1Różnorodność biologiczna
- Różnorodność biologiczna (bioróżnorodność) ma trzy poziomy: genetyczny (różne allele w populacjach, np. odmiany jabłoni), gatunkowy (liczba gatunków) i ekosystemowy (różne ekosystemy: lasy, łąki, torfowiska, jeziora).
- Daje nam pożywienie, leki, surowce, czystą wodę i powietrze, zapylanie roślin; ekosystemy bogate w gatunki są stabilniejsze.
- Zagrożenia: niszczenie siedlisk (osuszanie mokradeł, wycinanie lasów, zabudowa), nadmierna eksploatacja (kłusownictwo, przełowienie), gatunki obce i inwazyjne (np. barszcz Sosnowskiego, norka amerykańska), zanieczyszczenia i zmiana klimatu.
Różne odmiany jabłoni to przykład różnorodności
Odmiany jednego gatunku różnią się allelami.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
2Formy ochrony przyrody w Polsce
| Forma ochrony | Co chroni | Przykład |
|---|---|---|
| park narodowy | duży obszar najcenniejszej przyrody – całe ekosystemy | Białowieski PN (najstarszy, 1932), Biebrzański PN (największy) |
| rezerwat przyrody | mniejszy obszar – wybrany ekosystem lub gatunek | rezerwat torfowiskowy |
| pomnik przyrody | pojedynczy obiekt | stary dąb, głaz narzutowy, źródło |
| ochrona gatunkowa | wybrane gatunki roślin, zwierząt i grzybów | żubr, niedźwiedź brunatny, obuwik pospolity |
- Ochrona gatunkowa bywa ścisła (nie wolno niszczyć ani pozyskiwać osobników) lub częściowa (dopuszcza ograniczone pozyskiwanie).
- Dodatkowo: park krajobrazowy (krajobraz przyrodniczy i kulturowy, ochrona łagodniejsza) i obszary Natura 2000 (siedliska i gatunki ważne dla całej Unii Europejskiej). W Polsce są obecnie 23 parki narodowe – tej liczby nie trzeba pamiętać.
- Ochrona in situ – w miejscu występowania; ex situ – poza nim: ogrody botaniczne, zoo, banki nasion. Restytucja żubra: gatunek odtworzono z osobników z ogrodów zoologicznych i wypuszczono w Puszczy Białowieskiej.
Mylenie parku narodowego z krajobrazowym – w parku narodowym ochrona jest znacznie ściślejsza.
✎Ściąga: Różnorodność biologiczna i jej ochrona
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Różnorodność biologiczna (bioróżnorodność) ma trzy poziomy: genetyczny (różne allele w populacjach, np. odmiany jabłoni), gatunkowy (liczba gatunków) i ekosystemowy (różne ekosystemy: lasy, łąki, torfowiska, jeziora).
- Ochrona gatunkowa bywa ścisła (nie wolno niszczyć ani pozyskiwać osobników) lub częściowa (dopuszcza ograniczone pozyskiwanie).
- Ochrona in situ – w miejscu występowania; ex situ – poza nim: ogrody botaniczne, zoo, banki nasion. Restytucja żubra: gatunek odtworzono z osobników z ogrodów zoologicznych i wypuszczono w Puszczy Białowieskiej.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Która forma ochrony obejmuje pojedynczy obiekt, np. stary dąb?
- Apark narodowy
- Bpomnik przyrody
- Cpark krajobrazowy
- Dobszar Natura 2000
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: pomnik przyrody – Pomnikiem przyrody bywa drzewo, głaz lub źródło.
Który park narodowy jest najstarszy w Polsce?
- ATatrzański
- BSłowiński
- CBiałowieski
- DBiebrzański
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Białowieski – Białowieski PN utworzono w 1932 roku.
Bank nasion to przykład ochrony
- Ain situ
- Bścisłej obszarowej
- Cex situ
- Dkrajobrazowej
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: ex situ – Nasiona przechowuje się poza naturalnym środowiskiem gatunku.
Barszcz Sosnowskiego jest w Polsce przykładem
- Aorganizmu pionierskiego
- Bgatunku inwazyjnego
- Cpomnika przyrody
- Dgatunku pod ochroną ścisłą
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: gatunku inwazyjnego – Ten obcy gatunek wypiera rodzime rośliny i parzy skórę.
Różne odmiany jabłoni to przykład różnorodności
- Agatunkowej
- Bgenetycznej
- Ckrajobrazowej
- Dekosystemowej
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: genetycznej – Odmiany jednego gatunku różnią się allelami.
Która forma ochrony obejmuje duży obszar najcenniejszej przyrody chronionej jako całość?
- Abank nasion
- Bpomnik przyrody
- Cochrona gatunkowa
- Dpark narodowy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: park narodowy – W parku narodowym chroni się całe ekosystemy.
Co jest przykładem niszczenia siedlisk?
- Arestytucja żubra
- Bosuszanie mokradeł
- Ctworzenie rezerwatu
- Dzakładanie banku nasion
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: osuszanie mokradeł – Osuszenie mokradła odbiera miejsce do życia wielu gatunkom.
Czym ochrona gatunkowa ścisła różni się od częściowej?
- Aniczym się nie różnią
- Bścisła zakazuje pozyskiwania, częściowa dopuszcza ograniczone pozyskiwanie
- Cczęściowa obowiązuje tylko w zoo
- Dścisła dotyczy tylko roślin
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: ścisła zakazuje pozyskiwania, częściowa dopuszcza ograniczone pozyskiwanie – Przy ochronie częściowej można np. zbierać ograniczoną ilość okazów za zgodą.
Cały dział „Ekologia”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.