1Jednostka astronomiczna
- Oznaczenia: s – odległość (droga) [m]; t – czas [s]; c – prędkość światła w próżni, c ≈ 3,00 · 108 m/s.
- Jednostka astronomiczna (1 au) to w przybliżeniu średnia odległość Ziemi od Słońca: 1 au ≈ 1,496 · 1011 m ≈ 150 mln km (od 2012 r. jest zdefiniowana dokładnie: 149 597 870 700 m). Używamy jej w Układzie Słonecznym, np. Jowisz krąży ok. 5,2 au od Słońca.
- Przykład. Dane: s = 1 au = 1,496 · 1011 m, c = 3,00 · 108 m/s. Szukane: czas biegu światła ze Słońca do Ziemi.
- Wzór: t = s przez c.
- Obliczenia: t = 1,496 · 1011 m przez 3,00 · 108 m/s ≈ 499 s.
- Odpowiedź: ok. 500 s, czyli ok. 8 min 20 s – widzisz Słońce takim, jakie było ponad 8 minut temu.
2Rok świetlny
- Rok świetlny (1 ly) to droga, jaką światło przebywa w próżni w ciągu jednego roku: 1 ly ≈ 9,46 · 1015 m, czyli ok. 63 000 au. Używamy go dla gwiazd i galaktyk.
Jednostka astronomiczna i rok świetlny to jednostki odległości, nie czasu.
- Najbliższa gwiazda po Słońcu, Proxima Centauri, jest ok. 4,2 ly od nas, czyli ok. 4,2 · 9,46 · 1015 m ≈ 4,0 · 1016 m. Jej światło biegnie do nas ponad 4 lata.
„rok świetlny to bardzo długi czas”
To jednostka długości: ok. 9,46 · 1015 m.
Proxima Centauri jest oddalona o 4,2 ly. Co to oznacza?
Rok świetlny to droga światła w ciągu roku, więc światło pokonuje tę odległość w ok. 4,2 roku.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Galaktyka
- Galaktyka to ogromny układ gwiazd, gazu i pyłu związany grawitacją. Nasza Galaktyka, Droga Mleczna, ma ok. 1011 gwiazd (setki miliardów) i średnicę ok. 105 ly. Na nocnym niebie widać ją jako jasne pasmo.
- Słońce jest jedną z gwiazd Galaktyki (leży ok. 26 000 ly od jej środka), a Galaktyka – jedną z bardzo wielu galaktyk we Wszechświecie.
- Dodatkowo: odległości do bliskich gwiazd mierzy się metodą paralaksy rocznej: d = 1 przez p, gdzie d – odległość w parsekach [pc], p – kąt paralaksy w sekundach łuku [″]; 1 pc ≈ 3,26 ly.
✎Ściąga: Odległości w kosmosie: au, rok świetlny, Galaktyka
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Jednostka astronomiczna i rok świetlny to jednostki odległości, nie czasu.
- Oznaczenia: s – odległość (droga) [m]; t – czas [s]; c – prędkość światła w próżni, c ≈ 3,00 · 108 m/s.
- Jednostka astronomiczna (1 au) to w przybliżeniu średnia odległość Ziemi od Słońca: 1 au ≈ 1,496 · 1011 m ≈ 150 mln km (od 2012 r. jest zdefiniowana dokładnie: 149 597 870 700 m). Używamy jej w Układzie Słonecznym, np. Jowisz krąży ok. 5,2 au od Słońca.
- Przykład. Dane: s = 1 au = 1,496 · 1011 m, c = 3,00 · 108 m/s. Szukane: czas biegu światła ze Słońca do Ziemi.
- Rok świetlny (1 ly) to droga, jaką światło przebywa w próżni w ciągu jednego roku: 1 ly ≈ 9,46 · 1015 m, czyli ok. 63 000 au. Używamy go dla gwiazd i galaktyk.
- Galaktyka to ogromny układ gwiazd, gazu i pyłu związany grawitacją. Nasza Galaktyka, Droga Mleczna, ma ok. 1011 gwiazd (setki miliardów) i średnicę ok. 105 ly. Na nocnym niebie widać ją jako jasne pasmo.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Rok świetlny jest jednostką
- Aprędkości
- Bczasu
- Codległości
- Dmasy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: odległości – To droga, jaką światło przebywa w próżni w ciągu roku.
Ile w przybliżeniu wynosi 1 au?
- A9,5 · 1015 m
- B3 · 108 m
- C6,4 · 106 m
- D1,5 · 1011 m
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: 1,5 · 1011 m – To w przybliżeniu średnia odległość Ziemi od Słońca, ok. 150 mln km.
Ile w przybliżeniu metrów ma 1 rok świetlny?
- A3 · 108 m
- B1,5 · 1011 m
- C1021 m
- D9,5 · 1015 m
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: 9,5 · 1015 m – W ciągu roku (ok. 3,16 · 107 s) światło przebiega ok. 3 · 108 m/s · 3,16 · 107 s ≈ 9,5 · 1015 m.
Jak długo światło biegnie ze Słońca do Ziemi?
- AOk. 1 doby
- BOk. 1 s
- COk. 1 godziny
- DOk. 8 min 20 s
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Ok. 8 min 20 s – t = s/c = 1,496 · 1011 m / 3 · 108 m/s ≈ 499 s, czyli ok. 8 min 20 s.
Dlaczego w astronomii używa się au i lat świetlnych?
- AAu i ly są zawsze dokładniejsze od metrów
- BOdległości kosmiczne są tak duże, że liczby w kilometrach są niewygodne
- CUkład SI zabrania używania metrów w astronomii
- DMetry są niedokładne
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Odległości kosmiczne są tak duże, że liczby w kilometrach są niewygodne – Jednostkę dobiera się do skali, żeby liczby były czytelne.
Proxima Centauri jest oddalona o 4,2 ly. Co to oznacza?
- AGwiazda ma 4,2 roku
- BJest 4,2 razy dalej niż Słońce
- CPodróż statkiem kosmicznym trwa 4,2 roku
- DJej światło biegnie do nas ok. 4,2 roku
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Jej światło biegnie do nas ok. 4,2 roku – Rok świetlny to droga światła w ciągu roku, więc światło pokonuje tę odległość w ok. 4,2 roku.
Co to jest Galaktyka (Droga Mleczna)?
- AJedna bardzo jasna gwiazda
- BUkład ok. 1011 gwiazd o średnicy ok. 105 ly
- CMgławica wokół Słońca
- DUkład planet krążących wokół Słońca
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Układ ok. 1011 gwiazd o średnicy ok. 105 ly – Galaktyka to wielki układ gwiazd, gazu i pyłu związany grawitacją; Słońce jest jedną z jej gwiazd.
Ile metrów to 2 lata świetlne?
- Aok. 6 · 108 m
- Bok. 4,7 · 1015 m
- Cok. 1,9 · 1016 m
- Dok. 1,9 · 1015 m
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: ok. 1,9 · 1016 m – 2 · 9,46 · 1015 m ≈ 1,9 · 1016 m.
Cały dział „Astronomia”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.