1Drogi oddechowe i płuca
- Jama nosowa – ogrzewa, nawilża i oczyszcza powietrze; gardło; krtań – zawiera struny głosowe, nagłośnia zamyka ją podczas połykania.
- Tchawica – wzmocniona chrzęstnymi półpierścieniami; nabłonek z rzęskami usuwa zanieczyszczenia.
- Oskrzela → oskrzeliki → pęcherzyki płucne.
- Płuca – prawe ma 3 płaty, lewe 2; otacza je opłucna.
2Wymiana gazowa
- Zachodzi przez dyfuzję – gazy przechodzą z miejsca o większym stężeniu do miejsca o mniejszym.
- W płucach: tlen z pęcherzyków → do krwi; CO₂ z krwi → do pęcherzyków. Ułatwiają to cienkie ściany pęcherzyków i gęsta sieć naczyń włosowatych.
- W tkankach: tlen z krwi → do komórek; CO₂ z komórek → do krwi.
3Wdech i wydech
- Wdech: przepona kurczy się i obniża, mięśnie międzyżebrowe unoszą żebra → objętość klatki piersiowej rośnie → powietrze wpływa do płuc.
- Wydech: mięśnie się rozkurczają, przepona unosi się → objętość klatki maleje → powietrze wypływa.
Gdzie zachodzi wymiana gazowa w płucach?
Pęcherzyki mają cienkie ściany oplecione naczyniami włosowatymi.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
4Oddychanie komórkowe
Glukoza + tlen → dwutlenek węgla + woda + energia
- Zachodzi w mitochondriach; energia jest magazynowana w ATP.
5Choroby i palenie
- Grypa (wirusowa; chroni coroczne szczepienie), angina (bakteryjna), zapalenie oskrzeli i płuc, gruźlica (bakteryjna), astma (przewlekła, często alergiczna), rak płuc (główna przyczyna – palenie).
- Dym tytoniowy: nikotyna uzależnia, substancje smoliste są rakotwórcze, tlenek węgla (czad) łączy się z hemoglobiną i blokuje transport tlenu. Szkodzi też bierne palenie, a e-papierosy również dostarczają nikotyny i substancji drażniących płuca.
- Smog (pyły w powietrzu) podrażnia drogi oddechowe – w dni smogowe ogranicz wysiłek na zewnątrz.
Mylenie oddychania (wymiany gazowej) z oddychaniem komórkowym, które zachodzi w każdej komórce.
Która substancja z dymu tytoniowego blokuje transport tlenu przez hemoglobinę?
Czad łączy się z hemoglobiną trwalej niż tlen.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Układ oddechowy
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Glukoza + tlen → dwutlenek węgla + woda + energia
- Jama nosowa – ogrzewa, nawilża i oczyszcza powietrze; gardło; krtań – zawiera struny głosowe, nagłośnia zamyka ją podczas połykania.
- Tchawica – wzmocniona chrzęstnymi półpierścieniami; nabłonek z rzęskami usuwa zanieczyszczenia.
- Oskrzela → oskrzeliki → pęcherzyki płucne.
- Płuca – prawe ma 3 płaty, lewe 2; otacza je opłucna.
- W płucach: tlen z pęcherzyków → do krwi; CO₂ z krwi → do pęcherzyków. Ułatwiają to cienkie ściany pęcherzyków i gęsta sieć naczyń włosowatych.
- W tkankach: tlen z krwi → do komórek; CO₂ z komórek → do krwi.
- Wdech: przepona kurczy się i obniża, mięśnie międzyżebrowe unoszą żebra → objętość klatki piersiowej rośnie → powietrze wpływa do płuc.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Co dzieje się z przeponą podczas wdechu?
- Akurczy się i unosi
- Bkurczy się i obniża
- Cnie zmienia położenia
- Drozkurcza się i unosi
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: kurczy się i obniża – Obniżenie przepony zwiększa objętość klatki piersiowej.
Gdzie zachodzi wymiana gazowa w płucach?
- Aw tchawicy
- Bw krtani
- Cw pęcherzykach płucnych
- Dw jamie nosowej
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: w pęcherzykach płucnych – Pęcherzyki mają cienkie ściany oplecione naczyniami włosowatymi.
Na jakiej zasadzie gazy przechodzą między pęcherzykami a krwią?
- Afiltracji
- Bdyfuzji
- Cperystaltyki
- Dfagocytozy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: dyfuzji – Gazy przemieszczają się z miejsca o większym stężeniu do miejsca o mniejszym.
Która struktura zamyka wejście do krtani podczas połykania?
- Aopłucna
- Bprzepona
- Cnagłośnia
- Dtchawica
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: nagłośnia – Dzięki nagłośni pokarm nie trafia do dróg oddechowych.
W których organellach zachodzi oddychanie komórkowe?
- Aw jądrze komórkowym
- Bw chloroplastach
- Cw mitochondriach
- Dw rybosomach
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: w mitochondriach – W mitochondriach glukoza jest utleniana i powstaje ATP.
Która substancja z dymu tytoniowego blokuje transport tlenu przez hemoglobinę?
- Anikotyna
- Btlen
- Csubstancje smoliste
- Dtlenek węgla
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: tlenek węgla – Czad łączy się z hemoglobiną trwalej niż tlen.
Dlaczego lepiej oddychać przez nos niż przez usta?
- Aprzez nos wdychamy mniej azotu
- Bnos wytwarza tlen
- Cw nosie zachodzi wymiana gazowa
- Dpowietrze jest ogrzewane, nawilżane i oczyszczane
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: powietrze jest ogrzewane, nawilżane i oczyszczane – Jama nosowa przygotowuje powietrze przed dotarciem do płuc.
Która choroba układu oddechowego jest wywoływana przez bakterie (prątki)?
- Agrypa
- Bastma
- Cgruźlica
- Drak płuc
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: gruźlica – Gruźlicę wywołują prątki gruźlicy.
Cały dział „Układy narządów”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.