1Składniki krwi
- Osocze (ok. 55% objętości krwi) – głównie woda z rozpuszczonymi substancjami: glukozą, solami mineralnymi, białkami, CO₂; transportuje je po całym ciele.
- Erytrocyty (krwinki czerwone) – dojrzałe nie mają jądra; zawierają hemoglobinę z żelazem, która przenosi tlen.
- Leukocyty (krwinki białe) – mają jądro; bronią organizm przed drobnoustrojami.
- Płytki krwi (trombocyty) – biorą udział w krzepnięciu krwi.
- Krwinki i płytki powstają w czerwonym szpiku kostnym.
2Krzepnięcie krwi
- Po zranieniu płytki krwi zlepiają się w miejscu uszkodzenia. Białko osocza fibrynogen zamienia się w nitki fibryny, które zatrzymują krwinki – powstaje skrzep.
Uszkodzenie naczynia → płytki krwi → fibrynogen zamienia się w fibrynę → skrzep
Które składniki krwi transportują tlen?
Erytrocyty zawierają hemoglobinę, która wiąże tlen.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Grupy krwi
| Grupa | Antygeny na krwinkach | Przeciwciała w osoczu |
|---|---|---|
| A | A | anty-B |
| B | B | anty-A |
| AB | A i B | brak |
| 0 | brak | anty-A i anty-B |
- Czynnik Rh: krwinki osoby Rh+ mają antygen D, osoby Rh− – nie mają go.
- Przy przetaczaniu krwi (transfuzji) biorca dostaje krew zgodną w układzie AB0 i Rh; niezgodna krew powoduje zlepianie się krwinek, co zagraża życiu.
„Grupa 0 nie ma przeciwciał”
Grupa 0 nie ma antygenów na krwinkach, ale w osoczu ma przeciwciała anty-A i anty-B.
4Krwiodawstwo i choroby krwi
- Krew może oddać zdrowa osoba w wieku 18–65 lat, ważąca co najmniej 50 kg. Oddana krew ratuje życie ofiar wypadków, operowanych i chorych na nowotwory krwi.
- Niedokrwistość (anemia) – za mało erytrocytów lub hemoglobiny; objawy: bladość, zmęczenie; częsta przyczyna – niedobór żelaza.
- Białaczka – nowotwór krwi: szpik wytwarza nieprawidłowe krwinki białe; czasem leczy się ją przeszczepem szpiku od dawcy.
- Morfologia krwi – badanie liczby krwinek i ilości hemoglobiny; warto je wykonywać okresowo.
Jakie przeciwciała ma w osoczu osoba z grupą krwi A?
Na krwinkach ma antygen A, a w osoczu przeciwciała anty-B.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Krew i grupy krwi
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Uszkodzenie naczynia → płytki krwi → fibrynogen zamienia się w fibrynę → skrzep
- Osocze (ok. 55% objętości krwi) – głównie woda z rozpuszczonymi substancjami: glukozą, solami mineralnymi, białkami, CO₂; transportuje je po całym ciele.
- Erytrocyty (krwinki czerwone) – dojrzałe nie mają jądra; zawierają hemoglobinę z żelazem, która przenosi tlen.
- Leukocyty (krwinki białe) – mają jądro; bronią organizm przed drobnoustrojami.
- Płytki krwi (trombocyty) – biorą udział w krzepnięciu krwi.
- Czynnik Rh: krwinki osoby Rh+ mają antygen D, osoby Rh− – nie mają go.
- Niedokrwistość (anemia) – za mało erytrocytów lub hemoglobiny; objawy: bladość, zmęczenie; częsta przyczyna – niedobór żelaza.
- Białaczka – nowotwór krwi: szpik wytwarza nieprawidłowe krwinki białe; czasem leczy się ją przeszczepem szpiku od dawcy.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Które składniki krwi transportują tlen?
- Apłytki krwi
- Bleukocyty
- Climfocyty
- Derytrocyty
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: erytrocyty – Erytrocyty zawierają hemoglobinę, która wiąże tlen.
Co bierze udział w krzepnięciu krwi?
- Akrwinki czerwone
- Bkrwinki białe
- Chemoglobina
- Dpłytki krwi
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: płytki krwi – Płytki krwi zapoczątkowują powstanie skrzepu.
Jakie zadanie mają leukocyty?
- Aprzenoszą tlen
- Bbronią organizm przed drobnoustrojami
- Cwytwarzają hemoglobinę
- Dzatykają uszkodzone naczynia
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: bronią organizm przed drobnoustrojami – Krwinki białe pochłaniają bakterie i wytwarzają przeciwciała.
Jakie przeciwciała ma w osoczu osoba z grupą krwi A?
- Aanty-B
- Bnie ma przeciwciał
- Canty-A
- Danty-A i anty-B
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: anty-B – Na krwinkach ma antygen A, a w osoczu przeciwciała anty-B.
Która grupa krwi ma na krwinkach antygeny A i B?
- A0
- BAB
- CA
- DB
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: AB – Grupa AB ma oba antygeny i nie ma przeciwciał anty-A ani anty-B.
Z jakiego białka osocza powstają nitki fibryny?
- Az hemoglobiny
- Bz insuliny
- Cz fibrynogenu
- Dz przeciwciał
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: z fibrynogenu – Fibrynogen zamienia się w fibrynę, która tworzy sieć skrzepu.
Gdzie powstają krwinki?
- Aw nerkach
- Bw czerwonym szpiku kostnym
- Cw żołądku
- Dw sercu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: w czerwonym szpiku kostnym – Czerwony szpik jest m.in. w mostku i kościach miednicy.
Co pokazuje morfologia krwi?
- Aciśnienie krwi
- Bilość wydalanego moczu
- Cliczbę krwinek i ilość hemoglobiny
- Dgrupę krwi rodziców
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: liczbę krwinek i ilość hemoglobiny – Morfologia pozwala wykryć np. anemię.
Cały dział „Układy narządów”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.