ogarniam.edu.pl
Klasa
Zacznij naukę →Zacznij →

ogarniam.edu.pl · Fizyka · Utrwalanie i matura (klasa IV)klasa 4 LO · fiszki i quiz: ogarniam.edu.pl/lo/4/fizyka/rozwiazanie-zadania-i-karta-wzorow-cke/

Fizyka · Utrwalanie i matura (klasa IV) · kl. 4 · zakres rozszerzony

Rozwiązanie zadania i karta wzorów CKE

Punkty dostajesz za tok rozumowania, nie tylko za liczbę – tu: co musi być w zapisie, co jest w broszurze z wzorami, a co musisz umieć sam.

ok. 4 min czytania9 fiszek8 pytań w quizie🔊 Posłuchaj notatki

1Co ma być w rozwiązaniu

Zapamiętaj

Pełne rozwiązanie: model (zjawisko i założenia) → prawo (wzór) → obliczenia z jednostkami → wynik i jego sens (rząd wielkości, krótki wniosek).

  • Polecenie „uzasadnij” wymaga nazwania prawa lub zasady i powiązania go z danymi; „oblicz” – rachunku z jednostkami; „wyznacz z wykresu” – odczytu z wykresu i opisu, skąd wziąłeś wartości.
  • Liczba cyfr znaczących wyniku – zwykle jak w najmniej dokładnej danej.

2Przybory i broszura CKE

  • Na maturze z fizyki (Formuła 2023) obowiązkowe są: broszura „Wybrane wzory i stałe fizykochemiczne na egzamin maturalny z biologii, chemii i fizyki” (zapewnia szkoła), linijka i kalkulator naukowy (logarytmy, funkcje trygonometryczne, potęgi o dowolnym wykładniku; bez wbudowanych wzorów, programowania i łączności).
  • Kalkulator może mieć wpisane stałe, ale w rozwiązaniach uznawane są wartości z broszury.
Jest w broszurze (wydanie dla Formuły 2023)Brak – musisz zapisać sam
E = hf = hc przez λ; p = h przez λ; E = W + Ek,maxdeficyt masy Δm i energia wiązania Ew
Em − En = hf + Eodrzutu; En = −⁠13,606 eV przez n²stała Rydberga
λ = h przez p; N(t) = N₀(1 przez 2)t/T; λmaxT = b; I = σT⁴wartość 1 u w MeV (931,5 MeV)
E = mc² przez pierwiastek z 1 − v²/c²; E₀ = mc²; E₀² = E² − (cp)²; Ek = E − E₀; ΔE = Δm·c²wyprowadzenia i uzasadnienia
  • W tablicy stałych są m.in. c, h, e, me, mp, mn, 1 u (w kg), b, σ i 1 eV w J. Przed egzaminem sprawdź na stronie CKE, czy broszura nie została zaktualizowana.
Sprawdź, czy rozumiesz

Jaki kalkulator jest dozwolony na maturze z fizyki?

3Przykład pełnego zapisu

  • Zadanie. Oblicz energię wiązania na nukleon jądra ¹²₆C: mj = 11,9967 u, mp = 1,00728 u, mn = 1,00866 u.
  • Model i prawo: jądro z Z = 6 protonów i N = 6 neutronów jest lżejsze od nukleonów; Δm = Z·mp + N·mn − mj, Ew = Δm·c², 1 u·c² ≈ 931,5 MeV.
  • Obliczenia: Δm = 6 · 1,00728 u + 6 · 1,00866 u − 11,9967 u ≈ 0,0989 u; Ew ≈ 0,0989 · 931,5 MeV ≈ 92,1 MeV; Ew przez A = 92,1 MeV przez 12 ≈ 7,7 MeV.
  • Odpowiedź i sens: ok. 7,7 MeV na nukleon – mniej niż maksimum ok. 8,8 MeV przy żelazie, więc wynik jest rozsądny.
Uwaga na błąd

Wynik bez jednostki albo bez wniosku. Brak jednostki zwykle kosztuje punkt, nawet gdy liczba jest dobra.

✎Ściąga: Rozwiązanie zadania i karta wzorów CKE

Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.

  • Pełne rozwiązanie: model (zjawisko i założenia) → prawo (wzór) → obliczenia z jednostkami → wynik i jego sens (rząd wielkości, krótki wniosek).
  • Zadanie. Oblicz energię wiązania na nukleon jądra ¹²₆C: mj = 11,9967 u, mp = 1,00728 u, mn = 1,00866 u.
  • Model i prawo: jądro z Z = 6 protonów i N = 6 neutronów jest lżejsze od nukleonów; Δm = Z·mp + N·mn − mj, Ew = Δm·c², 1 u·c² ≈ 931,5 MeV.
  • Obliczenia: Δm = 6 · 1,00728 u + 6 · 1,00866 u − 11,9967 u ≈ 0,0989 u; Ew ≈ 0,0989 · 931,5 MeV ≈ 92,1 MeV; Ew przez A = 92,1 MeV przez 12 ≈ 7,7 MeV.
  • Odpowiedź i sens: ok. 7,7 MeV na nukleon – mniej niż maksimum ok. 8,8 MeV przy żelazie, więc wynik jest rozsądny.

