1Stan środowiska
- Stan środowiska ocenia się na podstawie map i danych GIOŚ, GUS i GIS: jakość powietrza (pyły PM10 i PM2,5, benzo(a)piren), czystość wód, ilość odpadów, hałas i powierzchnia terenów zdegradowanych.
- Zimą w wielu miastach i wsiach powstaje smog. Główną przyczyną jest ogrzewanie domów paliwami stałymi (węgiel, drewno) w starych piecach, a dokłada się ruch samochodowy. Przy bezwietrznej pogodzie pyły zalegają przy ziemi.
2Formy ochrony przyrody
- Ustawa o ochronie przyrody wymienia m.in. takie formy:
| Forma | Przykład lub cecha |
|---|---|
| park narodowy | najwyższa forma; 23 parki, ok. 1% powierzchni kraju |
| rezerwat przyrody | mniejszy obszar o szczególnych wartościach |
| park krajobrazowy | chroni krajobraz; dozwolona gospodarka |
| obszar chronionego krajobrazu | łagodna forma na dużych obszarach |
| Natura 2000 | europejska sieć: obszary siedliskowe i ptasie |
| formy indywidualne | pomniki przyrody, użytki ekologiczne, zespoły przyrodniczo-krajobrazowe, stanowiska dokumentacyjne |
- Największy park narodowy to Biebrzański, a najmniejszy Ojcowski. Różnymi formami ochrony objęta jest ok. jedna trzecia powierzchni kraju (GUS).
Smog zimą w polskich miastach jest związany głównie z
Spalanie węgla i drewna w starych piecach, przy słabym wietrze, gromadzi pyły przy ziemi.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Po co chronić
- Ochrona zawsze ma konkretny powód. Ścisła ochrona w Białowieskim Parku Narodowym wynika z zachowanego pierwotnego lasu nizinnego i żubra, a w Biebrzańskim – z rozległych bagien i ptaków wodno-błotnych.
- Liczba parków może się zmienić. Ustawę o 24. parku (Doliny Dolnej Odry) zawetowano w listopadzie 2025 r.; w 2026 r. rząd przygotowywał włączenie Międzyodrza do Drawieńskiego PN. Parków jest więc nadal 23 – sprawdzaj aktualne dane GDOŚ.
Park narodowy to najwyższa forma ochrony, a Natura 2000 to europejska sieć. Każdą formę uzasadniaj konkretną wartością przyrodniczą.
Mylenie rezerwatu z parkiem narodowym. Rezerwat jest zwykle mały i chroni wybrany obiekt, a park narodowy to najwyższa forma ochrony dużego obszaru.
✎Ściąga: Stan środowiska i formy ochrony przyrody
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Park narodowy to najwyższa forma ochrony, a Natura 2000 to europejska sieć. Każdą formę uzasadniaj konkretną wartością przyrodniczą.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Najwyższą formą ochrony przyrody w Polsce jest
- Apark narodowy
- Bpomnik przyrody
- Cobszar chronionego krajobrazu
- Dużytek ekologiczny
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: park narodowy – Park narodowy chroni cały obszar najsilniej.
Ile parków narodowych ma Polska (stan na 2026 r.)?
- A24
- B10
- C16
- D23
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: 23 – Parków jest 23; ustawa o 24. parku (Doliny Dolnej Odry) została zawetowana w listopadzie 2025 r.
Największy park narodowy w Polsce to
- ABiebrzański
- BOjcowski
- CWielkopolski
- DTatrzański
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Biebrzański – Biebrzański jest największy, a Ojcowski najmniejszy.
Natura 2000 to
- Apolski rezerwat
- Brodzaj pomnika przyrody
- Cpark narodowy w Tatrach
- Deuropejska sieć obszarów chronionych
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: europejska sieć obszarów chronionych – To sieć obszarów siedliskowych i ptasich w całej Unii Europejskiej.
Ścisła ochrona w Białowieskim PN wynika głównie z
- Apierwotnego lasu nizinnego i żubra
- Bzłóż węgla
- Cruchomych wydm
- Dpołożenia nad morzem
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: pierwotnego lasu nizinnego i żubra – To jeden z ostatnich pierwotnych lasów nizinnych Europy z żubrem.
Który wskaźnik opisuje jakość powietrza?
- AZasolenie wody
- BWskaźnik HDI
- CLesistość
- DStężenie pyłu PM2,5
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Stężenie pyłu PM2,5 – Pyły PM10 i PM2,5 to drobne cząstki w powietrzu; ich wysoki poziom oznacza smog.
Smog zimą w polskich miastach jest związany głównie z
- Aogrzewaniem domów paliwami stałymi
- Bsuszą hydrologiczną
- Czakwitem sinic
- Derupcjami wulkanów
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: ogrzewaniem domów paliwami stałymi – Spalanie węgla i drewna w starych piecach, przy słabym wietrze, gromadzi pyły przy ziemi.
Rezerwat przyrody w porównaniu z parkiem narodowym jest
- Ataką samą formą ochrony
- Bformą ochrony wyłącznie z prawa UE
- Czwykle mniejszy i niższą formą ochrony
- Dwiększy i wyższą formą ochrony
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: zwykle mniejszy i niższą formą ochrony – Rezerwat chroni mniejszy obszar o szczególnych wartościach.
Cały dział „Środowisko i krajobraz”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.