Czym jest ożywienie?

nadaniem rzeczom cech istot żywych, np. ruchu, ale nie cech ludzkich

określeniem rzeczownika przymiotnikiem

nadaniem rzeczom wyłącznie cech człowieka

zestawieniem dwóch rzeczy wyrazem „jak”

Który wyraz jest epitetem w wyrażeniu „srebrne fale”?

w tym wyrażeniu nie ma epitetu

całe wyrażenie to porównanie

Jaką funkcję pełni powtórzenie w wierszu?

podkreśla ważną myśl i emocje

W którym zdaniu „zamek” oznacza zapięcie w kurtce?

„Zepsuł mi się zamek i kurtka się nie zapina.”

„Ruiny zamku porosły bluszczem.”

„Zwiedziliśmy zamek na wzgórzu.”

Metafora, wieloznaczność i środki stylistyczne

ogarniam.edu.pl · Język polski · Teoria literaturyklasa 6 · fiszki i quiz: ogarniam.edu.pl/sp/6/jezyk-polski/metafora-wieloznacznosc-i-srodki-stylistyczne/

Nauczysz się rozpoznawać metafory i inne środki stylistyczne, wyjaśniać ich funkcję oraz odczytywać znaczenie wyrazów wieloznacznych z kontekstu.

1Metafora

Metafora (przenośnia) to połączenie wyrazów, które razem dostają nowe, niedosłowne znaczenie: morze światła (bardzo dużo światła), złote serce (wielka dobroć).
Jak wyjaśnić metaforę – krok po kroku:
Krok 1: zapisz, co wyraz znaczy dosłownie (morze – ogromna woda).
Krok 2: znajdź cechę wspólną (ogrom, bezmiar).
Krok 3: powiedz, o czym naprawdę mowa i jaki obraz powstaje (światła jest tyle, że wszystko nim „zalane”).

2Inne środki stylistyczne

Epitet – wyraz określający rzeczownik: cicha noc, srebrne fale.
Porównanie – zestawia dwie rzeczy za pomocą wyrazów jak, niby, niczym, jakby: silny jak lew.
Uosobienie (personifikacja) – nadaje zwierzętom, rzeczom lub zjawiskom cechy człowieka: drzewa szepczą, wiatr płacze.
Ożywienie – nadaje rzeczom cechy istot żywych (ruch, życie), ale nie ludzkie: chmury biegną po niebie.
Wyliczenie – wymienia kolejno wiele elementów; pokazuje bogactwo i nagromadzenie, często przyspiesza tempo.
Powtórzenie – ten sam wyraz lub zwrot kilka razy; podkreśla ważną myśl i emocje.

Sprawdź, czy rozumiesz

Czym jest metafora?

3Środki a treść

Środki dobiera się do treści i nastroju: zdrobnienia i jasne epitety tworzą nastrój czuły i radosny, krótkie zdania i wyliczenia – napięcie. Dzięki nim czytelnik niemal widzi, słyszy i czuje świat utworu.

4Wieloznaczność

Wyraz wieloznaczny ma kilka znaczeń, a właściwe wskazuje kontekst, czyli otoczenie wyrazu: zamek to budowla, zamknięcie w drzwiach albo suwak w kurtce; zebra to zwierzę albo przejście dla pieszych.

Zapamiętaj

Pełna odpowiedź: nazwa środka + przykład z tekstu + jego funkcja.

Uwaga na błąd

Mylenie uosobienia z ożywieniem. Drzewa szepczą (czynność człowieka) to uosobienie, a chmury biegną (ruch istoty żywej) – ożywienie.

Sprawdź, czy rozumiesz

Co rozstrzyga znaczenie wyrazu wieloznacznego?

✎Ściąga: Metafora, wieloznaczność i środki stylistyczne

Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.

Pełna odpowiedź: nazwa środka + przykład z tekstu + jego funkcja.
Metafora (przenośnia) to połączenie wyrazów, które razem dostają nowe, niedosłowne znaczenie: morze światła (bardzo dużo światła), złote serce (wielka dobroć).
Epitet – wyraz określający rzeczownik: cicha noc, srebrne fale.
Porównanie – zestawia dwie rzeczy za pomocą wyrazów jak, niby, niczym, jakby: silny jak lew.
Uosobienie (personifikacja) – nadaje zwierzętom, rzeczom lub zjawiskom cechy człowieka: drzewa szepczą, wiatr płacze.
Ożywienie – nadaje rzeczom cechy istot żywych (ruch, życie), ale nie ludzkie: chmury biegną po niebie.
Wyliczenie – wymienia kolejno wiele elementów; pokazuje bogactwo i nagromadzenie, często przyspiesza tempo.
Powtórzenie – ten sam wyraz lub zwrot kilka razy; podkreśla ważną myśl i emocje.

