1Partycypacja
- Partycypacja społeczna to udział mieszkańców w podejmowaniu decyzji o ich otoczeniu.
- Formy: budżet obywatelski (mieszkańcy zgłaszają projekty i głosują; w miastach na prawach powiatu obowiązkowy od 2019 r., co najmniej 0,5% wydatków miasta), konsultacje społeczne planów miejscowych, rady osiedli i sołectw, młodzieżowe rady gmin, inicjatywa lokalna.
- Im więcej osób bierze udział, tym lepiej decyzje odpowiadają potrzebom różnych grup.
2Mapy wyborcze
- Wyniki wyborów i frekwencję pokazuje się na mapach w technologiach geoinformacyjnych (GIS). Widać na nich trwałe wzory, np. różnice między obszarami dawnych zaborów oraz Ziemiami Zachodnimi i Północnymi.
- Różnice wyjaśniają: historia (zabory, przesiedlenia po 1945 r.), struktura wieku i wykształcenia, wielkość miejscowości (duże miasta a wsie) i sytuacja gospodarcza.
- Hipotezę sprawdzaj na danych (np. porównując mapę wyników z mapą wykształcenia), a nie na stereotypach.
Budżet obywatelski polega na tym, że
W miastach na prawach powiatu jest obowiązkowy od 2019 r.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Ubóstwo i wykluczenie
| Rodzaj ubóstwa (GUS) | Znaczenie | 2024 r. |
|---|---|---|
| skrajne | wydatki poniżej minimum egzystencji – zagrożone przetrwanie | 5,2% osób |
| relatywne | wydatki poniżej 50% średnich wydatków gospodarstw domowych | 13,3% osób |
| ustawowe | dochód poniżej progu uprawniającego do pomocy społecznej | 2,6% osób |
- Ubóstwo częściej dotyka rodzin utrzymujących się z rolnictwa (11,4% w skrajnym ubóstwie w 2024 r.), wsi i obszarów peryferyjnych oraz poprzemysłowych.
- Wykluczenie ograniczają: dostęp do pracy, edukacji, transportu i usług, aktywizacja zawodowa i solidarność społeczna (wzajemne wsparcie, wolontariat).
Wyniki wyborów i ubóstwo różnią się regionalnie, ale przyczyn szukaj w danych: historia, wiek, wykształcenie, wielkość miejscowości i gospodarka.
Przypisywanie poglądów całemu regionowi bez danych. W każdym regionie wyniki różnią się między miastami i wsiami, a mapa pokazuje tylko przewagę.
✎Ściąga: Partycypacja, wybory i wykluczenie
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Wyniki wyborów i ubóstwo różnią się regionalnie, ale przyczyn szukaj w danych: historia, wiek, wykształcenie, wielkość miejscowości i gospodarka.
- Partycypacja społeczna to udział mieszkańców w podejmowaniu decyzji o ich otoczeniu.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Partycypacja społeczna to
- Aodpływ ludności ze wsi
- Bpodział kraju na województwa
- Cspadek liczby mieszkańców
- Dudział mieszkańców w podejmowaniu decyzji
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: udział mieszkańców w podejmowaniu decyzji – Przykłady to budżet obywatelski i konsultacje społeczne.
Budżet obywatelski polega na tym, że
- Arząd ustala podatki lokalne
- Bmieszkańcy zgłaszają projekty i głosują, które zrealizuje gmina
- Cmieszkańcy płacą dodatkowy podatek
- Dradni losują inwestycje
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: mieszkańcy zgłaszają projekty i głosują, które zrealizuje gmina – W miastach na prawach powiatu jest obowiązkowy od 2019 r.
Który czynnik pomaga wyjaśnić przestrzenne zróżnicowanie wyników wyborów w Polsce?
- AHistoria zaborów i przesiedleń
- BLiczba jezior
- CDługość rzek
- DWysokość nad poziomem morza
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Historia zaborów i przesiedleń – Dziedzictwo zaborów działa obok wieku, wykształcenia i wielkości miejscowości.
Ubóstwo skrajne według GUS oznacza wydatki
- Aponiżej połowy średnich wydatków
- Bniższe niż u sąsiadów
- Cponiżej minimum egzystencji
- Dponiżej średniej krajowej
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: poniżej minimum egzystencji – Minimum egzystencji to poziom, poniżej którego zagrożone jest przetrwanie.
Ubóstwo relatywne według GUS oznacza wydatki
- Aponiżej progu pomocy społecznej
- Bponiżej minimum egzystencji
- Crówne średniej krajowej
- Dponiżej 50% średnich wydatków gospodarstw domowych
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: poniżej 50% średnich wydatków gospodarstw domowych – W 2024 r. dotyczyło 13,3% osób.
Która grupa była w 2024 r. najbardziej zagrożona ubóstwem skrajnym?
- APracownicy najemni w metropoliach
- BWszystkie grupy w równym stopniu
- CRodziny utrzymujące się z rolnictwa
- DOsoby prowadzące firmy w dużych miastach
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Rodziny utrzymujące się z rolnictwa – W gospodarstwach rolników wskaźnik wyniósł 11,4%, ponad dwa razy więcej niż średnio.
Jak zweryfikować hipotezę o związku wyników wyborów z wykształceniem?
- ANie da się tego sprawdzić
- BPorównać mapy i dane obu cech dla tych samych jednostek
- COcenić po nazwie regionu
- DZapytać kilku znajomych
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Porównać mapy i dane obu cech dla tych samych jednostek – Hipotezę sprawdza się na danych statystycznych dla tych samych gmin lub powiatów.
Które działanie najlepiej ogranicza wykluczenie społeczne?
- APoprawa dostępu do pracy, edukacji i transportu
- BZamykanie połączeń autobusowych
- CLikwidacja szkół wiejskich
- DOgraniczenie informacji o pomocy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Poprawa dostępu do pracy, edukacji i transportu – Dostępność tych zasobów zmniejsza wykluczenie.
Cały dział „Osadnictwo i społeczeństwo”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.