ogarniam.edu.pl
Klasa
Zacznij naukę →Zacznij →

ogarniam.edu.pl · Biologia · Układy narządówklasa 7 · fiszki i quiz: ogarniam.edu.pl/sp/7/biologia/uklad-limfatyczny-i-odpornosciowy/

Biologia · Układy narządów · kl. 7

Układ limfatyczny i odpornościowy

Jak organizm broni się przed drobnoustrojami, czym jest odporność i jak działają szczepionki.

ok. 3 min czytania10 fiszek8 pytań w quizie🔊 Posłuchaj notatki

1Układ limfatyczny

  • Naczynia limfatyczne zbierają z tkanek nadmiar płynu – limfę (chłonkę) – i odprowadzają ją do krwi.
  • Węzły chłonne filtrują limfę i zatrzymują drobnoustroje; są w nich limfocyty (podczas infekcji węzły się powiększają).
  • Grasica – dojrzewają w niej limfocyty T (najaktywniejsza u dzieci); śledziona – usuwa zużyte krwinki czerwone i zawiera limfocyty; należą tu też migdałki i czerwony szpik kostny.

2Rodzaje odporności

  • Nieswoista (wrodzona) – działa tak samo wobec każdego intruza: skóra i błony śluzowe, lizozym w łzach i ślinie, kwas solny w żołądku, fagocytoza (pochłanianie bakterii przez białe krwinki), stan zapalny, gorączka.
  • Swoista – skierowana przeciw konkretnemu antygenowi; limfocyty B wytwarzają przeciwciała, limfocyty T niszczą zakażone komórki; powstają komórki pamięci.
Odporność nabytaJak powstaje
naturalna czynnapo przechorowaniu choroby
naturalna biernaprzeciwciała od matki (łożysko, mleko)
sztuczna czynnapo podaniu szczepionki
sztuczna biernapo podaniu surowicy
Sprawdź, czy rozumiesz

Jaką funkcję pełnią węzły chłonne?

3Szczepionka a surowica

  • Szczepionka – zawiera antygeny (osłabione lub zabite drobnoustroje, ich fragmenty); organizm sam wytwarza przeciwciała; działa profilaktycznie i długo.
  • Surowica – zawiera gotowe przeciwciała; działa od razu, ale krótko; stosowana np. po ukąszeniu żmii.
Zapamiętaj

Szczepionka → antygeny → pamięć (długo); surowica → gotowe przeciwciała (krótko).

  • Szczepienia obowiązkowe (kalendarz szczepień) chronią zaszczepionego, a gdy zaszczepiona jest większość ludzi – także osoby, których nie można szczepić.

4Zaburzenia odporności

  • Alergia – nadmierna reakcja na nieszkodliwy alergen (pyłki, roztocza, sierść, pokarmy).
  • Transplantacja – przeszczep narządu; ryzyko odrzucenia, dlatego dobiera się dawcę i podaje leki osłabiające odporność. Narządy od zmarłego dawcy pobiera się w Polsce, jeśli za życia nie zgłosił sprzeciwu – warto powiedzieć bliskim o swojej decyzji.
  • HIV niszczy limfocyty T → AIDS (nabyty niedobór odporności). Zakażenie przez krew, kontakty seksualne, z matki na dziecko; NIE przez podanie ręki, wspólne naczynia czy ukąszenie komara.
Uwaga na błąd

Mylenie szczepionki z surowicą – szczepionka zawiera antygeny, surowica gotowe przeciwciała.

Sprawdź, czy rozumiesz

Ukąszonemu przez żmiję podaje się surowicę, ponieważ

✎Ściąga: Układ limfatyczny i odpornościowy

Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.

