1Kto opowiada
- Narrator to wymyślona przez autora osoba, która opowiada historię w utworze epickim, np. w powieści lub opowiadaniu. W wierszu mówi podmiot liryczny.
- Narrator pierwszoosobowy mówi „ja” – jest bohaterem albo świadkiem: Weszłam do pokoju i zamarłam.
- Narrator trzecioosobowy opowiada o bohaterach „on, ona, oni” i sam nie bierze udziału w akcji: Felix spojrzał na ekran.
- Narrator wszechwiedzący zna myśli i uczucia wszystkich bohaterów, ich przeszłość i przyszłość. Narrator może też wiedzieć tylko tyle, co jeden bohater – wtedy patrzymy na świat jego oczami.
2Jak rozpoznać narratora – krok po kroku
- Krok 1: znajdź zdania, w których ktoś opowiada (pomiń dialogi).
- Krok 2: sprawdź osobę czasowników: poszedłem – 1. osoba, poszedł – 3. osoba.
- Krok 3: zapytaj, czy narrator zna myśli różnych postaci – jeśli tak, jest wszechwiedzący.
Co wie narrator wszechwiedzący?
Narrator wszechwiedzący „zagląda” do myśli wszystkich postaci.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Narrator a świat przedstawiony
- Świat przedstawiony to czas, miejsce, bohaterowie i wydarzenia utworu. Poznajemy go tylko dzięki opowieści narratora.
- Wybór narratora zmienia obraz świata: dziecko zauważa inne rzeczy niż dorosły, czegoś nie rozumie, coś wyolbrzymia.
4Kompozycja, rozdziały, tytuł
- Kompozycja to sposób ułożenia i połączenia części utworu. Zdarzenia mogą biec chronologicznie (po kolei) albo z retrospekcją, czyli powrotem do przeszłości.
- Dłuższy tekst dzieli się na rozdziały i podrozdziały. Rozdział zwykle zamyka jakiś etap akcji, a jego tytuł zapowiada wydarzenia.
- Tytuł utworu może wskazywać bohatera (Hobbit), miejsce akcji (W pustyni i w puszczy) albo temat; bywa też zagadką rozwiązywaną w trakcie lektury.
Narrator pierwszoosobowy: „ja”, bohater lub świadek. Trzecioosobowy: „on, ona”, spoza akcji; wszechwiedzący zna myśli wszystkich postaci.
Utożsamianie narratora z autorem. Nawet gdy narrator mówi „ja”, jest postacią wymyśloną, a nie samym pisarzem.
Co to jest kompozycja utworu?
Kompozycja mówi, jak utwór jest zbudowany.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Narracja i kompozycja utworu
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Narrator pierwszoosobowy: „ja”, bohater lub świadek. Trzecioosobowy: „on, ona”, spoza akcji; wszechwiedzący zna myśli wszystkich postaci.
- Narrator to wymyślona przez autora osoba, która opowiada historię w utworze epickim, np. w powieści lub opowiadaniu. W wierszu mówi podmiot liryczny.
- Narrator pierwszoosobowy mówi „ja” – jest bohaterem albo świadkiem: Weszłam do pokoju i zamarłam.
- Narrator trzecioosobowy opowiada o bohaterach „on, ona, oni” i sam nie bierze udziału w akcji: Felix spojrzał na ekran.
- Narrator wszechwiedzący zna myśli i uczucia wszystkich bohaterów, ich przeszłość i przyszłość. Narrator może też wiedzieć tylko tyle, co jeden bohater – wtedy patrzymy na świat jego oczami.
- Świat przedstawiony to czas, miejsce, bohaterowie i wydarzenia utworu. Poznajemy go tylko dzięki opowieści narratora.
- Kompozycja to sposób ułożenia i połączenia części utworu. Zdarzenia mogą biec chronologicznie (po kolei) albo z retrospekcją, czyli powrotem do przeszłości.
- Tytuł utworu może wskazywać bohatera (Hobbit), miejsce akcji (W pustyni i w puszczy) albo temat; bywa też zagadką rozwiązywaną w trakcie lektury.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Kim jest narrator pierwszoosobowy?
- Azna myśli wszystkich bohaterów i stoi poza akcją
- Bopowiada, mówiąc „ja”, i jest bohaterem lub świadkiem
- Cjest zawsze autorem książki
- Dnigdy nie uczestniczy w zdarzeniach
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: opowiada, mówiąc „ja”, i jest bohaterem lub świadkiem – Narrator pierwszoosobowy mówi o sobie „ja”.
Co wie narrator wszechwiedzący?
- Anie zna zakończenia historii
- Bzna tylko jedną postać
- Cwie tylko to, co usłyszał w dialogach
- Dzna myśli i uczucia wszystkich bohaterów
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: zna myśli i uczucia wszystkich bohaterów – Narrator wszechwiedzący „zagląda” do myśli wszystkich postaci.
Jaki narrator występuje we fragmencie: „Ola weszła do klasy. Myślała, że nikt jej nie zauważy”?
- Apierwszoosobowy
- Bpodmiot liryczny
- Ctrzecioosobowy
- Dw tekście nie ma narratora
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: trzecioosobowy – Czasowniki „weszła”, „myślała” są w 3. osobie.
Co to jest kompozycja utworu?
- Aczas pisania utworu
- Bliczba stron książki
- Csposób ułożenia i połączenia jego części
- Dlista bohaterów
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: sposób ułożenia i połączenia jego części – Kompozycja mówi, jak utwór jest zbudowany.
Czym jest retrospekcja?
- Apowrotem w opowieści do wydarzeń z przeszłości
- Brozmową bohaterów
- Copisem przyrody
- Dzapowiedzią zakończenia w tytule
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: powrotem w opowieści do wydarzeń z przeszłości – Retrospekcja przerywa porządek chronologiczny i cofa akcję.
Na co wskazuje tytuł „W pustyni i w puszczy”?
- Ana rok, w którym toczy się akcja
- Bna miejsca akcji
- Cna morał utworu
- Dna imię głównego bohatera
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: na miejsca akcji – Pustynia i puszcza to miejsca, w których rozgrywa się akcja powieści.
Co tworzy świat przedstawiony?
- Aczas, miejsce, bohaterowie i wydarzenia
- Bwyłącznie narrator
- Cprzypisy i spis treści
- Dokładka i ilustracje
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: czas, miejsce, bohaterowie i wydarzenia – Świat przedstawiony to rzeczywistość wewnątrz utworu.
Dlaczego narratora nie wolno utożsamiać z autorem?
- Abo autor i narrator to zawsze ta sama osoba
- Bbo narrator to postać stworzona przez pisarza
- Cbo narrator pisze tylko przedmowę
- Dbo autor zawsze występuje w książce jako bohater
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: bo narrator to postać stworzona przez pisarza – Narrator należy do świata utworu, autor – do świata rzeczywistego.
Cały dział „Teoria literatury”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.