1Budowa skóry
- Naskórek – zewnętrzna warstwa z tkanki nabłonkowej; ma warstwę rogową (martwe, złuszczające się komórki) i warstwę podstawną (stale dzielące się komórki; komórki z melaniną – barwnikiem chroniącym przed UV).
- Skóra właściwa – tkanka łączna; zawiera naczynia krwionośne, receptory, gruczoły potowe i łojowe, mieszki włosowe.
- Tkanka podskórna – głównie tkanka tłuszczowa: izolacja cieplna, magazyn energii, amortyzacja.
- Wytwory naskórka: włosy, paznokcie.
2Funkcje skóry
- Ochronna – przed drobnoustrojami, urazami, utratą wody, promieniowaniem UV.
- Zmysłowa – receptory dotyku, ucisku, bólu, ciepła i zimna.
- Wydalnicza – z potem usuwane są woda, sole mineralne i niewielkie ilości mocznika.
- Synteza witaminy D pod wpływem promieni słonecznych.
- Termoregulacja (opis niżej).
Która warstwa skóry zawiera gruczoły potowe i receptory?
Skóra właściwa jest silnie unaczyniona i zawiera receptory oraz gruczoły.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Termoregulacja
- Gdy jest gorąco: naczynia krwionośne skóry rozszerzają się (więcej ciepła oddawane, skóra czerwienieje), wydziela się więcej potu, który parując, chłodzi ciało.
- Gdy jest zimno: naczynia zwężają się (mniejsza utrata ciepła, skóra blednie), pojawia się „gęsia skórka” i dreszcze.
Gorąco → naczynia się rozszerzają + pot; zimno → naczynia się zwężają.
4Choroby i higiena
- Trądzik – zapalenie gruczołów łojowych, częste w okresie dojrzewania.
- Grzybica – zakażenie grzybami (stopy, paznokcie); sprzyjają jej wilgoć i cudze obuwie. Chroni: własny ręcznik i obuwie, klapki na basenie, dokładne osuszanie stóp.
- Czerniak – złośliwy nowotwór skóry; ryzyko zwiększają oparzenia słoneczne i solarium. Chroni: krem z filtrem UV, nakrycie głowy, unikanie słońca w południe.
- Zdrowa skóra jest gładka, elastyczna i bez stanów zapalnych. Do lekarza (dermatologa) idź, gdy znamię (pieprzyk) zmienia kształt, kolor lub rozmiar, ma nierówne brzegi, swędzi albo krwawi.
- Oparzenia: I stopnia – zaczerwienienie; II stopnia – pęcherze; III stopnia – martwica tkanek. Pierwsza pomoc: schładzanie chłodną wodą (ok. 10–20 min), nie przekłuwać pęcherzy.
Mylenie kierunku zmian naczyń – przy zimnie naczynia się zwężają, a nie rozszerzają.
Który czynnik zwiększa ryzyko czerniaka?
Promieniowanie UV uszkadza komórki skóry.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Skóra
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Gorąco → naczynia się rozszerzają + pot; zimno → naczynia się zwężają.
- Naskórek – zewnętrzna warstwa z tkanki nabłonkowej; ma warstwę rogową (martwe, złuszczające się komórki) i warstwę podstawną (stale dzielące się komórki; komórki z melaniną – barwnikiem chroniącym przed UV).
- Skóra właściwa – tkanka łączna; zawiera naczynia krwionośne, receptory, gruczoły potowe i łojowe, mieszki włosowe.
- Tkanka podskórna – głównie tkanka tłuszczowa: izolacja cieplna, magazyn energii, amortyzacja.
- Wytwory naskórka: włosy, paznokcie.
- Ochronna – przed drobnoustrojami, urazami, utratą wody, promieniowaniem UV.
- Zmysłowa – receptory dotyku, ucisku, bólu, ciepła i zimna.
- Wydalnicza – z potem usuwane są woda, sole mineralne i niewielkie ilości mocznika.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Która warstwa skóry zawiera gruczoły potowe i receptory?
- Atkanka podskórna
- Bskóra właściwa
- Cnaskórek
- Dwarstwa rogowa
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: skóra właściwa – Skóra właściwa jest silnie unaczyniona i zawiera receptory oraz gruczoły.
Jak reagują naczynia krwionośne skóry, gdy jest bardzo gorąco?
- Azwężają się
- Bzamykają się całkowicie
- Cnie zmieniają średnicy
- Drozszerzają się
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: rozszerzają się – Więcej krwi przepływa przez skórę, więc więcej ciepła jest oddawane.
Jaką funkcję pełni melanina?
- Achroni przed promieniowaniem UV
- Bwydziela pot
- Cnatłuszcza skórę
- Dodbiera bodźce dotykowe
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: chroni przed promieniowaniem UV – To barwnik pochłaniający szkodliwe promienie UV.
Która witamina powstaje w skórze pod wpływem słońca?
- AB12
- BA
- CC
- DD
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: D – Promienie UV umożliwiają syntezę witaminy D w skórze.
Które znamię na skórze trzeba pokazać lekarzowi?
- Atakie, które szybko rośnie, zmienia kolor i ma nierówne brzegi
- Bmałe, jednolicie brązowe, od lat niezmienione
- Cgęsią skórkę pojawiającą się na zimnie
- Dpiegi, które latem ciemnieją, a zimą bledną
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: takie, które szybko rośnie, zmienia kolor i ma nierówne brzegi – Zmiana wyglądu znamienia może być objawem czerniaka – wtedy trzeba iść do dermatologa.
Na skórze pojawiły się pęcherze wypełnione płynem. Który to stopień oparzenia?
- AIV
- BI
- CII
- DIII
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: II – I stopień – zaczerwienienie, II – pęcherze, III – martwica.
Co należy zrobić w pierwszej kolejności przy oparzeniu ręki gorącą wodą?
- Aschładzać oparzone miejsce chłodną wodą
- Bowinąć szczelnie folią i ogrzać
- Cprzekłuć pęcherze
- Dposmarować masłem
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: schładzać oparzone miejsce chłodną wodą – Chłodzenie ogranicza uszkodzenie tkanek i ból.
Który czynnik zwiększa ryzyko czerniaka?
- Anoszenie przewiewnego obuwia
- Bczęste oparzenia słoneczne i solarium
- Ccodzienne mycie skóry
- Dpicie dużej ilości wody
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: częste oparzenia słoneczne i solarium – Promieniowanie UV uszkadza komórki skóry.
Cały dział „Układy narządów”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.