?Quiz: powtórz przed kartkówką

8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.

  1. Które elementy powinno zawierać pełne rozwiązanie zadania z fizyki?

    1. AModel, prawo, obliczenia z jednostkami i sens wyniku
    2. BTylko rysunek
    3. CTylko wzór z broszury
    4. DTylko wynik końcowy
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Model, prawo, obliczenia z jednostkami i sens wyniku – Punkty przyznaje się za pełny tok rozumowania, a nie tylko za liczbę.

  2. Który wzór JEST w broszurze CKE (wydanie dla Formuły 2023)?

    1. A1 u·c² = 931,5 MeV
    2. BWzór na deficyt masy
    3. CE_n = −⁠13,606 eV/n²
    4. DWzór na energię wiązania
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: E_n = −⁠13,606 eV/n² – Wzór na poziomy energii wodoru jest w broszurze, a Δm, E_w i 1 u w MeV – nie.

  3. Dlaczego w zadaniu o energii wiązania zapisujesz wzór na Δm samodzielnie?

    1. ABo nie ma go w broszurze CKE
    2. BBo masy nukleonów są nieznane
    3. CBo wzór z broszury jest błędny
    4. DBo kalkulator liczy go sam
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Bo nie ma go w broszurze CKE – Broszura zawiera ΔE = Δm·c², ale nie wzór na deficyt masy.

  4. Wynik zadania o energii wiązania to 7,7. Czego jeszcze brakuje w odpowiedzi?

    1. ANiczego, wystarczy liczba
    2. BWzoru z broszury
    3. CWyniku w kelwinach
    4. DJednostki (MeV na nukleon)
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Jednostki (MeV na nukleon) – Wielkość fizyczna wymaga jednostki.

  5. Jaki kalkulator jest dozwolony na maturze z fizyki?

    1. ATylko prosty, z czterema działaniami
    2. BKalkulator w telefonie
    3. CDowolny, także z dostępem do internetu
    4. DNaukowy, bez wbudowanych wzorów, programowania i łączności
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Naukowy, bez wbudowanych wzorów, programowania i łączności – Wymagany jest kalkulator naukowy bez łączności i bez wbudowanych wzorów.

  6. Kalkulator ma wpisaną inną wartość stałej Plancka niż broszura. Którą wartość uznaje się w rozwiązaniu?

    1. AWartość z broszury CKE
    2. BDowolną, byle z 4 cyframi
    3. CWartość z kalkulatora
    4. DŻadną, h trzeba wyprowadzić
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Wartość z broszury CKE – CKE uznaje wartości stałych podane w broszurze.

  7. Polecenie brzmi „uzasadnij”. Co zrobisz?

    1. ANapiszę samą liczbę
    2. BNarysuję strzałkę bez opisu
    3. CWskażę prawo lub zasadę i powiążę je z danymi
    4. DPrzepiszę treść zadania
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Wskażę prawo lub zasadę i powiążę je z danymi – Uzasadnienie to odwołanie do prawa i wynikający z niego wniosek.

  8. Prawo rozpadu N(t) = N₀(1/2)^(t/T)

    1. Anie obowiązuje na maturze
    2. Btrzeba znać na pamięć, bo go tam nie ma
    3. Cjest w broszurze CKE
    4. Ddotyczy tylko węgla-14
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: jest w broszurze CKE – Wzór jest w broszurze, ale trzeba umieć go zastosować dla dowolnego t.

Cały dział „Utrwalanie i matura (klasa IV)”: ściąga i próbny sprawdzian →

Kartkówka albo sprawdzian już blisko?

Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Rozwiąż quiz · 8 pytańFiszki · 9🔊 Posłuchaj notatki

Więcej: Fizyka, klasa 4

Foton: energia i pędAtom wodoru: poziomy i serie widmoweOdrzut atomu przy emisji fotonuFotoefekt: bilans energii i napięcie hamowaniaFale materii de Broglie’aObserwacja widma przez siatkę dyfrakcyjnąPrędkość światła jest taka sama dla wszystkichEnergia spoczynkowa, całkowita i pęd relatywistycznyKiedy wystarczy mechanika klasycznaNuklidy, izotopy i bilans reakcji jądrowejRozpady α, β⁻, β⁺ i promieniowanie γPrawo rozpadu i datowanie radiowęgloweDeficyt masy, energia wiązania i bilans energii reakcjiRozszczepienie jądra i reakcja łańcuchowaSynteza jądrowa i energia gwiazdPromieniowanie jonizujące: dawki, ochrona i obliczeniaPromieniowanie termiczne: prawo Wiena i Stefana–BoltzmannaKreacja i anihilacja par cząstka–antycząstkaElektrownia jądrowa, zastosowania i ewolucja gwiazdMechanika i grawitacja: którą zasadę wybrać?Drgania, ciepło i prąd: wzory do powtórkiFale i optyka: wzory i niepewność z wykresuAtom i jądro: zadania maturalne krok po kroku