1Składniki budulcowe i energetyczne
- Białka – zbudowane z aminokwasów; główny materiał budulcowy (mięśnie, enzymy, przeciwciała). Źródła: mięso, ryby, jaja, nabiał, rośliny strączkowe. Aminokwasy egzogenne musimy dostarczać z pokarmem.
- Cukry (węglowodany) – główne źródło energii (glukoza); skrobia w pieczywie, kaszach, ziemniakach.
- Tłuszcze – źródło energii (najwięcej: ok. 9 kcal z 1 g; białka i cukry – ok. 4 kcal), materiał zapasowy; rozpuszczają witaminy A, D, E, K.
- Błonnik – nie jest trawiony; pobudza perystaltykę jelit, zapobiega zaparciom (warzywa, pieczywo pełnoziarniste).
2Witaminy
| Witamina | Źródła | Skutek niedoboru |
|---|---|---|
| A | marchew (karoten), wątroba, masło | kurza ślepota, suchość skóry |
| D | tłuste ryby, jaja; powstaje w skórze | krzywica, kruchość kości |
| K | zielone warzywa; bakterie jelitowe | zaburzenia krzepnięcia krwi |
| C | papryka, cytrusy, natka pietruszki | szkorbut (gnilec), spadek odporności |
| B12 | mięso, jaja, mleko | niedokrwistość (anemia) |
- Witaminy A, D, E, K rozpuszczają się w tłuszczach, C i z grupy B – w wodzie.
Który składnik pokarmowy jest głównym materiałem budulcowym organizmu?
Z białek zbudowane są m.in. mięśnie, enzymy i przeciwciała.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Sole mineralne i woda
- Wapń – kości i zęby (mleko, sery, jogurty); żelazo – hemoglobina (mięso, strączki; niedobór → anemia); jod – hormony tarczycy (sól jodowana, ryby morskie; niedobór → wole); fluor – szkliwo zębów.
- Woda – ok. 60% masy ciała; rozpuszczalnik i środowisko reakcji; pijemy ok. 1,5–2 l dziennie.
4Jak wykryć skrobię
- Doświadczenie: na plaster ziemniaka, kromkę chleba, i kawałek ugotowanego białka jaja nanieś kroplę płynu Lugola (lub jodyny).
- Granatowe (ciemnoniebieskie) zabarwienie oznacza, że w produkcie jest skrobia (ziemniak, chleb). Gdzie skrobi nie ma (białko jaja), płyn pozostaje brunatny – to porównanie jest próbą kontrolną.
- Zasady zdrowej diety i BMI – w temacie „Zdrowe odżywianie i zaburzenia odżywiania”.
„błonnik dostarcza energii”
Błonnik nie jest trawiony – reguluje pracę jelit.
Na plaster ziemniaka naniesiono płyn Lugola i pojawiło się granatowe zabarwienie. Co to oznacza?
Płyn Lugola barwi skrobię na granatowo.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Składniki pokarmowe
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Białka – zbudowane z aminokwasów; główny materiał budulcowy (mięśnie, enzymy, przeciwciała). Źródła: mięso, ryby, jaja, nabiał, rośliny strączkowe. Aminokwasy egzogenne musimy dostarczać z pokarmem.
- Cukry (węglowodany) – główne źródło energii (glukoza); skrobia w pieczywie, kaszach, ziemniakach.
- Tłuszcze – źródło energii (najwięcej: ok. 9 kcal z 1 g; białka i cukry – ok. 4 kcal), materiał zapasowy; rozpuszczają witaminy A, D, E, K.
- Błonnik – nie jest trawiony; pobudza perystaltykę jelit, zapobiega zaparciom (warzywa, pieczywo pełnoziarniste).
- Wapń – kości i zęby (mleko, sery, jogurty); żelazo – hemoglobina (mięso, strączki; niedobór → anemia); jod – hormony tarczycy (sól jodowana, ryby morskie; niedobór → wole); fluor – szkliwo zębów.
- Woda – ok. 60% masy ciała; rozpuszczalnik i środowisko reakcji; pijemy ok. 1,5–2 l dziennie.
- Doświadczenie: na plaster ziemniaka, kromkę chleba, i kawałek ugotowanego białka jaja nanieś kroplę płynu Lugola (lub jodyny).
- Granatowe (ciemnoniebieskie) zabarwienie oznacza, że w produkcie jest skrobia (ziemniak, chleb). Gdzie skrobi nie ma (białko jaja), płyn pozostaje brunatny – to porównanie jest próbą kontrolną.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Który składnik pokarmowy jest głównym materiałem budulcowym organizmu?
- Acukier
- Bwoda
- Cbłonnik
- Dbiałko
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: białko – Z białek zbudowane są m.in. mięśnie, enzymy i przeciwciała.
Który składnik dostarcza najwięcej energii z 1 grama?
- Acukier
- Btłuszcz
- Cbiałko
- Dbłonnik
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: tłuszcz – Tłuszcz – ok. 9 kcal/g, białko i cukier – ok. 4 kcal/g.
Niedobór której witaminy powoduje krzywicę?
- AD
- BC
- CA
- DK
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: D – Witamina D jest potrzebna do prawidłowego wbudowywania wapnia w kości.
Które witaminy rozpuszczają się w tłuszczach?
- AA, D, E, K
- BB, C, D
- CC i B
- Dtylko C
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: A, D, E, K – Dlatego np. marchew warto jeść z odrobiną tłuszczu.
Niedobór którego pierwiastka może prowadzić do wola?
- Afluoru
- Bżelaza
- Cwapnia
- Djodu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: jodu – Jod jest składnikiem hormonów tarczycy.
Jaką funkcję pełni błonnik?
- Abuduje kości
- Btransportuje tlen
- Cjest głównym źródłem energii
- Dpobudza perystaltykę jelit
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: pobudza perystaltykę jelit – Błonnik nie jest trawiony, ale ułatwia przesuwanie treści w jelitach.
Na plaster ziemniaka naniesiono płyn Lugola i pojawiło się granatowe zabarwienie. Co to oznacza?
- Aziemniak zawiera tłuszcz
- Bziemniak zawiera witaminę C
- Cziemniak zawiera skrobię
- Dziemniak zawiera białko
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: ziemniak zawiera skrobię – Płyn Lugola barwi skrobię na granatowo.
Szkorbut jest skutkiem niedoboru witaminy
- AB12
- BA
- CC
- DD
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: C – Witaminy C dostarczają m.in. papryka, cytrusy i natka pietruszki.
Cały dział „Układy narządów”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.