1Czym jest monsun?
- Monsun – wiatr, który sezonowo zmienia kierunek. Powstaje, bo ląd nagrzewa się i ochładza szybciej niż ocean.
- Monsun letni: nad nagrzanym lądem tworzy się niż, nad chłodniejszym oceanem – wyż. Wilgotne powietrze płynie znad oceanu na ląd → pora deszczowa (w Indiach od czerwca do września).
- Monsun zimowy: nad wychłodzonym lądem jest wyż, więc suche powietrze płynie z lądu nad ocean → pora sucha.
2Klimat monsunowy w liczbach
- W Mumbaju spada ok. 2500 mm rocznie, z czego ok. 95% od czerwca do września; od grudnia do kwietnia prawie nie pada.
- Są wyjątki: wybrzeża i stoki zwrócone do wiatru dostają najwięcej deszczu, a obszary w „cieniu” gór (np. wnętrze Wyżyny Dekan) – znacznie mniej.
- Spóźniony lub słaby monsun to susza i nieurodzaj, zbyt obfity – powodzie (np. w Bangladeszu).
Latem nad lądem Azji tworzy się
Nagrzany ląd ma niskie ciśnienie, a powietrze płynie od wyżu (ocean) do niżu (ląd).
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Kultura ryżu
- Ryż potrzebuje ciepła i dużo wody – poletka ryżowe zalewa się wodą. Rozsadę sadzi się na początku pory deszczowej, a zbiera po jej końcu; przy nawadnianiu możliwe są 2–3 zbiory w roku.
- Na stokach buduje się tarasy (Filipiny – Banaue, Indonezja – Bali, Chiny – Junnan). Dużo pracy wykonuje się ręcznie, pomagają bawoły.
- Kultura ryżu to nie tylko uprawa: ryż jest podstawą posiłków, świąt i zwyczajów, a wsie wspólnie dzielą wodę.
- Największymi producentami są Indie (nr 1 od sezonu 2024/2025 wg USDA) i Chiny; Indie są też największym eksporterem.
Monsun letni: znad oceanu → deszcze → sadzenie ryżu. Monsun zimowy: z lądu → pora sucha.
Monsun to nie nazwa ulewy ani pory roku – to wiatr zmieniający kierunek; pora deszczowa jest jego skutkiem.
✎Ściąga: Monsun i kultura ryżu
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Monsun letni: znad oceanu → deszcze → sadzenie ryżu. Monsun zimowy: z lądu → pora sucha.
- Monsun – wiatr, który sezonowo zmienia kierunek. Powstaje, bo ląd nagrzewa się i ochładza szybciej niż ocean.
- Monsun letni: nad nagrzanym lądem tworzy się niż, nad chłodniejszym oceanem – wyż. Wilgotne powietrze płynie znad oceanu na ląd → pora deszczowa (w Indiach od czerwca do września).
- Monsun zimowy: nad wychłodzonym lądem jest wyż, więc suche powietrze płynie z lądu nad ocean → pora sucha.
- Ryż potrzebuje ciepła i dużo wody – poletka ryżowe zalewa się wodą. Rozsadę sadzi się na początku pory deszczowej, a zbiera po jej końcu; przy nawadnianiu możliwe są 2–3 zbiory w roku.
- Kultura ryżu to nie tylko uprawa: ryż jest podstawą posiłków, świąt i zwyczajów, a wsie wspólnie dzielą wodę.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Monsun to
- Awiatr sezonowo zmieniający kierunek
- Bpora deszczowa w Europie
- Cgwałtowna burza tropikalna
- Dstały wiatr wiejący od zwrotników ku równikowi
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: wiatr sezonowo zmieniający kierunek – Monsun latem wieje znad oceanu, a zimą z lądu.
Latem nad lądem Azji tworzy się
- Aniż, więc wiatr wieje znad oceanu na ląd
- Bwyż, więc wiatr wieje z lądu nad ocean
- Cniż, więc wiatr wieje z lądu nad ocean
- Dwyż, więc wiatr wieje znad oceanu na ląd
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: niż, więc wiatr wieje znad oceanu na ląd – Nagrzany ląd ma niskie ciśnienie, a powietrze płynie od wyżu (ocean) do niżu (ląd).
Pora deszczowa w Indiach trwa zwykle
- Aod czerwca do września
- Bod października do grudnia
- Cod grudnia do marca
- Dprzez cały rok
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: od czerwca do września – Deszcze przynosi monsun letni.
W Mumbaju spada rocznie ok. 2500 mm, z tego ok. 2390 mm od VI do IX. Jaki to procent?
- Aok. 95%
- Bok. 50%
- Cok. 105%
- Dok. 25%
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: ok. 95% – 2390 : 2500 · 100% ≈ 95,6%.
Monsun zimowy w Azji Południowej jest
- Awilgotny, bo wieje znad oceanu
- Bsuchy, bo wieje z lądu
- Csuchy, bo wieje znad oceanu
- Dwilgotny, bo wieje z lądu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: suchy, bo wieje z lądu – Powietrze znad wychłodzonego lądu zawiera mało pary wodnej.
Dlaczego poletka ryżowe zalewa się wodą?
- Abo ryż rośnie tylko w morzu
- Bżeby ochłodzić glebę zimą
- Cryż potrzebuje dużo wody, a woda ogranicza chwasty
- Dżeby zwiększyć zasolenie gleby
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: ryż potrzebuje dużo wody, a woda ogranicza chwasty – Zalane pola zapewniają roślinom wodę i utrudniają wzrost chwastów.
Tarasy ryżowe buduje się po to, by
- Auprawiać ryż na stokach i zatrzymać wodę
- Bułatwić pracę dużym maszynom
- Cosuszyć bagna
- Dchronić pola przed tsunami
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: uprawiać ryż na stokach i zatrzymać wodę – Płaskie stopnie na stokach zatrzymują wodę i chronią glebę przed spłukiwaniem.
Jaki skutek ma spóźniony i słaby monsun letni?
- Asusza i nieurodzaj ryżu
- Bspadek cen żywności
- Cdodatkowy zbiór ryżu
- Dpowodzie w dolinach rzek
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: susza i nieurodzaj ryżu – Bez deszczu nie da się zalać pól w porze sadzenia.
Cały dział „Azja”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.