1Trzy duże jednostki
- Platforma wschodnioeuropejska jest prekambryjska, czyli najstarsza. W Polsce jej sztywne podłoże przykrywają grube warstwy młodszych osadów. Zajmuje północny wschód i wschód kraju.
- Platforma paleozoiczna obejmuje zachód, środek i południowy zachód, m.in. Góry Świętokrzyskie, Sudety i Wyżynę Śląską. Jej podłoże pofałdowały ruchy kaledońskie i hercyńskie.
- Karpaty to najmłodsze góry Polski (fałdowania alpejskie). Między nimi a platformami leży zapadlisko przedkarpackie – obniżenie wypełnione młodymi osadami morskimi.
2Wiek skał a surowce
- Surowiec powstaje w konkretnych warunkach, więc szukamy go w skałach z określonego okresu.
- Karbon: z bagiennych lasów powstał węgiel kamienny (GZW, LZW).
- Perm (cechsztyn): w ciepłym, płytkim morzu odłożyły się skały z rudami miedzi (z domieszką srebra) oraz sól kamienna, która wypiętrzyła się w wysady (Kłodawa, Inowrocław).
- Trias: rudy cynku i ołowiu w wapieniach i dolomitach okolic Olkusza.
- Neogen: węgiel brunatny (Bełchatów, Konin, Turów) oraz sól i siarka w zapadlisku przedkarpackim (Wieliczka, Bochnia, okolice Tarnobrzega).
Jednostka geologiczna, która jest prekambryjska i zajmuje północno-wschodnią Polskę, to
Platforma wschodnioeuropejska jest najstarsza i w Polsce przykryta młodszymi osadami.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Rozmieszczenie i znaczenie
| Surowiec | Gdzie | Znaczenie |
|---|---|---|
| Węgiel kamienny | Górnośląskie i Lubelskie Zagłębie Węglowe | energetyka, koks dla hutnictwa |
| Węgiel brunatny | Bełchatów, Turów, Konin | prąd z elektrowni przy kopalniach |
| Rudy miedzi | Legnicko-Głogowski Okręg Miedziowy | miedź i srebro (KGHM) |
| Sól kamienna | Kłodawa, Inowrocław, Wieliczka | przemysł chemiczny, spożywczy |
| Gaz ziemny i ropa | Niż Polski, Karpaty, dno Bałtyku | pokrywają małą część potrzeb |
| Surowce skalne | wapienie, piaski, żwiry | budownictwo, cement |
- Rud cynku i ołowiu obecnie się nie wydobywa (PGI, dane za 2025 r.), a gaz z krajowych złóż pokrywa tylko ok. jedną piątą zużycia – resztę importujemy.
Surowiec + skała + wiek + miejsce + zastosowanie. Miedź spod Legnicy i Głogowa pochodzi ze skał permskich platformy paleozoicznej, a węgiel brunatny daje prąd w elektrowniach obok kopalń.
Mylenie węgla kamiennego (karbon; Śląsk i Lubelszczyzna) z brunatnym (neogen; Bełchatów, Turów, Konin). Kamienny jest starszy i ma więcej pierwiastka węgla.
✎Ściąga: Budowa geologiczna i surowce mineralne
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Surowiec + skała + wiek + miejsce + zastosowanie. Miedź spod Legnicy i Głogowa pochodzi ze skał permskich platformy paleozoicznej, a węgiel brunatny daje prąd w elektrowniach obok kopalń.
- Platforma wschodnioeuropejska jest prekambryjska, czyli najstarsza. W Polsce jej sztywne podłoże przykrywają grube warstwy młodszych osadów. Zajmuje północny wschód i wschód kraju.
- Platforma paleozoiczna obejmuje zachód, środek i południowy zachód, m.in. Góry Świętokrzyskie, Sudety i Wyżynę Śląską. Jej podłoże pofałdowały ruchy kaledońskie i hercyńskie.
- Karpaty to najmłodsze góry Polski (fałdowania alpejskie). Między nimi a platformami leży zapadlisko przedkarpackie – obniżenie wypełnione młodymi osadami morskimi.
- Karbon: z bagiennych lasów powstał węgiel kamienny (GZW, LZW).
- Perm (cechsztyn): w ciepłym, płytkim morzu odłożyły się skały z rudami miedzi (z domieszką srebra) oraz sól kamienna, która wypiętrzyła się w wysady (Kłodawa, Inowrocław).
- Trias: rudy cynku i ołowiu w wapieniach i dolomitach okolic Olkusza.
- Neogen: węgiel brunatny (Bełchatów, Konin, Turów) oraz sól i siarka w zapadlisku przedkarpackim (Wieliczka, Bochnia, okolice Tarnobrzega).
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Jednostka geologiczna, która jest prekambryjska i zajmuje północno-wschodnią Polskę, to
- Aplatforma paleozoiczna
- BKarpaty
- Czapadlisko przedkarpackie
- Dplatforma wschodnioeuropejska
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: platforma wschodnioeuropejska – Platforma wschodnioeuropejska jest najstarsza i w Polsce przykryta młodszymi osadami.
Góry Świętokrzyskie i Sudety leżą na obszarze
- Aplatformy paleozoicznej
- BKarpat
- Czapadliska przedkarpackiego
- Dplatformy wschodnioeuropejskiej
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: platformy paleozoicznej – To stare góry pofałdowane ruchami kaledońskimi i hercyńskimi na platformie paleozoicznej.
Karpaty powstały w czasie fałdowań
- Aalpejskich
- Bkaledońskich
- Cprekambryjskich
- Dhercyńskich
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: alpejskich – Karpaty to najmłodsze góry Polski, wypiętrzone w orogenezie alpejskiej.
W jakim okresie powstał węgiel kamienny Górnego Śląska?
- AW neogenie
- BW czwartorzędzie
- CW permie
- DW karbonie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: W karbonie – Węgiel kamienny pochodzi z karbońskich lasów bagiennych; węgiel brunatny jest dużo młodszy (neogen).
Złoża rud miedzi w Polsce leżą w okolicach
- AOlkusza
- BWieliczki
- CLegnicy i Głogowa
- DKonina
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Legnicy i Głogowa – Legnicko-Głogowski Okręg Miedziowy to permskie złoża miedzi i srebra; Olkusz to rudy cynku i ołowiu.
Sól kamienną z wysadów solnych wydobywa się m.in. w
- AOlkuszu i Bytomiu
- BBełchatowie i Koninie
- CLubinie i Polkowicach
- DKłodawie i Inowrocławiu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Kłodawie i Inowrocławiu – Permska sól wypiętrzyła się w wysady na Kujawach; pozostałe pary to węgiel brunatny albo rudy metali.
Węgiel brunatny w Polsce wykorzystuje się głównie do
- Aeksportu drogą morską
- Bprodukcji koksu dla hutnictwa
- Cprodukcji energii elektrycznej w elektrowniach przy kopalniach
- Dwytopu miedzi
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: produkcji energii elektrycznej w elektrowniach przy kopalniach – Węgiel brunatny ma dużo wody i małą wartość opałową, więc spala się go na miejscu, np. w Elektrowni Bełchatów.
Zapadlisko przedkarpackie leży
- Aw Sudetach
- Bna północy kraju nad Bałtykiem
- Cmiędzy Karpatami a platformami
- Dw środku platformy wschodnioeuropejskiej
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: między Karpatami a platformami – To obniżenie na przedpolu Karpat, wypełnione młodymi (neogeńskimi) osadami z solą i siarką.
Cały dział „Położenie, geologia i rzeźba Polski”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.