1Serce i naczynia
- Serce – mięsień wielkości pięści, leży w klatce piersiowej między płucami; ma 2 przedsionki i 2 komory. Zastawki nie pozwalają krwi się cofać. Najgrubszą ścianę ma lewa komora – tłoczy krew do całego ciała.
- Tętnice prowadzą krew od serca; mają grube, sprężyste ściany.
- Żyły prowadzą krew do serca; mają cieńsze ściany i zastawki.
- Naczynia włosowate mają ścianę z jednej warstwy komórek – tu zachodzi wymiana substancji między krwią a tkankami.
Tętnice – OD serca, żyły – DO serca.
2Dwa krwiobiegi
- Krwiobieg mały (płucny): prawa komora → tętnice płucne → płuca (krew oddaje CO₂ i pobiera tlen) → żyły płucne → lewy przedsionek.
- Krwiobieg duży: lewa komora → aorta → tętnice → naczynia włosowate w narządach (krew oddaje tlen) → żyły → żyły główne → prawy przedsionek.
„Tętnice zawsze niosą krew natlenowaną”
Tętnice płucne niosą krew odtlenowaną – nazwa naczynia zależy od kierunku przepływu, a nie od ilości tlenu.
Gdzie zachodzi wymiana substancji między krwią a komórkami ciała?
Ściana naczyń włosowatych ma tylko jedną warstwę komórek.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Tętno i ciśnienie
- Tętno – rytmiczne uderzenia krwi w ścianę tętnicy, wyczuwalne na nadgarstku lub szyi. Liczymy je przez 15 s i mnożymy przez 4. W spoczynku u nastolatka zwykle 60–100 uderzeń na minutę; po wysiłku tętno rośnie.
- Ciśnienie krwi mierzy się ciśnieniomierzem; u dorosłego prawidłowe to ok. 120/80 mm Hg (skurczowe/rozkurczowe). Wysiłek na chwilę je podnosi.
4Choroby i profilaktyka
- Miażdżyca – złogi tłuszczów (cholesterolu) zwężają tętnice; może prowadzić do zawału serca (obumarcie części mięśnia sercowego) lub udaru mózgu. Nadciśnienie długo nie boli, ale niszczy naczynia, serce i nerki.
- Profilaktyka: codzienny ruch, mało soli i tłuszczów zwierzęcych, dużo warzyw, niepalenie, prawidłowa masa ciała, okresowy pomiar ciśnienia i badania krwi.
- Krwotok z rany: uciśnij ranę opatrunkiem (najlepiej w rękawiczkach) i wezwij pomoc – 112.
Które zachowanie najlepiej chroni układ krążenia?
Ruch i mało soli zmniejszają ryzyko nadciśnienia i miażdżycy.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Serce i krążenie krwi
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Tętnice – OD serca, żyły – DO serca.
- Serce – mięsień wielkości pięści, leży w klatce piersiowej między płucami; ma 2 przedsionki i 2 komory. Zastawki nie pozwalają krwi się cofać. Najgrubszą ścianę ma lewa komora – tłoczy krew do całego ciała.
- Tętnice prowadzą krew od serca; mają grube, sprężyste ściany.
- Żyły prowadzą krew do serca; mają cieńsze ściany i zastawki.
- Naczynia włosowate mają ścianę z jednej warstwy komórek – tu zachodzi wymiana substancji między krwią a tkankami.
- Krwiobieg mały (płucny): prawa komora → tętnice płucne → płuca (krew oddaje CO₂ i pobiera tlen) → żyły płucne → lewy przedsionek.
- Krwiobieg duży: lewa komora → aorta → tętnice → naczynia włosowate w narządach (krew oddaje tlen) → żyły → żyły główne → prawy przedsionek.
- Tętno – rytmiczne uderzenia krwi w ścianę tętnicy, wyczuwalne na nadgarstku lub szyi. Liczymy je przez 15 s i mnożymy przez 4. W spoczynku u nastolatka zwykle 60–100 uderzeń na minutę; po wysiłku tętno rośnie.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Ile jam ma serce człowieka?
- A3
- B4
- C6
- D2
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: 4 – Serce ma dwa przedsionki i dwie komory.
Którymi naczyniami krew płynie od serca do narządów?
- Anaczyniami limfatycznymi
- Btętnicami
- Cżyłami
- Dżyłami głównymi
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: tętnicami – Tętnice prowadzą krew od serca, żyły – do serca.
Która jama serca tłoczy krew do aorty?
- Aprawa komora
- Blewy przedsionek
- Cprawy przedsionek
- Dlewa komora
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: lewa komora – Z lewej komory zaczyna się krwiobieg duży.
Dokąd płynie krew z prawej komory?
- Atętnicami płucnymi do płuc
- Baortą do całego ciała
- Cżyłami głównymi do głowy
- Dżyłami płucnymi do lewego przedsionka
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: tętnicami płucnymi do płuc – Prawa komora rozpoczyna krwiobieg mały.
W ciągu 15 s naliczono 18 uderzeń tętna. Ile wynosi tętno?
- A18 uderzeń na minutę
- B90 uderzeń na minutę
- C33 uderzenia na minutę
- D72 uderzenia na minutę
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: 72 uderzenia na minutę – 18 · 4 = 72, bo minuta to 4 razy po 15 s.
Gdzie zachodzi wymiana substancji między krwią a komórkami ciała?
- Aw przedsionkach serca
- Bw naczyniach włosowatych
- Cw żyłach głównych
- Dw aorcie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: w naczyniach włosowatych – Ściana naczyń włosowatych ma tylko jedną warstwę komórek.
Czym jest miażdżyca?
- Apęknięciem naczynia włosowatego
- Bzakażeniem bakteryjnym krwi
- Czbyt małą liczbą krwinek czerwonych
- Dodkładaniem się złogów w ścianach tętnic
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: odkładaniem się złogów w ścianach tętnic – Złogi zwężają tętnice i utrudniają przepływ krwi.
Które zachowanie najlepiej chroni układ krążenia?
- Ajedzenie dużej ilości słonych przekąsek
- Bcodzienny ruch i mało soli w diecie
- Cunikanie wszelkiego wysiłku
- Dzastąpienie papierosów e-papierosami
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: codzienny ruch i mało soli w diecie – Ruch i mało soli zmniejszają ryzyko nadciśnienia i miażdżycy.
Cały dział „Układy narządów”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.