ogarniam.edu.pl
Klasa
Zacznij naukę →Zacznij →

ogarniam.edu.pl · Geografia · Ludność Polskiklasa 3 LO · fiszki i quiz: ogarniam.edu.pl/lo/3/geografia/przyrost-naturalny-dzietnosc-i-piramida-wieku/

Geografia · Ludność Polski · kl. 3

Przyrost naturalny, dzietność i piramida wieku

Zrozumiesz, dlaczego ludności w Polsce ubywa, i nauczysz się czytać piramidę wieku i płci.

ok. 4 min czytania9 fiszek8 pytań w quizie🔊 Posłuchaj notatki

1Przyrost naturalny i rzeczywisty

  • Przyrost naturalny = urodzenia żywe − zgony. Jako współczynnik liczy się go w promilach: Wp = U − Z przez L · 1000‰, gdzie U – urodzenia żywe, Z – zgony, L – liczba ludności.
  • Przyrost rzeczywisty = przyrost naturalny + saldo migracji (imigracja − emigracja).
urodzenia żywe2025: ok. 238 tys.−zgony2025: ok. 406 tys.=przyrost naturalnyok. −168 tys. (−4,5‰)saldo migracjiimigracja − emigracja+przyrost rzeczywisty= naturalny + saldowspółczynnik przyrostu naturalnego [‰] = (urodzenia − zgony) / liczba ludności · 1000
Jak liczymy przyrost naturalny i rzeczywisty

2Polska w liczbach (2025 r., GUS)

  • Ok. 238 tys. urodzeń i ok. 406 tys. zgonów, więc przyrost naturalny wyniósł ok. −⁠168 tys. (−⁠4,5‰). Liczba ludności spadła o ok. 157 tys., do ok. 37,33 mln.
  • Przyrost naturalny jest nieprzerwanie ujemny od 2013 r. (wcześniej także w latach 2002–2005), a od 2018 r. wyraźnie spada.
  • Współczynnik dzietności to średnia liczba dzieci urodzonych przez kobietę. W 2025 r. wyniósł ok. 1,07, a prosta zastępowalność pokoleń wymaga ok. 2,1. Średni wiek matki przy pierwszym dziecku to 29,5 roku.

3Przykład obliczeń

  • Dane: gmina – 60 urodzeń, 90 zgonów, 120 osób napłynęło, 80 odpłynęło.
  • Obliczenia: przyrost naturalny = 60 − 90 = −⁠30; saldo migracji = 120 − 80 = +40; przyrost rzeczywisty = −⁠30 + 40 = +10.
  • Odpowiedź: liczba ludności wzrosła o 10 osób mimo ujemnego przyrostu naturalnego.
Sprawdź, czy rozumiesz

W gminie było 60 urodzeń, 90 zgonów, 120 osób napłynęło, a 80 odpłynęło. Przyrost rzeczywisty wynosi

4Piramida wieku i płci

0–410–1420–2430–3440–4450–5460–6470–7480+mężczyźnikobietywięcej kobietwśród seniorówwyż powojenny(ur. lata 50.)wyż z lat 80.(ur. 1980–1989)niż: rocznikiok. 2000–2005echo wyżuz lat 80.mało urodzeń –wąska podstawaschemat wg danych GUS (ok. 2025 r.), wartości przybliżone
Schemat piramidy wieku i płci Polski (ok. 2025 r.)
  • Piramida Polski ma kształt regresywny (wąska podstawa). Widać wyż powojenny (roczniki lat 50., dziś ok. 65–75 lat), wyż z lat 80. (dziś ok. 35–45 lat), ich „echa” i niż z przełomu wieków.
  • Mężczyźni żyją średnio o ok. 7 lat krócej niż kobiety (nadumieralność mężczyzn), więc wśród seniorów przeważają kobiety – to feminizacja.

5Starzenie się społeczeństwa

  • W 2025 r. osoby w wieku przedprodukcyjnym (0–17 lat) stanowiły 17,7%, produkcyjnym 58,2%, a poprodukcyjnym 24,1% ludności. Mediana wieku to 43,8 roku.
  • Wskaźnik obciążenia demograficznego = ludność w wieku nieprodukcyjnym przez ludność w wieku produkcyjnym · 100. Dla Polski: 17,7 + 24,1 przez 58,2 · 100 ≈ 72 osoby na 100 osób w wieku produkcyjnym.
  • Prognoza demograficzna to scenariusz zależny od założeń (dzietność, długość życia, migracje), a nie pewny wynik.
Zapamiętaj

Przyrost rzeczywisty = przyrost naturalny + saldo migracji. W Polsce przyrost naturalny jest nieprzerwanie ujemny od 2013 r., a dzietność (ok. 1,07 w 2025 r.) jest daleko poniżej 2,1.

Uwaga na błąd

Zakładanie, że ujemny przyrost naturalny zawsze oznacza spadek liczby ludności. Dodatnie saldo migracji może go zrównoważyć.

Sprawdź, czy rozumiesz

Od którego roku przyrost naturalny w Polsce jest nieprzerwanie ujemny?

✎Ściąga: Przyrost naturalny, dzietność i piramida wieku

Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.