?Quiz: powtórz przed kartkówką

8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.

Czym jest metafora?
1. Apołączeniem wyrazów, które razem mają nowe, niedosłowne znaczenie
2. Bzestawieniem dwóch rzeczy za pomocą wyrazu „jak”
3. Cwymienieniem wielu elementów po kolei
4. Dwyrazem naśladującym dźwięk
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: połączeniem wyrazów, które razem mają nowe, niedosłowne znaczenie – Metafora to przenośnia, np. „morze światła”.
Który przykład jest porównaniem?
1. A„złote serce”
2. B„morze światła”
3. C„chmury biegną”
4. D„silny jak lew”
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: „silny jak lew” – Porównanie łączy dwie rzeczy wyrazem „jak”, „niby”, „niczym”.
Który przykład jest uosobieniem?
1. A„cicha noc”
2. B„drzewa szepczą”
3. C„chmury biegną”
4. D„silny jak lew”
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: „drzewa szepczą” – Szeptanie to czynność człowieka, więc to uosobienie.
Czym jest ożywienie?
1. Anadaniem rzeczom cech istot żywych, np. ruchu, ale nie cech ludzkich
2. Bokreśleniem rzeczownika przymiotnikiem
3. Cnadaniem rzeczom wyłącznie cech człowieka
4. Dzestawieniem dwóch rzeczy wyrazem „jak”
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: nadaniem rzeczom cech istot żywych, np. ruchu, ale nie cech ludzkich – W wyrażeniu „chmury biegną” chmury poruszają się jak istoty żywe.
Który wyraz jest epitetem w wyrażeniu „srebrne fale”?
1. Aw tym wyrażeniu nie ma epitetu
2. Bcałe wyrażenie to porównanie
3. C„fale”
4. D„srebrne”
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: „srebrne” – Epitet określa rzeczownik – tu „srebrne” określa „fale”.
Jaką funkcję pełni powtórzenie w wierszu?
1. Askraca utwór
2. Bzastępuje tytuł
3. Czawsze wprowadza dialog
4. Dpodkreśla ważną myśl i emocje
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: podkreśla ważną myśl i emocje – Powtarzany wyraz przyciąga uwagę czytelnika.
W którym zdaniu „zamek” oznacza zapięcie w kurtce?
1. A„Ruiny zamku porosły bluszczem.”
2. B„Zwiedziliśmy zamek na wzgórzu.”
3. C„Król mieszkał w zamku.”
4. D„Zepsuł mi się zamek i kurtka się nie zapina.”
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: „Zepsuł mi się zamek i kurtka się nie zapina.” – Znaczenie wyrazu wieloznacznego wskazuje kontekst.
Co rozstrzyga znaczenie wyrazu wieloznacznego?
1. Adługość zdania
2. Bpisownia wielką literą
3. Cliczba sylab
4. Dkontekst, czyli otoczenie wyrazu w zdaniu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: kontekst, czyli otoczenie wyrazu w zdaniu – Kontekst pokazuje, o które znaczenie chodzi.

Cały dział „Teoria literatury”: ściąga i próbny sprawdzian →

Kartkówka albo sprawdzian już blisko?

Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Rozwiąż quiz · 8 pytań Fiszki · 10 🔊 Posłuchaj notatki

Więcej: Język polski, klasa 6

Skuteczna komunikacja i odpowiedzialność za słowo Asertywność i argumentowanie z szacunkiem Narracja i kompozycja utworu Przypowieść i powieść Interpretacja głosowa i porównywanie odbioru Części mowy a części zdania Podmiot, orzeczenie i określenia; szyk wyrazów Zdania złożone i wtrącenia Nacechowanie wyrazów, synonimy i antonimy Frazeologizmy biblijne i mitologiczne; słowniki Interpunkcja: przecinek, wtrącenia, dwukropek Ortografia: ó i u, rz i ż, ch i h „Nie” i wielka litera – pisownia od 2026 roku Notatka z różnych źródeł i plan szczegółowy Regulamin, prezentacja i sprawozdanie Charakterystyka: motywy postępowania Opis przeżycia i dzieła kultury Argumenty: fakty i emocje Opowiadanie z dialogiem, formy dziennikarskie i komiks Wartości, wspólnota i odporność psychiczna Rzetelność źródeł, intencje i perswazja Bezpieczeństwo i odpowiedzialność w sieci „Felix, Net i Nika oraz Gang Niewidzialnych Ludzi”„Rota” i poezja patriotyczna Podania i legendy polskie: o Lechu i o Kraku Przypowieści biblijne: o talentach, o siewcy, o pannach Mity: Tezeusz i Ariadna, Orfeusz i Eurydyka, Dedal i Ikar „Pan Tadeusz” – polowanie i koncert Wojskiego