ogarniam.edu.pl
Klasa
Zacznij naukę →Zacznij →

ogarniam.edu.pl · Geografia · Położenie, geologia i rzeźba Polskiklasa 3 LO · fiszki i quiz: ogarniam.edu.pl/lo/3/geografia/polozenie-i-podzial-polski/

Geografia · Położenie, geologia i rzeźba Polski · kl. 3

Położenie i podział Polski

Zobaczysz, gdzie dokładnie leży Polska, z kim graniczy i czym różni się region przyrodniczy od województwa.

ok. 3 min czytania10 fiszek8 pytań w quizie🔊 Posłuchaj notatki

1Położenie matematyczne

  • Skrajne punkty: północ – Jastrzębia Góra (54°50′N; dawniej podawano przylądek Rozewie), południe – Opołonek w Bieszczadach (49°00′N), zachód – zakole Odry koło Osinowa Dolnego (14°07′E), wschód – zakole Bugu koło Zosina (24°09′E).
Jastrzębia Góra 54°50′NOpołonek 49°00′N14°07′E24°09′Erozciągłość równoleżnikowa 10°02′rozciągłość południkowa 5°50′
Skrajne punkty Polski i rozciągłość kraju
  • Rozciągłość południkowa (różnica szerokości skrajnych punktów): 54°50′ − 49°00′ = 5°50′, czyli ok. 650 km. Rozciągłość równoleżnikowa (różnica długości): 24°09′ − 14°07′ = 10°02′, czyli ok. 690 km.
  • Różnica czasu słonecznego między zachodnim a wschodnim krańcem: 10°02′ · 4 min ≈ 40 min. Cała Polska używa jednak czasu środkowoeuropejskiego (południk 15°E).

2Regiony fizycznogeograficzne

  • Region fizycznogeograficzny wyróżnia się przyrodą: rzeźbą, budową geologiczną, klimatem, wodami i glebami. Województwo to jednostka administracyjna. Ich granice zwykle się nie pokrywają.
  • Podział Jerzego Kondrackiego ma poziomy: prowincje, podprowincje, makroregiony i mezoregiony. W Polsce leżą fragmenty siedmiu prowincji.
Pojezierze MazurskieNiżŚrodkowo-europejskiNiż Wschodnio-bałtycko--BiałoruskiPolesieWyżyny PolskieKarpaty Zach.SudetyKarpaty Wsch.NNiż Środkowoeuropejski(pobrzeża, pojezierza, niziny)Niż Wschodniobałtycko--Białoruski (z Polesiem)Wyżyny PolskieWyżyny Ukraińskie (fragment)Masyw Czeski (Sudetyz Przedgórzem)Karpaty Zachodniez PodkarpaciemPojezierze Mazurskie(region niższego rzędu)Karpaty Wschodnie(Bieszczady)mapa schematyczna – granice uproszczone; region ≠ województwo
Prowincje fizycznogeograficzne Polski (mapa schematyczna)
ProwincjaPrzykładowe regiony
Niż ŚrodkowoeuropejskiPobrzeże Koszalińskie, Pojezierze Pomorskie, Nizina Mazowiecka
Niż Wschodniobałtycko-BiałoruskiPojezierze Mazurskie, Nizina Północnopodlaska, Polesie
Wyżyny PolskieWyżyna Krakowsko-Częstochowska, Wyżyna Lubelska
Masyw CzeskiSudety z Przedgórzem
Karpaty Zachodnie z PodkarpaciemTatry, Beskidy, Kotlina Sandomierska
Karpaty WschodnieBieszczady
Wyżyny Ukraińskieokolice Hrubieszowa
Sprawdź, czy rozumiesz

Rozciągłość równoleżnikowa Polski to ok. 10°. O ile różni się czas słoneczny na wschodnim i zachodnim krańcu kraju?