  • Szczepionka → antygeny → pamięć (długo); surowica → gotowe przeciwciała (krótko).
  • Naczynia limfatyczne zbierają z tkanek nadmiar płynu – limfę (chłonkę) – i odprowadzają ją do krwi.
  • Węzły chłonne filtrują limfę i zatrzymują drobnoustroje; są w nich limfocyty (podczas infekcji węzły się powiększają).
  • Grasica – dojrzewają w niej limfocyty T (najaktywniejsza u dzieci); śledziona – usuwa zużyte krwinki czerwone i zawiera limfocyty; należą tu też migdałki i czerwony szpik kostny.
  • Nieswoista (wrodzona) – działa tak samo wobec każdego intruza: skóra i błony śluzowe, lizozym w łzach i ślinie, kwas solny w żołądku, fagocytoza (pochłanianie bakterii przez białe krwinki), stan zapalny, gorączka.
  • Swoista – skierowana przeciw konkretnemu antygenowi; limfocyty B wytwarzają przeciwciała, limfocyty T niszczą zakażone komórki; powstają komórki pamięci.
  • Szczepionka – zawiera antygeny (osłabione lub zabite drobnoustroje, ich fragmenty); organizm sam wytwarza przeciwciała; działa profilaktycznie i długo.
  • Surowica – zawiera gotowe przeciwciała; działa od razu, ale krótko; stosowana np. po ukąszeniu żmii.

?Quiz: powtórz przed kartkówką

8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.

  1. Co zawiera szczepionka?

    1. Agotowe przeciwciała
    2. Bbiałe krwinki dawcy
    3. Cantygeny drobnoustrojów
    4. Dantybiotyk
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: antygeny drobnoustrojów – Antygeny pobudzają organizm do wytworzenia przeciwciał i komórek pamięci.

  2. Ukąszonemu przez żmiję podaje się surowicę, ponieważ

    1. Azapewnia odporność na całe życie
    2. Bpobudza wytwarzanie antygenów
    3. Czawiera gotowe przeciwciała działające od razu
    4. Dzawiera osłabiony jad
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: zawiera gotowe przeciwciała działające od razu – Surowica daje natychmiastową, ale krótkotrwałą ochronę.

  3. Jaki rodzaj odporności uzyskuje niemowlę dzięki przeciwciałom z mleka matki?

    1. Asztuczną bierną
    2. Bnaturalną bierną
    3. Cnaturalną czynną
    4. Dsztuczną czynną
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: naturalną bierną – Przeciwciała są gotowe (bierna) i otrzymane naturalnie.

  4. Które komórki wytwarzają przeciwciała?

    1. Aneurony
    2. Blimfocyty B
    3. Cpłytki krwi
    4. Derytrocyty
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: limfocyty B – Limfocyty B to rodzaj białych krwinek.

  5. Który element należy do odporności nieswoistej?

    1. Akomórki pamięci
    2. Bszczepienie
    3. Cwytwarzanie przeciwciał przeciw odrze
    4. Dfagocytoza
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: fagocytoza – Fagocytoza działa tak samo wobec różnych drobnoustrojów.

  6. Czym jest alergia?

    1. Abrakiem odporności
    2. Bchorobą wywoływaną przez wirusa HIV
    3. Czakażeniem bakteryjnym
    4. Dnadmierną reakcją układu odpornościowego na nieszkodliwą substancję
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: nadmierną reakcją układu odpornościowego na nieszkodliwą substancję – Alergenami są np. pyłki i roztocza.

  7. Którą drogą NIE można zakazić się wirusem HIV?

    1. Az matki na dziecko
    2. Bprzez kontakt z zakażoną krwią
    3. Cprzez podanie ręki
    4. Dprzez kontakty seksualne
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: przez podanie ręki – HIV nie przenosi się przez codzienne kontakty.

  8. Jaką funkcję pełnią węzły chłonne?

    1. Afiltrują limfę i zatrzymują drobnoustroje
    2. Bwytwarzają hormony płciowe
    3. Cwytwarzają żółć
    4. Dpompują krew
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: filtrują limfę i zatrzymują drobnoustroje – W węzłach chłonnych znajdują się limfocyty.

Cały dział „Układy narządów”: ściąga i próbny sprawdzian →

Kartkówka albo sprawdzian już blisko?

Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Rozwiąż quiz · 8 pytańFiszki · 10🔊 Posłuchaj notatki

Więcej: Biologia, klasa 7

Hierarchiczna budowa organizmu i tkankiSkóraUkład ruchuSkładniki pokarmoweUkład pokarmowyZdrowe odżywianie i zaburzenia odżywianiaKrew i grupy krwiSerce i krążenie krwiUkład oddechowyUkład wydalniczyUkład dokrewnyHomeostaza – równowaga organizmuUkład nerwowyStres, sen i uzależnieniaNarząd wzrokuSłuch, równowaga i pozostałe zmysłyUkład rozrodczy i rozwój człowiekaDojrzewanie i etapy życia człowiekaZdrowie i choroby