1Trzy stany krajobrazu
- Harmonijny zachowuje naturalne elementy, ma ład przestrzenny, a zabudowa pasuje do otoczenia. Przekształcony został wyraźnie zmieniony przez człowieka, ale może być uporządkowany. Zdegradowany utracił walory przyrodnicze lub kulturowe.
- Przy ocenie rozdzielaj wartość przyrodniczą, wartość kulturową i stan zachowania. Patrz na dominanty (wyróżniające się elementy, np. wieża kościoła, zamek) i na to, czy nowa zabudowa pasuje do tradycji miejsca.
- Przykład: stary rynek bez reklam jest harmonijny. Ten sam rynek zasłonięty banerami i zastawiony samochodami traci ład i zaczyna się degradować.
2Co psuje krajobraz
- Chaos reklamowy zasłania widoki i fasady. Rozlewanie się miast (urban sprawl), czyli rozproszona zabudowa na polach wokół miast, niszczy krajobraz podmiejski i zwiększa koszty dróg i sieci.
- Gdy gmina nie ma planu miejscowego, decyzje o zabudowie wydaje się osobno dla każdej działki, więc łatwiej o chaos.
- Krajobraz degradują też hałdy, wyrobiska, zaniedbane tereny poprzemysłowe i dzikie wysypiska.
Urban sprawl to
To chaotyczny rozwój zabudowy na terenach rolniczych wokół miast.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Jak chronić
| Narzędzie | Do czego służy |
|---|---|
| park kulturowy | ochrona cennego krajobrazu kulturowego (tworzy go gmina) |
| plan miejscowy | określa, co i jak można budować |
| uchwała krajobrazowa | zasady dla reklam, szyldów i ogrodzeń (ustawa krajobrazowa z 2015 r.) |
| audyt krajobrazowy | wskazuje cenne krajobrazy w województwie |
| rekultywacja | przywracanie wartości zniszczonym terenom |
| ochrona widoków | zachowanie ważnych panoram |
Krajobraz oceniasz według kryteriów: elementy naturalne, ład przestrzenny, dominanty i zgodność nowej zabudowy z tradycją. Chronią go plany miejscowe, uchwały krajobrazowe i parki kulturowe.
Utożsamianie wartości kulturowej z przyrodniczą. Stary rynek miasta ma wartość kulturową, a bagna nad Biebrzą – przyrodniczą.
✎Ściąga: Wartość i degradacja krajobrazu
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Krajobraz oceniasz według kryteriów: elementy naturalne, ład przestrzenny, dominanty i zgodność nowej zabudowy z tradycją. Chronią go plany miejscowe, uchwały krajobrazowe i parki kulturowe.
- Harmonijny zachowuje naturalne elementy, ma ład przestrzenny, a zabudowa pasuje do otoczenia. Przekształcony został wyraźnie zmieniony przez człowieka, ale może być uporządkowany. Zdegradowany utracił walory przyrodnicze lub kulturowe.
- Chaos reklamowy zasłania widoki i fasady. Rozlewanie się miast (urban sprawl), czyli rozproszona zabudowa na polach wokół miast, niszczy krajobraz podmiejski i zwiększa koszty dróg i sieci.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Krajobraz harmonijny to taki, który
- Ajest całkowicie zniszczony
- Bjest zdominowany przez reklamy
- Cnie ma żadnych dominant
- Dzachowuje elementy naturalne i ład przestrzenny
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: zachowuje elementy naturalne i ład przestrzenny – W harmonijnym krajobrazie zabudowa pasuje do otoczenia i tradycji miejsca.
Krajobraz zdegradowany to taki, który
- Askłada się wyłącznie z lasów
- Bjest chroniony jako park narodowy
- Cnigdy nie był przekształcony
- Dutracił walory przyrodnicze lub kulturowe
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: utracił walory przyrodnicze lub kulturowe – Degradacja oznacza utratę wartości, np. przez zaniedbanie albo chaos zabudowy.
Urban sprawl to
- Arozproszona zabudowa rozlewająca się wokół miast
- Brewitalizacja centrum miasta
- Crekultywacja kopalni
- Dpark kulturowy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: rozproszona zabudowa rozlewająca się wokół miast – To chaotyczny rozwój zabudowy na terenach rolniczych wokół miast.
Park kulturowy służy do
- Aochrony ścisłej lasu
- Bbudowy autostrad
- Cochrony cennego krajobrazu kulturowego
- Dwydobycia surowców
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: ochrony cennego krajobrazu kulturowego – Park kulturowy tworzy gmina, by chronić krajobraz o wartościach historycznych.
Uchwała krajobrazowa dotyczy przede wszystkim
- Azasad umieszczania reklam, szyldów i ogrodzeń
- Bwysokości podatków
- Cgranic parku narodowego
- Dochrony gatunkowej zwierząt
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: zasad umieszczania reklam, szyldów i ogrodzeń – To narzędzie gminy wprowadzone ustawą krajobrazową z 2015 r.
Rekultywacja to
- Abudowa nowego osiedla
- Brozbudowa kopalni
- Cprzywracanie wartości zniszczonym terenom
- Dwycinka lasu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: przywracanie wartości zniszczonym terenom – Rekultywuje się np. wyrobiska po kopalniach i dawne wysypiska.
Dominanta krajobrazu to
- Aelement wyróżniający się i widoczny z daleka
- Brodzaj klimatu
- Cnajmniejszy budynek we wsi
- Dtyp gleby
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: element wyróżniający się i widoczny z daleka – Dominantą bywa wieża kościoła, zamek albo komin.
Dlaczego brak planu miejscowego sprzyja chaosowi w krajobrazie?
- AReklamy stają się wtedy nielegalne
- BGmina musi wtedy zburzyć stare domy
- CZakazane jest wtedy wszelkie budowanie
- DZabudowa powstaje na podstawie decyzji dla pojedynczych działek, bez wspólnych zasad
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Zabudowa powstaje na podstawie decyzji dla pojedynczych działek, bez wspólnych zasad – Bez planu każda inwestycja jest rozpatrywana osobno, więc trudno zachować ład przestrzenny.
Cały dział „Środowisko i krajobraz”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.