3Podział administracyjny (GUS, 1 I 2025)

  • 16 województw, 314 powiatów i 66 miast na prawach powiatu (razem 380 jednostek szczebla powiatowego) oraz 2479 gmin: 302 miejskie, 718 miejsko-wiejskich i 1459 wiejskich. Powierzchnia kraju to ok. 313,9 tys. km² (GUS, od 2024 r. razem z częścią morskich wód wewnętrznych; wcześniej podawano 312,7 tys. km²).
  • Liczby co roku nieco się zmieniają (np. od 1 I 2026 prawa miejskie dostało 6 miejscowości), więc sprawdzaj aktualne dane GUS.

4Granice i sąsiedzi

  • Granice mają łącznie ok. 3511 km: lądowe ok. 3071 km i morska ok. 440 km (GUS). Polska graniczy z siedmioma państwami: Niemcami, Czechami, Słowacją, Ukrainą, Białorusią, Litwą i Rosją (obwód kaliningradzki).
0200400600800Czechy796 kmSłowacja541 kmUkraina535 kmNiemcy467 kmmorska440 kmBiałoruś418 kmRosja210 kmLitwa104 kmdługość granicy [km], dane GUS; razem ok. 3511 km
Długość granic Polski (GUS)
Zapamiętaj

Rozciągłość = różnica współrzędnych skrajnych punktów; 1° długości to 4 minuty czasu słonecznego. Region = podobna przyroda, województwo = granice administracyjne.

Uwaga na błąd

Przypisywanie Pojezierza Mazurskiego do Niżu Środkowoeuropejskiego albo utożsamianie go z województwem warmińsko-mazurskim. To makroregion Niżu Wschodniobałtycko-Białoruskiego, a jego granice nie pokrywają się z województwem.

Sprawdź, czy rozumiesz

Do której prowincji fizycznogeograficznej należy Pojezierze Mazurskie?

✎Ściąga: Położenie i podział Polski

Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.

  • Rozciągłość = różnica współrzędnych skrajnych punktów; 1° długości to 4 minuty czasu słonecznego. Region = podobna przyroda, województwo = granice administracyjne.
  • Rozciągłość południkowa (różnica szerokości skrajnych punktów): 54°50′ − 49°00′ = 5°50′, czyli ok. 650 km. Rozciągłość równoleżnikowa (różnica długości): 24°09′ − 14°07′ = 10°02′, czyli ok. 690 km.
  • Region fizycznogeograficzny wyróżnia się przyrodą: rzeźbą, budową geologiczną, klimatem, wodami i glebami. Województwo to jednostka administracyjna. Ich granice zwykle się nie pokrywają.
  • 16 województw, 314 powiatów i 66 miast na prawach powiatu (razem 380 jednostek szczebla powiatowego) oraz 2479 gmin: 302 miejskie, 718 miejsko-wiejskich i 1459 wiejskich. Powierzchnia kraju to ok. 313,9 tys. km² (GUS, od 2024 r. razem z częścią morskich wód wewnętrznych; wcześniej podawano 312,7 tys. km²).

?Quiz: powtórz przed kartkówką

8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.

  1. Region fizycznogeograficzny wyróżnia się przede wszystkim

    1. Agranicami powiatów
    2. Bdecyzją władz administracyjnych
    3. Cliczbą mieszkańców
    4. Dpodobnymi cechami środowiska przyrodniczego
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: podobnymi cechami środowiska przyrodniczego – Region wyznaczają rzeźba, budowa geologiczna, klimat, wody i gleby, a nie granice administracyjne.

  2. Do której prowincji fizycznogeograficznej należy Pojezierze Mazurskie?

    1. ANiżu Wschodniobałtycko-Białoruskiego
    2. BMasywu Czeskiego
    3. CNiżu Środkowoeuropejskiego
    4. DWyżyn Polskich
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Niżu Wschodniobałtycko-Białoruskiego – W podziale Kondrackiego Pojezierze Mazurskie należy do Pojezierzy Wschodniobałtyckich, czyli do Niżu Wschodniobałtycko-Białoruskiego.

