1Zasady zdrowego odżywiania
- Piramida Zdrowego Żywienia i Aktywności Fizycznej: u podstawy ruch (dzieci i młodzież – co najmniej 60 minut dziennie), wyżej warzywa i owoce (więcej warzyw), produkty zbożowe pełnoziarniste, nabiał, mięso, ryby, jaja i strączki, na szczycie tłuszcze (najlepiej oleje roślinne i orzechy).
- Jedz 4–5 regularnych posiłków dziennie, pij wodę zamiast słodzonych napojów, ograniczaj cukier, sól i fast food.
- Dieta ma być zróżnicowana i dopasowana do wieku, płci i aktywności – nastolatek rośnie, więc potrzebuje m.in. białka, wapnia i żelaza.
- Czytaj etykiety: skład, zawartość cukru i soli, wartość energetyczną (kcal).
2BMI – wskaźnik masy ciała
BMI = m przez h2
- m – masa ciała w kilogramach (kg), h – wzrost w metrach (m); BMI wychodzi w kg/m².
- Przykład krok po kroku: m = 50 kg, h = 1,60 m.
- Krok 1: h² = 1,60 · 1,60 = 2,56.
- Krok 2: BMI = 50 przez 2,56 ≈ 19,5 kg/m².
- U dorosłych BMI 18,5–24,9 to wynik prawidłowy, 25–29,9 – nadwaga, 30 i więcej – otyłość.
- U dzieci i nastolatków BMI porównuje się z siatkami centylowymi dla wieku i płci – ocenia to lekarz lub pielęgniarka.
Wstawianie wzrostu w centymetrach (160 zamiast 1,60) – wynik wychodzi zupełnie błędny.
Jak ocenia się BMI nastolatka?
Nastolatek rośnie, więc normy zależą od wieku i płci.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Skutki złego odżywiania
- Nadwaga i otyłość – za dużo energii z jedzenia i za mało ruchu; zwiększają ryzyko cukrzycy typu 2, nadciśnienia, miażdżycy i chorób stawów.
- Cukrzyca typu 2 – komórki słabo reagują na insulinę; sprzyjają jej otyłość, słodkie napoje i brak ruchu.
- Anoreksja (jadłowstręt psychiczny) – głodzenie się z lęku przed przytyciem mimo zbyt niskiej masy ciała. Bulimia – napady objadania się, po których chory prowokuje wymioty lub bierze środki przeczyszczające. To choroby psychiczne, które mogą zagrażać życiu; leczy je lekarz i psychoterapeuta.
- Gdy martwisz się swoją wagą lub jedzeniem albo widzisz takie objawy u kolegi – porozmawiaj z rodzicem, pielęgniarką, pedagogiem lub psychologiem szkolnym; możesz też zadzwonić pod bezpłatny 116 111.
✎Ściąga: Zdrowe odżywianie i zaburzenia odżywiania
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- BMI = m przez h2
- Piramida Zdrowego Żywienia i Aktywności Fizycznej: u podstawy ruch (dzieci i młodzież – co najmniej 60 minut dziennie), wyżej warzywa i owoce (więcej warzyw), produkty zbożowe pełnoziarniste, nabiał, mięso, ryby, jaja i strączki, na szczycie tłuszcze (najlepiej oleje roślinne i orzechy).
- m – masa ciała w kilogramach (kg), h – wzrost w metrach (m); BMI wychodzi w kg/m².
- Nadwaga i otyłość – za dużo energii z jedzenia i za mało ruchu; zwiększają ryzyko cukrzycy typu 2, nadciśnienia, miażdżycy i chorób stawów.
- Cukrzyca typu 2 – komórki słabo reagują na insulinę; sprzyjają jej otyłość, słodkie napoje i brak ruchu.
- Anoreksja (jadłowstręt psychiczny) – głodzenie się z lęku przed przytyciem mimo zbyt niskiej masy ciała. Bulimia – napady objadania się, po których chory prowokuje wymioty lub bierze środki przeczyszczające. To choroby psychiczne, które mogą zagrażać życiu; leczy je lekarz i psychoterapeuta.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Co oznacza symbol h we wzorze BMI = m przez h2?
- Awzrost w metrach
- Bwzrost w centymetrach
- Cwiek w latach
- Dmasę ciała w kilogramach
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: wzrost w metrach – Wzrost podajemy w metrach i podnosimy do kwadratu.
Dorosły waży 72 kg i ma 1,80 m wzrostu. Ile wynosi jego BMI?
- A129,6 kg/m²
- B40 kg/m²
- Cok. 2,2 kg/m²
- Dok. 22,2 kg/m²
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: ok. 22,2 kg/m² – 1,80 · 1,80 = 3,24, a 72 : 3,24 ≈ 22,2 – wynik prawidłowy.
Jak ocenia się BMI nastolatka?
- Atak samo jak u dorosłych, bez względu na wiek
- Bporównuje się je z siatką centylową dla wieku i płci
- Cporównuje się je z BMI kolegi z ławki
- Dprawidłowe jest zawsze dokładnie 20 kg/m²
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: porównuje się je z siatką centylową dla wieku i płci – Nastolatek rośnie, więc normy zależą od wieku i płci.
Co znajduje się u podstawy Piramidy Zdrowego Żywienia i Aktywności Fizycznej?
- Aaktywność fizyczna
- Bsłodycze
- Ctłuszcze
- Dmięso
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: aktywność fizyczna – Nad aktywnością fizyczną są warzywa i owoce.
Jak nazywa się choroba, w której ktoś głodzi się z lęku przed przytyciem, choć ma zbyt niską masę ciała?
- Aotyłość
- Banoreksja
- Ccukrzyca typu 1
- Dbulimia
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: anoreksja – Anoreksja to choroba psychiczna, która wymaga leczenia.
Do której choroby najczęściej prowadzą długotrwała otyłość i brak ruchu?
- Ado cukrzycy typu 1
- Bdo cukrzycy typu 2
- Cdo szkorbutu
- Ddo anoreksji
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: do cukrzycy typu 2 – W cukrzycy typu 2 komórki słabo reagują na insulinę.
Który napój najlepiej pić na co dzień?
- Anapój energetyczny
- Bsok z dodatkiem cukru
- Csłodzony napój gazowany
- Dwodę
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: wodę – Słodzone napoje dostarczają dużo cukru, a woda gasi pragnienie bez zbędnych kalorii.
Koleżanka po posiłkach prowokuje wymioty i bardzo boi się przytyć. Co warto zrobić?
- Aobrócić to w żart
- Bnikomu nic nie mówić, bo to nie twoja sprawa
- Cdoradzić jej jeszcze surowszą dietę
- Dporozmawiać z nią i zachęcić, by poprosiła o pomoc dorosłych lub specjalistę
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: porozmawiać z nią i zachęcić, by poprosiła o pomoc dorosłych lub specjalistę – Takie objawy mogą świadczyć o bulimii – to choroba, którą leczy lekarz i psychoterapeuta.
Cały dział „Układy narządów”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.