  • Przyrost rzeczywisty = przyrost naturalny + saldo migracji. W Polsce przyrost naturalny jest nieprzerwanie ujemny od 2013 r., a dzietność (ok. 1,07 w 2025 r.) jest daleko poniżej 2,1.
  • Przyrost naturalny = urodzenia żywe − zgony. Jako współczynnik liczy się go w promilach: Wp = U − Z przez L · 1000‰, gdzie U – urodzenia żywe, Z – zgony, L – liczba ludności.
  • Przyrost rzeczywisty = przyrost naturalny + saldo migracji (imigracja − emigracja).
  • Współczynnik dzietności to średnia liczba dzieci urodzonych przez kobietę. W 2025 r. wyniósł ok. 1,07, a prosta zastępowalność pokoleń wymaga ok. 2,1. Średni wiek matki przy pierwszym dziecku to 29,5 roku.
  • Dane: gmina – 60 urodzeń, 90 zgonów, 120 osób napłynęło, 80 odpłynęło.
  • Obliczenia: przyrost naturalny = 60 − 90 = −⁠30; saldo migracji = 120 − 80 = +40; przyrost rzeczywisty = −⁠30 + 40 = +10.
  • Odpowiedź: liczba ludności wzrosła o 10 osób mimo ujemnego przyrostu naturalnego.
  • Wskaźnik obciążenia demograficznego = ludność w wieku nieprodukcyjnym przez ludność w wieku produkcyjnym · 100. Dla Polski: 17,7 + 24,1 przez 58,2 · 100 ≈ 72 osoby na 100 osób w wieku produkcyjnym.

?Quiz: powtórz przed kartkówką

8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.

  1. Przyrost naturalny to

    1. Aurodzenia plus zgony
    2. Bimigracja minus emigracja
    3. Curodzenia żywe minus zgony
    4. Dliczba ludności podzielona przez powierzchnię
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: urodzenia żywe minus zgony – Przyrost naturalny to różnica między liczbą urodzeń żywych a liczbą zgonów.

  2. Przyrost rzeczywisty to

    1. Aimigracja minus emigracja
    2. Bprzyrost naturalny plus saldo migracji
    3. Cliczba ludności w wieku produkcyjnym
    4. Durodzenia minus zgony
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: przyrost naturalny plus saldo migracji – Obejmuje zarówno ruch naturalny, jak i migracje.

  3. W gminie było 60 urodzeń, 90 zgonów, 120 osób napłynęło, a 80 odpłynęło. Przyrost rzeczywisty wynosi

    1. A−⁠10
    2. B−⁠30
    3. C+10
    4. D+40
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: +10 – Przyrost naturalny −⁠30 plus saldo migracji +40 daje +10.

  4. W 2025 r. współczynnik dzietności w Polsce wynosił ok.

    1. A0,5
    2. B3,5
    3. C1,07
    4. D2,1
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: 1,07 – To jeden z najniższych wyników w historii, daleko poniżej progu zastępowalności pokoleń (ok. 2,1).

  5. Przyrost naturalny w Polsce w 2025 r. wyniósł ok.

    1. A−⁠4,5‰
    2. B−⁠45‰
    3. C−⁠0,45‰
    4. D+4,5‰
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: −⁠4,5‰ – (238 tys. − 406 tys.) / 37,4 mln · 1000 ≈ −⁠4,5‰.

  6. Od którego roku przyrost naturalny w Polsce jest nieprzerwanie ujemny?

    1. AOd 2020 r.
    2. BOd 2013 r.
    3. COd 1990 r.
    4. DOd 1945 r.
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Od 2013 r. – Od 2013 r. co roku zgonów jest więcej niż urodzeń (w 2014 r. różnica wynosiła tylko ok. 1,3 tys.), a od 2018 r. ubytek wyraźnie się pogłębia.

  7. Wybrzuszenie piramidy Polski w wieku ok. 35–45 lat to ślad

    1. Anadumieralności mężczyzn
    2. Bwyżu demograficznego z lat 80.
    3. Cwyżu powojennego z lat 50.
    4. Dniżu z przełomu wieków
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: wyżu demograficznego z lat 80. – Osoby urodzone w latach 1980–1989 mają dziś ok. 35–45 lat.

  8. Feminizacja w starszych grupach wieku wynika z

    1. Aemigracji kobiet
    2. Bbłędów w spisie
    3. Cnadumieralności mężczyzn
    4. Dwiększej liczby urodzeń chłopców
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: nadumieralności mężczyzn – Mężczyźni żyją przeciętnie o ok. 7 lat krócej, więc wśród seniorów przeważają kobiety.

Cały dział „Ludność Polski”: ściąga i próbny sprawdzian →

Kartkówka albo sprawdzian już blisko?

Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Rozwiąż quiz · 8 pytańFiszki · 9🔊 Posłuchaj notatki

Więcej: Geografia, klasa 3

Położenie i podział PolskiBudowa geologiczna i surowce mineralnePasy rzeźby Polski i rola lądoloduMłodoglacjalne i staroglacjalne środowisko PolskiTatry, Sudety, Bieszczady i wyżyny – porównanieKlimat Polski i okres wegetacyjnyRzeki i jeziora PolskiNiedobory wody i retencjaŻuławy Wiślane i polskie wybrzeżeStan środowiska i formy ochrony przyrodyKrajobrazy naturalne i kulturowe PolskiWartość i degradacja krajobrazuRozmieszczenie ludności i gęstość zaludnienia w PolsceMigracje wewnętrzne i zagraniczneZatrudnienie i bezrobocie w PolsceUrbanizacja, suburbanizacja i osadnictwo wiejskieRegiony etnograficzne i poziom życiaDepopulacja, gettoizacja i genius lociPartycypacja, wybory i wykluczenieRolnictwo i jego uwarunkowaniaRestrukturyzacja przemysłu po 1989 rokuTransport: węzły, terminale i zmiany sieciTurystyka, dziedzictwo i planowanie trasyŚrodowisko Morza BałtyckiegoPorty, stocznie, rybołówstwo i energetyka morskaBadanie przedsiębiorstwa i dostępności usługZmiany przestrzeni i rewitalizacjaObliczenia geograficzne: gęstość, przyrost, saldo, bezrobocieGIS i zależności regionalne