1Od amoniaku do aminy
- Cząsteczka NH₃ ma kształt piramidy: azot na szczycie, trzy wodory w podstawie. Na azocie siedzi wolna para elektronowa.
- W aminie podmieniasz wodory na grupy węglowodorowe (R). Piramida i wolna para zostają.
- Wolna para to klucz do zasadowości amin (zob. następny temat).
- Wzór elektronowy (kreskowy): każde wiązanie to kreska, czyli wspólna para elektronów. Wolną parę azotu zaznaczasz dwiema kropkami albo kreską przy symbolu N.
2Rzędowość aminy
- Rzędowość aminy to liczba reszt węglowych połączonych z atomem azotu. W alkoholach jest inaczej: tam patrzysz, z iloma atomami C łączy się węgiel z grupą –OH.
| rząd | wzór ogólny | przykład | nazwa |
|---|---|---|---|
| I | R–NH₂ | CH₃NH₂ | metyloamina |
| II | R₂NH | (CH₃)₂NH | dimetyloamina |
| III | R₃N | (CH₃)₃N | trimetyloamina |
| aromatyczna I | Ar–NH₂ | C₆H₅NH₂ | fenyloamina (anilina) |
Czym różni się liczenie rzędowości aminy od alkoholu?
W alkoholach liczy się, ile atomów C sąsiaduje z węglem połączonym z –OH.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Jak nazwać aminę
- Nazwy reszt i końcówka „amina": CH₃CH₂NH₂ to etyloamina. Gdy reszty są różne, wymieniasz je alfabetycznie: CH₃NHC₂H₅ to etylometyloamina.
- Wzór sumaryczny nie wystarczy. Dla C₃H₉N są cztery izomery: propyloamina i izopropyloamina (obie I-rz.), etylometyloamina (II-rz.) i trimetyloamina (III-rz.).
Rzędowość aminy to liczba reszt węglowych przy azocie: jedna to I-rzędowa, dwie to II-rzędowa, trzy to III-rzędowa.
W izopropyloaminie (CH₃)₂CH–NH₂ węgiel przy grupie aminowej jest II-rzędowy, ale amina jest I-rzędowa, bo przy azocie jest tylko jedna reszta. Nie licz rzędowości jak w alkoholach.
✎Ściąga: Aminy: budowa, rzędowość i nazwy
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Rzędowość aminy to liczba reszt węglowych przy azocie: jedna to I-rzędowa, dwie to II-rzędowa, trzy to III-rzędowa.
- Wzór elektronowy (kreskowy): każde wiązanie to kreska, czyli wspólna para elektronów. Wolną parę azotu zaznaczasz dwiema kropkami albo kreską przy symbolu N.
- Rzędowość aminy to liczba reszt węglowych połączonych z atomem azotu. W alkoholach jest inaczej: tam patrzysz, z iloma atomami C łączy się węgiel z grupą –OH.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Amina II-rzędowa ma przy azocie
- Adwa atomy azotu
- Btrzy reszty węglowe
- Cdwie reszty węglowe
- Djedną resztę węglową
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: dwie reszty węglowe – Rzędowość aminy to liczba reszt węglowych połączonych z atomem azotu.
Wzór (CH₃)₃N przedstawia aminę
- AIII-rzędową
- BI-rzędową
- CII-rzędową
- Daromatyczną
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: III-rzędową – Przy azocie są trzy reszty metylowe, więc jest to trimetyloamina.
Izopropyloamina (CH₃)₂CH–NH₂ jest aminą
- AIII-rzędową
- BII-rzędową
- CI-rzędową
- Dczwartorzędową
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: I-rzędową – Przy azocie jest jedna reszta węglowa, mimo że jej węgiel jest II-rzędowy.
Kształt cząsteczki NH₃ to
- Apiramida z wolną parą na azocie
- Bliniowy
- Ctrójkąt płaski
- Dtetraedr bez wolnych par
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: piramida z wolną parą na azocie – Azot ma trzy wiązania i jedną wolną parę elektronową, co daje piramidę.
Wzór C₆H₅NH₂ to
- Adimetyloamina
- Bbenzyloamina
- Cfenyloamina (anilina)
- Dmetyloamina
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: fenyloamina (anilina) – Grupa –NH₂ jest połączona bezpośrednio z pierścieniem benzenowym.
Ile izomerycznych amin ma wzór C₃H₉N?
- A5
- B3
- C2
- D4
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: 4 – Są to propyloamina, izopropyloamina, etylometyloamina i trimetyloamina.
CH₃NHC₂H₅ to
- Aetylometyloamina, amina II-rzędowa
- Bpropyloamina, amina I-rzędowa
- Ctrimetyloamina, amina III-rzędowa
- Ddietyloamina, amina II-rzędowa
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: etylometyloamina, amina II-rzędowa – Dwie różne reszty (etylowa i metylowa) przy azocie; wymienia się je alfabetycznie.
Czym różni się liczenie rzędowości aminy od alkoholu?
- ANie ma różnicy
- BW aminie liczysz reszty przy azocie, w alkoholu rząd węgla z grupą –OH
- CW alkoholu liczysz reszty przy tlenie
- DW aminie liczysz atomy wodoru przy azocie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: W aminie liczysz reszty przy azocie, w alkoholu rząd węgla z grupą –OH – W alkoholach liczy się, ile atomów C sąsiaduje z węglem połączonym z –OH.
Cały dział „Aminy”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.