1Jakie jest to morze
- Bałtyk jest płytki (średnio ok. 50 m; najgłębsza Głębia Landsort – 459 m), młody (powstał po ustąpieniu lądolodu skandynawskiego, w obecnej postaci od kilku tysięcy lat) i śródlądowy. Ma ok. 415 tys. km².
- Woda jest słonawa: u wybrzeży Polski ok. 7–8‰, w Zatoce Botnickiej tylko 2–3‰, a w oceanie ok. 35‰. Powód: duży dopływ wód rzecznych przy małym parowaniu oraz ograniczona wymiana wody z Morzem Północnym przez płytkie cieśniny duńskie (Sund, Wielki Bełt, Mały Bełt). Słona, natleniona woda dociera głównie podczas rzadkich wlewów sztormowych.
2Eutrofizacja
- W zlewisku Bałtyku mieszka ok. 85 mln ludzi. Rzekami (Wisła, Odra) i z powietrza trafiają do morza substancje biogenne – azot i fosfor z nawozów, ścieków i spalin.
- Nadmiar biogenów to eutrofizacja: zakwity sinic i glonów, a po ich obumarciu rozkład zużywa tlen i przy dnie powstają strefy martwe (bez tlenu, często z siarkowodorem).
Strefa martwa powstaje, bo
Bakterie rozkładające szczątki zużywają tlen, a słabe mieszanie wód go nie uzupełnia.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Inne zagrożenia i ochrona
- Zanieczyszczenia ropopochodne i chemiczne, zatopiona po wojnach amunicja i broń chemiczna, odpady (plastik), nadmierne połowy, hałas podwodny.
- Ochrona wymaga współpracy wszystkich państw nadbałtyckich: HELCOM (Komisja Helsińska, konwencja z 1974 r., odnowiona w 1992 r.), Bałtycki Plan Działań (od 2007 r., zaktualizowany w 2021 r.) i polityka UE (np. oczyszczalnie ścieków, ograniczanie nawożenia). Zakwity sinic zamykają też kąpieliska, co uderza w turystykę.
Bałtyk jest płytki i słonawy, bo słabo wymienia wodę z oceanem, a dużo słodkiej wody dopływa z rzek. Nadmiar azotu i fosforu prowadzi do eutrofizacji i stref martwych.
Uznawanie zasolenia Bałtyku za takie jak w oceanie albo myślenie, że eutrofizacja to „za mało” składników. Bałtyk ma ok. 7–8‰ u polskich brzegów, a problemem jest nadmiar biogenów.
✎Ściąga: Środowisko Morza Bałtyckiego
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Bałtyk jest płytki i słonawy, bo słabo wymienia wodę z oceanem, a dużo słodkiej wody dopływa z rzek. Nadmiar azotu i fosforu prowadzi do eutrofizacji i stref martwych.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Bałtyk jest morzem
- Aotwartym morzem oceanicznym
- Bnajstarszym morzem Europy
- Cpłytkim, młodym i słonawym
- Dgłębokim i bardzo słonym
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: płytkim, młodym i słonawym – Średnio ma ok. 50 m głębokości, a zasolenie jest niskie.
Zasolenie wód Bałtyku u wybrzeży Polski wynosi ok.
- A7–8‰
- B70–80‰
- C35‰
- D0,7–0,8‰
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: 7–8‰ – To znacznie mniej niż w oceanach (ok. 35‰).
Gdzie zasolenie Bałtyku jest najniższe?
- AW cieśninach duńskich
- BW Zatoce Botnickiej
- CW Kattegacie
- DU wybrzeży Polski
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: W Zatoce Botnickiej – Daleko od cieśnin i przy dużym dopływie rzek zasolenie spada do 2–3‰.
Dlaczego Bałtyk jest słonawy?
- ADuży dopływ rzek i ograniczona wymiana wody z Morzem Północnym
- BBrak dopływu rzek
- CWielka głębokość
- DDuże parowanie w gorącym klimacie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Duży dopływ rzek i ograniczona wymiana wody z Morzem Północnym – Cieśniny duńskie są płytkie i wąskie, więc słona woda wlewa się rzadko.
Z Morzem Północnym Bałtyk łączą
- ACieśnina Gibraltarska
- BSund, Wielki Bełt i Mały Bełt
- CCieśnina Beringa
- DBosfor i Dardanele
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Sund, Wielki Bełt i Mały Bełt – To cieśniny duńskie.
Eutrofizacja to
- Apoprawa przejrzystości wód
- Bwzrost zasolenia
- Cspadek temperatury wody
- Dnadmiar biogenów (azotu i fosforu) prowadzący do zakwitów
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: nadmiar biogenów (azotu i fosforu) prowadzący do zakwitów – Nadmiar biogenów powoduje zakwity i niedobór tlenu przy dnie.
Strefa martwa powstaje, bo
- Arozkład martwych glonów zużywa tlen przy dnie
- Bbrakuje światła na powierzchni
- Cwoda jest zbyt słona
- Dwlewy przynoszą za dużo tlenu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: rozkład martwych glonów zużywa tlen przy dnie – Bakterie rozkładające szczątki zużywają tlen, a słabe mieszanie wód go nie uzupełnia.
Międzynarodową organizacją chroniącą środowisko Bałtyku jest
- ANATO
- BUNESCO
- COPEC
- DHELCOM
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: HELCOM – HELCOM działa na podstawie konwencji helsińskiej i prowadzi Bałtycki Plan Działań.
Cały dział „Bałtyk i gospodarka morska”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.