1Klimatogram
- Na klimatogramie słupki to miesięczne sumy opadów [mm] (prawa oś), a linia – średnie miesięczne temperatury [°C] (lewa oś).
- Roczna amplituda temperatury: A = Tmax − Tmin, gdzie Tmax – średnia temperatura najcieplejszego miesiąca, Tmin – najchłodniejszego [°C].
- Przykład – Darwin (północna Australia):
- Dane: Tmax = 29,5°C (listopad), Tmin = 25,3°C (lipiec).
- Wzór: A = Tmax − Tmin.
- Obliczenia: A = 29,5°C − 25,3°C = 4,2°C.
- Odpowiedź: amplituda wynosi 4,2°C – przez cały rok jest gorąco.
- Opady: bardzo duże od grudnia do marca, prawie zerowe od maja do września, więc to klimat z porą deszczową i suchą. Najzimniej jest w lipcu, bo to półkula południowa.
2Liczba, udział, gęstość
- Liczba bezwzględna: np. ok. 16,4 mln mieszkańców faweli w Brazylii (2022 r.).
- Udział (odsetek) = część przez całość · 100%: 16,4 mln przez 203,1 mln · 100% ≈ 8,1% ludności Brazylii.
- Gęstość zaludnienia G = L przez P (L – liczba ludności [os.], P – powierzchnia [km²]), wynik w os./km².
| kraj | ludność (2025 r.) | powierzchnia | gęstość |
|---|---|---|---|
| USA | ok. 341,8 mln | ok. 9,8 mln km² | ok. 35 os./km² |
| Australia | ok. 27,6 mln | ok. 7,7 mln km² | ok. 3,6 os./km² |
- USA mają ok. 12 razy więcej mieszkańców niż Australia, ale gęstość tylko ok. 10 razy większą – bo różnią się też powierzchnią.
W Darwin najcieplejszy miesiąc ma 29,5°C, a najchłodniejszy 25,3°C. Roczna amplituda temperatury wynosi
A = 29,5°C − 25,3°C = 4,2°C.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Jak czytać wykres i tabelę
- Sprawdź tytuł, jednostki, rok i źródło danych oraz to, od jakiej wartości zaczyna się oś.
- Porównuj dane z tego samego roku i tego samego źródła; różne miary (np. PKB nominalny i według PPP) dają różne rankingi.
- Do wniosku dodaj ograniczenie, np.: „Wylesianie w 2025 r. było najmniejsze od 11 lat (INPE), ale to szacunek i dotyczy tylko brazylijskiej części Amazonii”.
Przy każdej liczbie podaj jednostkę, rok i źródło.
Nie myl liczby z udziałem: „tylko 8%” mieszkańców faweli to aż ok. 16,4 mln ludzi.
✎Ściąga: Dane, wykresy i klimatogramy
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Przy każdej liczbie podaj jednostkę, rok i źródło.
- Liczba bezwzględna: np. ok. 16,4 mln mieszkańców faweli w Brazylii (2022 r.).
- Udział (odsetek) = część przez całość · 100%: 16,4 mln przez 203,1 mln · 100% ≈ 8,1% ludności Brazylii.
- Gęstość zaludnienia G = L przez P (L – liczba ludności [os.], P – powierzchnia [km²]), wynik w os./km².
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Co na klimatogramie przedstawiają słupki?
- Aciśnienie atmosferyczne
- Bliczbę dni słonecznych
- Cśrednie temperatury miesięczne
- Dmiesięczne sumy opadów
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: miesięczne sumy opadów – Słupki to opady w mm, a linia – temperatura w °C.
W Darwin najcieplejszy miesiąc ma 29,5°C, a najchłodniejszy 25,3°C. Roczna amplituda temperatury wynosi
- A25,3°C
- B4,2°C
- C27,4°C
- D54,8°C
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: 4,2°C – A = 29,5°C − 25,3°C = 4,2°C.
Dlaczego w Darwin najchłodniej jest w lipcu?
- ADarwin leży na półkuli południowej
- Blipiec to najdłuższy miesiąc
- CDarwin leży za kołem podbiegunowym
- Dw lipcu jest tam pora deszczowa
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Darwin leży na półkuli południowej – Na półkuli południowej zima przypada na czerwiec–sierpień.
Udział oblicza się ze wzoru
- Aliczba ludności : powierzchnia
- Bcałość : część · 100%
- Cczęść : całość · 100%
- Dczęść − całość
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: część : całość · 100% – Np. 16,4 mln : 203,1 mln · 100% ≈ 8,1%.
Gęstość zaludnienia USA (341,8 mln os., 9,8 mln km²) wynosi ok.
- A0,03 os./km²
- B35 os./km²
- C3,5 os./km²
- D350 os./km²
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: 35 os./km² – G = 341,8 mln : 9,8 mln km² ≈ 35 os./km².
„W fawelach mieszka ok. 8% ludności Brazylii” – ta informacja to
- Audział (odsetek)
- Bliczba bezwzględna
- Cgęstość zaludnienia
- Damplituda
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: udział (odsetek) – Procent pokazuje część całości, a nie liczbę ludzi.
Co trzeba sprawdzić przed porównaniem danych z dwóch tabel?
- Aczy tabele mają tyle samo wierszy
- Bczy tabele są kolorowe
- Cczy dotyczą tego samego roku, źródła i miary
- Dczy liczby są parzyste
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: czy dotyczą tego samego roku, źródła i miary – Dane z różnych lat lub różnych miar mogą dać fałszywy wniosek.
Który wniosek zawiera ograniczenie porównania?
- AAmazonia jest już uratowana
- BWylesianie w 2025 r. było najmniejsze od 11 lat, ale to szacunek INPE dotyczący tylko części brazylijskiej
- CLasu zawsze ubywa tyle samo
- DWylesianie nie ma znaczenia
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Wylesianie w 2025 r. było najmniejsze od 11 lat, ale to szacunek INPE dotyczący tylko części brazylijskiej – Uczciwy wniosek mówi, czego dane nie obejmują.
Cały dział „Umiejętności geograficzne”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.