1Tęcza
- (treść fakultatywna – decyduje nauczyciel) Temat wykorzystuje zjawiska poznane wcześniej: odbicie, załamanie, rozszczepienie i rozpraszanie światła.
- Tęcza powstaje w kroplach deszczu: światło Słońca załamuje się przy wejściu do kropli, odbija się od jej tylnej ścianki i znów załamuje się przy wyjściu. Różne barwy załamują się różnie, więc światło się rozszczepia.
- Tęczę widzisz, gdy Słońce masz za plecami, a deszcz przed sobą. Łuk główny leży ok. 42° od punktu przeciwległego do Słońca, więc najlepiej widać go przy nisko położonym Słońcu. Czerwień jest na zewnątrz łuku, fiolet wewnątrz.
Tęcza powstaje dzięki załamaniu, odbiciu wewnętrznemu i rozszczepieniu światła w kroplach wody.
2Halo i miraż
- Halo to jasny pierścień wokół Słońca lub Księżyca (najczęściej o promieniu ok. 22°). Powstaje przez załamanie światła w kryształkach lodu w wysokich, cienkich chmurach.
- Miraż to złudzenie, np. „kałuża” na gorącym asfalcie. Tuż nad nagrzaną drogą powietrze jest cieplejsze i rzadsze, światło biegnie w nim nieco szybciej, więc promienie od nieba zakrzywiają się ku górze. Widzisz obraz nieba tam, gdzie jest droga.
Halo wokół Słońca powstaje w
Kryształki lodu załamują światło, tworząc pierścień o promieniu ok. 22°.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Barwa nieba i zachodu Słońca
- Niebieskie niebo: cząsteczki powietrza rozpraszają światło Słońca – tym silniej, im krótsza fala. Najsilniej rozpraszane jest światło niebieskie, więc dociera do nas z całego nieba.
- Czerwony zachód: światło przebywa wtedy długą drogę przez atmosferę, niebieska część zostaje rozproszona na boki, a do oka dociera głównie czerwień i pomarańcz.
Błękit nieba i czerwień zachodu mają tę samą przyczynę: krótsze fale rozpraszają się silniej.
„niebo jest niebieskie, bo odbija kolor oceanu”
Barwa nieba wynika z rozpraszania światła w powietrzu – niebo jest niebieskie także nad pustynią.
✎Ściąga: Zjawiska optyczne w atmosferze
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Tęcza powstaje dzięki załamaniu, odbiciu wewnętrznemu i rozszczepieniu światła w kroplach wody.
- Błękit nieba i czerwień zachodu mają tę samą przyczynę: krótsze fale rozpraszają się silniej.
- Tęcza powstaje w kroplach deszczu: światło Słońca załamuje się przy wejściu do kropli, odbija się od jej tylnej ścianki i znów załamuje się przy wyjściu. Różne barwy załamują się różnie, więc światło się rozszczepia.
- Halo to jasny pierścień wokół Słońca lub Księżyca (najczęściej o promieniu ok. 22°). Powstaje przez załamanie światła w kryształkach lodu w wysokich, cienkich chmurach.
- Miraż to złudzenie, np. „kałuża” na gorącym asfalcie. Tuż nad nagrzaną drogą powietrze jest cieplejsze i rzadsze, światło biegnie w nim nieco szybciej, więc promienie od nieba zakrzywiają się ku górze. Widzisz obraz nieba tam, gdzie jest droga.
- Niebieskie niebo: cząsteczki powietrza rozpraszają światło Słońca – tym silniej, im krótsza fala. Najsilniej rozpraszane jest światło niebieskie, więc dociera do nas z całego nieba.
- Czerwony zachód: światło przebywa wtedy długą drogę przez atmosferę, niebieska część zostaje rozproszona na boki, a do oka dociera głównie czerwień i pomarańcz.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Które procesy zachodzą w kropli wody, gdy powstaje tęcza?
- APolaryzacja i interferencja
- BTylko odbicie
- CZałamanie, odbicie wewnętrzne i rozszczepienie
- DTylko dyfrakcja
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Załamanie, odbicie wewnętrzne i rozszczepienie – Promień załamuje się przy wejściu, odbija od tylnej ścianki i załamuje przy wyjściu, a przy tym rozszczepia na barwy.
Jaki kolor jest na zewnętrznej krawędzi łuku głównego tęczy?
- ABiały
- BZielony
- CCzerwony
- DFioletowy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Czerwony – W łuku głównym czerwień jest na zewnątrz, a fiolet na wewnętrznej krawędzi.
Gdzie powinien stać obserwator, by zobaczyć tęczę?
- APod chmurą, z której nie pada
- BPlecami do Słońca, twarzą do deszczu
- CW cieniu wysokiego budynku
- DTwarzą do Słońca
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Plecami do Słońca, twarzą do deszczu – Światło musi wpaść do kropel zza pleców obserwatora i po odbiciu wrócić do jego oczu.
Dlaczego niebo jest niebieskie?
- ANiebo odbija kolor oceanu
- BPowietrze pochłania czerwień
- CSłońce świeci głównie na niebiesko
- DCząsteczki powietrza silniej rozpraszają światło o krótszych falach
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Cząsteczki powietrza silniej rozpraszają światło o krótszych falach – Rozpraszanie rośnie, gdy długość fali maleje, więc niebieskie światło rozprasza się najsilniej.
Dlaczego Słońce przy zachodzie jest czerwone?
- AAtmosfera dodaje czerwone światło
- BŚwiatło przebywa długą drogę w atmosferze, a niebieska część jest rozproszona na boki
- CSłońce jest wtedy bliżej Ziemi
- DSłońce wieczorem stygnie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Światło przebywa długą drogę w atmosferze, a niebieska część jest rozproszona na boki – Na długiej drodze niebieskie światło rozprasza się na boki, a do oka dociera głównie czerwień.
Co powoduje miraż na gorącej drodze?
- ARozpraszanie na kroplach wody
- BOdbicie od mokrego asfaltu
- CZakrzywianie promieni w warstwach powietrza o różnej temperaturze
- DPolaryzacja światła
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Zakrzywianie promieni w warstwach powietrza o różnej temperaturze – Gęstość powietrza zmienia się z temperaturą, więc zmienia się prędkość światła i promienie się zakrzywiają.
Halo wokół Słońca powstaje w
- Apyle kosmicznym
- Bkryształkach lodu w wysokich chmurach
- Cjonach w górnych warstwach atmosfery
- Dkroplach deszczu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: kryształkach lodu w wysokich chmurach – Kryształki lodu załamują światło, tworząc pierścień o promieniu ok. 22°.
Co jest wspólną przyczyną rozszczepienia światła w pryzmacie i w tęczy?
- AZależność prędkości światła w ośrodku od częstotliwości
- BDyfrakcja na szczelinie
- COdbicie od lustra
- DPolaryzacja
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Zależność prędkości światła w ośrodku od częstotliwości – Różne barwy mają w szkle i w wodzie różne prędkości, więc załamują się pod różnymi kątami.
Cały dział „Fale i optyka”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.