1Przewód pokarmowy
- Jama ustna – zęby rozdrabniają pokarm: siekacze odgryzają, kły rozrywają, przedtrzonowe i trzonowe miażdżą i rozcierają. Dorosły ma 32 zęby stałe, dziecko 20 mlecznych. Ślina zawiera amylazę ślinową, która zaczyna trawić skrobię.
- Gardło → przełyk – pokarm przesuwany ruchami perystaltycznymi.
- Żołądek – sok żołądkowy: kwas solny (zabija bakterie) i pepsyna (trawi białka).
- Jelito cienkie – zaczyna się dwunastnicą; tu kończy się trawienie i zachodzi wchłanianie przez kosmki jelitowe (zwiększają powierzchnię).
- Jelito grube – wchłanianie wody; bakterie jelitowe wytwarzają m.in. witaminę K; powstaje kał → odbytnica → odbyt.
2Gruczoły trawienne
- Ślinianki – ślina.
- Wątroba – największy gruczoł; wytwarza żółć (gromadzona w pęcherzyku żółciowym), która emulguje tłuszcze (rozbija na drobne kropelki); magazynuje glikogen, unieszkodliwia trucizny.
- Trzustka – sok trzustkowy z enzymami trawiącymi cukry, białka i tłuszcze (np. lipaza); trafia do dwunastnicy.
Który enzym trawi białka w żołądku?
Pepsyna działa w kwaśnym środowisku żołądka.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Trawienie
| Składnik | Gdzie zaczyna się trawienie | Produkt końcowy |
|---|---|---|
| cukry (skrobia) | jama ustna | glukoza |
| białka | żołądek | aminokwasy |
| tłuszcze | dwunastnica | glicerol i kwasy tłuszczowe |
Trawienie = rozkład złożonych składników pokarmu na proste cząsteczki dzięki enzymom.
4Choroby
- Próchnica – bakterie płytki nazębnej przerabiają cukry na kwasy, które niszczą szkliwo. Chroni: mycie zębów 2 razy dziennie pastą z fluorem, mniej słodyczy i słodkich napojów, wizyta u dentysty co pół roku.
- Inne choroby: choroba wrzodowa (bakteria Helicobacter pylori); WZW typu A – „żółtaczka pokarmowa”; zatrucia pokarmowe (np. salmonelloza); rak jelita grubego.
„żółć trawi tłuszcze”
Żółć nie zawiera enzymów – tylko emulguje tłuszcze, a trawi je lipaza.
Jaką funkcję pełni żółć?
Żółć rozbija tłuszcze na kropelki, ułatwiając działanie lipazy.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Układ pokarmowy
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Trawienie = rozkład złożonych składników pokarmu na proste cząsteczki dzięki enzymom.
- Jama ustna – zęby rozdrabniają pokarm: siekacze odgryzają, kły rozrywają, przedtrzonowe i trzonowe miażdżą i rozcierają. Dorosły ma 32 zęby stałe, dziecko 20 mlecznych. Ślina zawiera amylazę ślinową, która zaczyna trawić skrobię.
- Gardło → przełyk – pokarm przesuwany ruchami perystaltycznymi.
- Żołądek – sok żołądkowy: kwas solny (zabija bakterie) i pepsyna (trawi białka).
- Jelito cienkie – zaczyna się dwunastnicą; tu kończy się trawienie i zachodzi wchłanianie przez kosmki jelitowe (zwiększają powierzchnię).
- Jelito grube – wchłanianie wody; bakterie jelitowe wytwarzają m.in. witaminę K; powstaje kał → odbytnica → odbyt.
- Ślinianki – ślina.
- Wątroba – największy gruczoł; wytwarza żółć (gromadzona w pęcherzyku żółciowym), która emulguje tłuszcze (rozbija na drobne kropelki); magazynuje glikogen, unieszkodliwia trucizny.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Gdzie rozpoczyna się trawienie skrobi?
- Aw dwunastnicy
- Bw żołądku
- Cw jamie ustnej
- Dw jelicie grubym
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: w jamie ustnej – Amylaza ślinowa zaczyna rozkład skrobi już w jamie ustnej.
Jaką funkcję pełni żółć?
- Atrawi białka
- Bemulguje tłuszcze
- Ctrawi skrobię
- Dzabija bakterie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: emulguje tłuszcze – Żółć rozbija tłuszcze na kropelki, ułatwiając działanie lipazy.
W którym odcinku przewodu pokarmowego zachodzi większość wchłaniania składników odżywczych?
- Aw przełyku
- Bw jelicie grubym
- Cw jelicie cienkim
- Dw żołądku
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: w jelicie cienkim – Kosmki jelitowe zwiększają powierzchnię wchłaniania.
Co jest głównym zadaniem jelita grubego?
- Arozdrabnianie pokarmu
- Bwytwarzanie żółci
- Cwchłanianie wody
- Dtrawienie białek
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: wchłanianie wody – W jelicie grubym zagęszcza się treść pokarmowa i powstaje kał.
Który enzym trawi białka w żołądku?
- Alipaza
- Bżółć
- Camylaza ślinowa
- Dpepsyna
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: pepsyna – Pepsyna działa w kwaśnym środowisku żołądka.
Które zęby miażdżą i rozcierają pokarm?
- Asiekacze
- Btrzonowe i przedtrzonowe
- Cwyłącznie zęby mleczne
- Dkły
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: trzonowe i przedtrzonowe – Siekacze odgryzają kęsy, kły rozrywają, a zęby trzonowe i przedtrzonowe miażdżą pokarm.
Który narząd wytwarza żółć?
- Apęcherzyk żółciowy
- Btrzustka
- Cwątroba
- Dżołądek
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: wątroba – Pęcherzyk żółciowy tylko gromadzi żółć.
Do którego odcinka jelita trafia sok trzustkowy?
- Ado jelita grubego
- Bdo przełyku
- Cdo dwunastnicy
- Ddo żołądka
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: do dwunastnicy – Do dwunastnicy uchodzą przewody trzustki i wątroby.
Cały dział „Układy narządów”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.