  3. Najdalej na północ wysunięty punkt Polski leży w

    1. AJastrzębiej Górze
    2. BŚwinoujściu
    3. CGdańsku
    4. DHelu
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Jastrzębiej Górze – Jastrzębia Góra leży na 54°50′N; Hel wysunięty jest na wschód, ale leży bardziej na południe.

  4. Skrajne punkty Polski leżą na 54°50′N i 49°00′N. Ile wynosi rozciągłość południkowa?

    1. A10°02′
    2. B5°10′
    3. C6°50′
    4. D5°50′
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: 5°50′ – 54°50′ − 49°00′ = 5°50′; 10°02′ to rozciągłość równoleżnikowa.

  5. Rozciągłość równoleżnikowa Polski to ok. 10°. O ile różni się czas słoneczny na wschodnim i zachodnim krańcu kraju?

    1. AO ok. 10 minut
    2. BO ok. 1 godzinę
    3. CO ok. 4 godziny
    4. DO ok. 40 minut
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: O ok. 40 minut – 1° długości geograficznej to 4 minuty, więc 10°02′ · 4 min ≈ 40 min.

  6. Ile gmin jest w Polsce według GUS (stan na 1 I 2025)?

    1. A314
    2. B2479
    3. C16
    4. D380
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: 2479 – 314 to liczba powiatów, a 380 to powiaty razem z miastami na prawach powiatu.

  7. Z którym państwem Polska ma najdłuższą granicę?

    1. AZ Niemcami
    2. BZ Ukrainą
    3. CZ Czechami
    4. DZe Słowacją
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Z Czechami – Granica z Czechami ma 796 km, ze Słowacją 541 km, z Ukrainą 535 km, a z Niemcami 467 km.

  8. Które państwo NIE graniczy z Polską?

    1. ALitwa
    2. BAustria
    3. CSłowacja
    4. DCzechy
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Austria – Sąsiedzi to Niemcy, Czechy, Słowacja, Ukraina, Białoruś, Litwa i Rosja; Austria nie ma wspólnej granicy z Polską.

Cały dział „Położenie, geologia i rzeźba Polski”: ściąga i próbny sprawdzian →

Kartkówka albo sprawdzian już blisko?

Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Rozwiąż quiz · 8 pytańFiszki · 10🔊 Posłuchaj notatki

Więcej: Geografia, klasa 3

Budowa geologiczna i surowce mineralnePasy rzeźby Polski i rola lądoloduMłodoglacjalne i staroglacjalne środowisko PolskiTatry, Sudety, Bieszczady i wyżyny – porównanieKlimat Polski i okres wegetacyjnyRzeki i jeziora PolskiNiedobory wody i retencjaŻuławy Wiślane i polskie wybrzeżeStan środowiska i formy ochrony przyrodyKrajobrazy naturalne i kulturowe PolskiWartość i degradacja krajobrazuRozmieszczenie ludności i gęstość zaludnienia w PolscePrzyrost naturalny, dzietność i piramida wiekuMigracje wewnętrzne i zagraniczneZatrudnienie i bezrobocie w PolsceUrbanizacja, suburbanizacja i osadnictwo wiejskieRegiony etnograficzne i poziom życiaDepopulacja, gettoizacja i genius lociPartycypacja, wybory i wykluczenieRolnictwo i jego uwarunkowaniaRestrukturyzacja przemysłu po 1989 rokuTransport: węzły, terminale i zmiany sieciTurystyka, dziedzictwo i planowanie trasyŚrodowisko Morza BałtyckiegoPorty, stocznie, rybołówstwo i energetyka morskaBadanie przedsiębiorstwa i dostępności usługZmiany przestrzeni i rewitalizacjaObliczenia geograficzne: gęstość, przyrost, saldo, bezrobocieGIS i zależności regionalne