1Płyty litosfery
- Litosfera to skorupa ziemska razem z górną, sztywną częścią płaszcza. Jest pocięta na płyty litosfery, które przesuwają się o kilka centymetrów rocznie.
- Azja leży głównie na płycie eurazjatyckiej. Graniczy ona m.in. z płytami indyjsko-australijską, pacyficzną, filipińską i arabską.
2Subdukcja i kolizja
- Subdukcja – cięższa płyta oceaniczna wsuwa się pod inną płytę. Powstają rowy oceaniczne (Rów Mariański – ok. 11 km głębokości, najgłębsze miejsce na Ziemi; Rów Japoński), łuki wysp z wulkanami (Japonia, Indonezja, Filipiny, Kamczatka) i silne trzęsienia ziemi.
- Kolizja – zderzenie dwóch płyt kontynentalnych. Płyta indyjska napiera na eurazjatycką i wypiętrza Himalaje, które wciąż rosną o kilka milimetrów rocznie. Zdarzają się tu silne trzęsienia ziemi (Nepal 2015 r.).
Dlaczego w Japonii i Indonezji jest wiele wulkanów?
Zanurzająca się płyta oceaniczna sprawia, że nad nią topią się skały i powstaje magma.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Rozmieszczenie zjawisk
- Wulkany, trzęsienia ziemi i rowy tworzą wąskie pasy wzdłuż granic płyt. Najważniejszy to Pacyficzny Pierścień Ognia wokół Oceanu Spokojnego: Kamczatka, Japonia, Filipiny, Indonezja.
- Drugi pas biegnie przez Himalaje, Iran i Turcję (np. trzęsienie ziemi w Turcji i Syrii w lutym 2023 r., ponad 50 tys. ofiar).
- Tsunami to fala wywołana nagłym przesunięciem dna morskiego – najczęściej przez podmorskie trzęsienie ziemi, rzadziej przez wybuch wulkanu lub osuwisko. Wysoka fala sztormowa wywołana wiatrem to nie tsunami.
Granice płyt → rowy oceaniczne, wulkany, trzęsienia ziemi i tsunami. Wnętrze płyty jest znacznie spokojniejsze.
Himalaje nie są górami wulkanicznymi – powstały w wyniku kolizji dwóch płyt kontynentalnych, a nie subdukcji.
✎Ściąga: Płyty litosfery i zagrożenia w Azji
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Granice płyt → rowy oceaniczne, wulkany, trzęsienia ziemi i tsunami. Wnętrze płyty jest znacznie spokojniejsze.
- Litosfera to skorupa ziemska razem z górną, sztywną częścią płaszcza. Jest pocięta na płyty litosfery, które przesuwają się o kilka centymetrów rocznie.
- Subdukcja – cięższa płyta oceaniczna wsuwa się pod inną płytę. Powstają rowy oceaniczne (Rów Mariański – ok. 11 km głębokości, najgłębsze miejsce na Ziemi; Rów Japoński), łuki wysp z wulkanami (Japonia, Indonezja, Filipiny, Kamczatka) i silne trzęsienia ziemi.
- Kolizja – zderzenie dwóch płyt kontynentalnych. Płyta indyjska napiera na eurazjatycką i wypiętrza Himalaje, które wciąż rosną o kilka milimetrów rocznie. Zdarzają się tu silne trzęsienia ziemi (Nepal 2015 r.).
- Tsunami to fala wywołana nagłym przesunięciem dna morskiego – najczęściej przez podmorskie trzęsienie ziemi, rzadziej przez wybuch wulkanu lub osuwisko. Wysoka fala sztormowa wywołana wiatrem to nie tsunami.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Litosfera to
- Adolna warstwa atmosfery
- Bciekłe jądro zewnętrzne Ziemi
- Cskorupa ziemska wraz z górną, sztywną częścią płaszcza
- Dtylko skorupa oceaniczna
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: skorupa ziemska wraz z górną, sztywną częścią płaszcza – Płyty litosfery obejmują skorupę i sztywną górną część płaszcza.
Himalaje powstały w wyniku
- Asubdukcji płyty pacyficznej
- Bkolizji płyty indyjskiej z eurazjatycką
- Crozsuwania się płyt w ryfcie
- Derupcji wulkanów
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: kolizji płyty indyjskiej z eurazjatycką – Zderzenie dwóch płyt kontynentalnych wypiętrza góry fałdowe.
Rów Mariański powstał w strefie
- Asubdukcji
- Bwnętrza płyty
- Ckolizji dwóch płyt kontynentalnych
- Drozsuwania się płyt
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: subdukcji – Płyta pacyficzna wsuwa się tam pod płytę filipińską i tworzy najgłębszy rów na Ziemi.
Pacyficzny Pierścień Ognia to
- Aobszar pożarów lasów w Azji
- Bpas wulkanów i trzęsień ziemi wokół Oceanu Spokojnego
- Cłańcuch raf koralowych na Pacyfiku
- Dpas pustyń wzdłuż zwrotników
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: pas wulkanów i trzęsień ziemi wokół Oceanu Spokojnego – Wokół Pacyfiku płyty oceaniczne wsuwają się pod inne płyty.
Gdzie ryzyko silnego trzęsienia ziemi jest NAJMNIEJSZE?
- Aw Japonii
- Bw Indonezji
- Cw Nepalu
- Dna Nizinie Zachodniosyberyjskiej
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: na Nizinie Zachodniosyberyjskiej – Nizina Zachodniosyberyjska leży we wnętrzu płyty eurazjatyckiej, z dala od jej granic.
Które zjawisko NIE jest tsunami?
- Afala po podmorskim osuwisku
- Bfala po wybuchu wulkanu na wyspie
- Cwysoka fala wywołana silnym sztormem
- Dfala po podmorskim trzęsieniu ziemi
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: wysoka fala wywołana silnym sztormem – Tsunami powstaje po nagłym przemieszczeniu dna lub wody, a nie przez wiatr.
Które państwo leży w strefie subdukcji, na styku kilku płyt litosfery?
- AArabia Saudyjska
- BJaponia
- CMongolia
- DKazachstan
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Japonia – Pod Japonię wsuwają się płyty pacyficzna i filipińska.
Dlaczego w Japonii i Indonezji jest wiele wulkanów?
- Aw strefie subdukcji w głębi Ziemi powstaje magma, która wydostaje się na powierzchnię
- Bpłyty rozsuwają się jak na Islandii
- CSłońce silnie nagrzewa skały
- Dleżą we wnętrzu płyty
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: w strefie subdukcji w głębi Ziemi powstaje magma, która wydostaje się na powierzchnię – Zanurzająca się płyta oceaniczna sprawia, że nad nią topią się skały i powstaje magma.
Cały dział „Azja”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.