1Zdrowie i jego czynniki
Zdrowie (wg WHO) – stan pełnego dobrostanu fizycznego, psychicznego i społecznego, a nie tylko brak choroby.
- Czynniki: styl życia (dieta, ruch, sen, używki) – ma największy wpływ; środowisko (np. smog); geny; opieka zdrowotna.
2Choroby cywilizacyjne i profilaktyka
- Nadciśnienie, miażdżyca (złogi w tętnicach) i zawał serca, otyłość, nowotwory, cukrzyca typu 2, depresja.
- Cukrzyca typu 1 to choroba autoimmunologiczna (układ odpornościowy niszczy komórki trzustki wytwarzające insulinę) – nie wynika ze stylu życia. Ze stylem życia wiąże się głównie cukrzyca typu 2.
- Depresja to choroba, którą się leczy (psychoterapia, czasem leki) – to nie lenistwo ani „gorszy humor”.
- Profilaktyka: zdrowa dieta, ruch, sen, szczepienia, badania kontrolne (np. pomiar ciśnienia, bilanse u lekarza).
„każda cukrzyca to skutek jedzenia słodyczy”
Cukrzyca typu 1 jest chorobą autoimmunologiczną.
Które zdanie o cukrzycy jest prawdziwe?
W typie 1 układ odpornościowy niszczy komórki trzustki.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Uzależnienia i gdzie szukać pomocy
- Od substancji: nikotyna (papierosy i e-papierosy), alkohol, narkotyki, leki nadużywane bez wskazań lekarza.
- Behawioralne (od czynności): gry komputerowe, internet, hazard.
- Pomoc: rodzic, pedagog lub psycholog szkolny, Telefon Zaufania dla Dzieci i Młodzieży 116 111 (bezpłatny).
4Pierwsza pomoc
- Krok 1. Oceń bezpieczeństwo – własne i poszkodowanego.
- Krok 2. Sprawdź przytomność (zawołaj, potrząśnij za barki).
- Krok 3. Udrożnij drogi oddechowe i sprawdź oddech – patrz, słuchaj, czuj – do 10 s.
- Krok 4. Wezwij pomoc: 112 (pogotowie ratunkowe: 999).
| Stan poszkodowanego | Co robisz |
|---|---|
| nieprzytomny, nie oddycha | RKO: 30 uciśnięć klatki piersiowej : 2 oddechy; poproś o AED |
| nieprzytomny, oddycha | pozycja boczna ustalona; kontroluj oddech |
- RKO u dorosłego: uciśnięcia na środku klatki piersiowej, głębokość 5–6 cm, tempo 100–120 na minutę. Jeśli nie potrafisz lub nie chcesz wykonywać oddechów – same uciśnięcia.
- AED – automatyczny defibrylator zewnętrzny; wydaje polecenia głosowe, może go użyć każdy.
Poszkodowany jest nieprzytomny, ale prawidłowo oddycha. Co robisz?
Pozycja boczna ustalona zapobiega zadławieniu.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Zdrowie, choroby i pierwsza pomoc
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Zdrowie (wg WHO) – stan pełnego dobrostanu fizycznego, psychicznego i społecznego, a nie tylko brak choroby.
- Nadciśnienie, miażdżyca (złogi w tętnicach) i zawał serca, otyłość, nowotwory, cukrzyca typu 2, depresja.
- Cukrzyca typu 1 to choroba autoimmunologiczna (układ odpornościowy niszczy komórki trzustki wytwarzające insulinę) – nie wynika ze stylu życia. Ze stylem życia wiąże się głównie cukrzyca typu 2.
- Depresja to choroba, którą się leczy (psychoterapia, czasem leki) – to nie lenistwo ani „gorszy humor”.
- Behawioralne (od czynności): gry komputerowe, internet, hazard.
- Krok 1. Oceń bezpieczeństwo – własne i poszkodowanego.
- Krok 2. Sprawdź przytomność (zawołaj, potrząśnij za barki).
- Krok 3. Udrożnij drogi oddechowe i sprawdź oddech – patrz, słuchaj, czuj – do 10 s.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Według WHO zdrowie to
- Awyłącznie brak choroby
- Bbrak uzależnień
- Cstan pełnego dobrostanu fizycznego, psychicznego i społecznego
- Ddobra kondycja fizyczna
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: stan pełnego dobrostanu fizycznego, psychicznego i społecznego – Definicja WHO obejmuje także dobrostan psychiczny i społeczny.
Które zdanie o cukrzycy jest prawdziwe?
- Acukrzyca jest chorobą zakaźną
- Bobie wynikają z jedzenia słodyczy
- Ctyp 1 jest chorobą autoimmunologiczną, typ 2 wiąże się głównie ze stylem życia
- Dtyp 1 jest skutkiem otyłości
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: typ 1 jest chorobą autoimmunologiczną, typ 2 wiąże się głównie ze stylem życia – W typie 1 układ odpornościowy niszczy komórki trzustki.
Który przykład to uzależnienie behawioralne?
- Anikotynizm
- Bhazard
- Clekomania
- Dalkoholizm
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: hazard – Uzależnienie behawioralne dotyczy czynności, nie substancji.
Jaki jest numer Telefonu Zaufania dla Dzieci i Młodzieży?
- A997
- B112
- C999
- D116 111
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: 116 111 – Pod 116 111 można bezpłatnie porozmawiać z psychologiem.
Ile maksymalnie czasu sprawdzasz oddech poszkodowanego?
- A30 s
- B1 minutę
- C2 s
- D10 s
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: 10 s – Ocena oddechu trwa do 10 sekund.
Jaki jest stosunek uciśnięć do oddechów w RKO u dorosłego?
- A5 : 1
- B30 : 5
- C30 : 2
- D15 : 2
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: 30 : 2 – Wykonuje się 30 uciśnięć i 2 oddechy ratownicze.
Poszkodowany jest nieprzytomny, ale prawidłowo oddycha. Co robisz?
- Arozpoczynasz uciśnięcia klatki piersiowej
- Bukładasz go w pozycji bocznej ustalonej
- Cpodajesz mu wodę do picia
- Dsadzasz go na krześle
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: układasz go w pozycji bocznej ustalonej – Pozycja boczna ustalona zapobiega zadławieniu.
Z jaką częstotliwością uciska się klatkę piersiową podczas RKO?
- A30–40 razy na minutę
- B100–120 razy na minutę
- C200 razy na minutę
- D60 razy na minutę
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: 100–120 razy na minutę – Uciśnięcia wykonuje się szybko, na głębokość 5–6 cm.
Cały dział „Organizm człowieka – wybrane zagadnienia”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.