Cpołudniowo-zachodniego
- Dpółnocno-zachodniego
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: północno-wschodniego – Płyną z wyżu zwrotnikowego ku równikowi i odchylają się w prawo.
Dlaczego przy zwrotnikach leżą wielkie pustynie?
- ASłońce nigdy nie góruje tam wysoko
- Bprzez cały rok wieją tam wiatry znad oceanu
- Cwznoszące się powietrze daje burze
- Dopadające powietrze ogrzewa się i wysycha – powstaje wyż
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: opadające powietrze ogrzewa się i wysycha – powstaje wyż – W wyżach zwrotnikowych niebo jest bezchmurne.
W lipcu strefa zbieżności pasatów nad Afryką leży
- Ana południe od równika (ok. 15°S)
- Bna zwrotniku Koziorożca
- Czawsze dokładnie na równiku
- Dna północ od równika (ok. 15–20°N)
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: na północ od równika (ok. 15–20°N) – Przesuwa się za Słońcem, które w lipcu góruje w zenicie nad półkulą północną.
Pora deszczowa w Sahelu przypada na
- Amarzec–kwiecień
- Bgrudzień–luty
- Ccały rok
- Dlipiec–wrzesień
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: lipiec–wrzesień – Latem nad Sahel dociera strefa zbieżności.
Pustynia Namib leży nad samym oceanem, bo
- Awieją tam monsuny znad oceanu
- Bciepły prąd morski powoduje silne parowanie
- Cleży na równiku
- Dzimny Prąd Benguelski ochładza powietrze i nie powstają chmury deszczowe
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: zimny Prąd Benguelski ochładza powietrze i nie powstają chmury deszczowe – Nad zimnym prądem tworzą się mgły, ale prawie nie pada.
Strefa międzyzwrotnikowej zbieżności (ITCZ) to
- Apas niskiego ciśnienia przy równiku, gdzie zbiegają się pasaty
- Bgranica lasu i sawanny
- Cpas wyżów nad zwrotnikami
- Dzimny prąd morski
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: pas niskiego ciśnienia przy równiku, gdzie zbiegają się pasaty – Zbiegające się pasaty wymuszają wznoszenie powietrza i deszcz.
Gdzie w Afryce pada najwięcej?
- Aw Sahelu
- Bw Kotlinie Konga i nad Zatoką Gwinejską
- Cna Saharze
- Dna Kalahari
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: w Kotlinie Konga i nad Zatoką Gwinejską – Przy równiku strefa zbieżności jest przez większą część roku.
Cały dział „Afryka”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.