1Szkielet
- Bierna część układu ruchu; u dorosłego ok. 206 kości.
- Szkielet osiowy: czaszka (chroni mózg), kręgosłup, klatka piersiowa (mostek + 12 par żeber; chroni serce i płuca).
- Kręgosłup: odcinki szyjny (7 kręgów), piersiowy (12), lędźwiowy (5), kość krzyżowa i guziczna; ma 4 krzywizny (lordozy szyjna i lędźwiowa, kifozy piersiowa i krzyżowa) – amortyzują wstrząsy.
- Szkielet kończyn: obręcz barkowa (łopatki, obojczyki) i miedniczna (kości miedniczne) oraz części wolne kończyn (np. kość ramienna, udowa).
2Budowa kości i połączenia
- Funkcje kości: podpora ciała, ochrona narządów (czaszka – mózg, żebra – serce i płuca), udział w ruchu, wytwarzanie krwinek, magazyn wapnia i fosforu.
- Kość zawiera osseinę (substancja organiczna – sprężystość) i sole mineralne, głównie wapnia (twardość).
- Warstwy: okostna (odżywia kość, umożliwia wzrost na grubość i zrastanie), istota zbita, istota gąbczasta – w niej czerwony szpik kostny, który wytwarza krwinki. W jamie szpikowej kości długich dorosłego jest szpik żółty (tłuszczowy).
- Staw – ruchome połączenie: powierzchnie stawowe pokryte chrząstką, torebka stawowa, jama stawowa z mazią, więzadła.
Co wytwarza czerwony szpik kostny?
Czerwony szpik to narząd krwiotwórczy.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Mięśnie szkieletowe
- Czynna część układu ruchu; łączą się z kośćmi ścięgnami.
- Mięśnie pracują antagonistycznie: gdy zginacz (mięsień dwugłowy ramienia) się kurczy, prostownik (mięsień trójgłowy ramienia) się rozkurcza – i odwrotnie.
Mięsień może tylko ciągnąć (kurczyć się), dlatego pracuje w parach antagonistycznych.
4Wady postawy i urazy
- Skolioza – boczne skrzywienie kręgosłupa; plecy okrągłe – pogłębiona kifoza; płaskostopie.
- Złamanie – przerwanie ciągłości kości; zwichnięcie – przemieszczenie powierzchni stawowych; skręcenie – naderwanie torebki stawowej i więzadeł. Pierwsza pomoc: unieruchomienie, schłodzenie, wezwanie pomocy.
- Regularna aktywność fizyczna wzmacnia kości i mięśnie, poprawia ruchomość stawów i postawę; kościom służą też wapń i witamina D.
„mięśnie pchają kości”
Mięsień tylko się kurczy i ciągnie.
Co dzieje się z mięśniem trójgłowym ramienia podczas zginania ręki w łokciu?
Zginacz (dwugłowy) się kurczy, a prostownik (trójgłowy) się rozkurcza.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Układ ruchu
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Mięsień może tylko ciągnąć (kurczyć się), dlatego pracuje w parach antagonistycznych.
- Bierna część układu ruchu; u dorosłego ok. 206 kości.
- Szkielet osiowy: czaszka (chroni mózg), kręgosłup, klatka piersiowa (mostek + 12 par żeber; chroni serce i płuca).
- Kręgosłup: odcinki szyjny (7 kręgów), piersiowy (12), lędźwiowy (5), kość krzyżowa i guziczna; ma 4 krzywizny (lordozy szyjna i lędźwiowa, kifozy piersiowa i krzyżowa) – amortyzują wstrząsy.
- Szkielet kończyn: obręcz barkowa (łopatki, obojczyki) i miedniczna (kości miedniczne) oraz części wolne kończyn (np. kość ramienna, udowa).
- Funkcje kości: podpora ciała, ochrona narządów (czaszka – mózg, żebra – serce i płuca), udział w ruchu, wytwarzanie krwinek, magazyn wapnia i fosforu.
- Staw – ruchome połączenie: powierzchnie stawowe pokryte chrząstką, torebka stawowa, jama stawowa z mazią, więzadła.
- Czynna część układu ruchu; łączą się z kośćmi ścięgnami.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Która substancja nadaje kościom sprężystość?
- Aszpik kostny
- Bosseina
- Cmaź stawowa
- Dsole wapnia
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: osseina – Sole mineralne dają twardość, a osseina – sprężystość.
Ile kręgów ma odcinek szyjny kręgosłupa?
- A7
- B5
- C12
- D4
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: 7 – Szyjny – 7, piersiowy – 12, lędźwiowy – 5.
Co wytwarza czerwony szpik kostny?
- Amaź stawową
- Bosseinę
- Ckrwinki
- Dścięgna
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: krwinki – Czerwony szpik to narząd krwiotwórczy.
Który element stawu zmniejsza tarcie między kośćmi?
- Achrząstka stawowa i maź
- Bistota gąbczasta
- Cokostna
- Dścięgno
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: chrząstka stawowa i maź – Gładka chrząstka i maź ułatwiają ślizganie się powierzchni stawowych.
Co dzieje się z mięśniem trójgłowym ramienia podczas zginania ręki w łokciu?
- Akurczy się
- Bskraca się razem z dwugłowym
- Codłącza się od kości
- Drozkurcza się
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: rozkurcza się – Zginacz (dwugłowy) się kurczy, a prostownik (trójgłowy) się rozkurcza.
Jak nazywa się boczne skrzywienie kręgosłupa?
- Akifoza
- Blordoza
- Cpłaskostopie
- Dskolioza
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: skolioza – Lordoza i kifoza to naturalne krzywizny w płaszczyźnie przód–tył.
Co należy do szkieletu osiowego?
- Akość udowa
- Bobojczyk
- Cłopatka
- Dkręgosłup
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: kręgosłup – Szkielet osiowy to czaszka, kręgosłup i klatka piersiowa.
Przemieszczenie powierzchni stawowych względem siebie to
- Askurcz
- Bzłamanie
- Cskręcenie
- Dzwichnięcie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: zwichnięcie – Przy skręceniu powierzchnie stawowe wracają na miejsce, a uszkodzone są torebka i więzadła.
Cały dział „Układy narządów”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.