Kim jest nosiciel allelu choroby recesywnej?

heterozygotą, u której choroba się nie ujawnia

homozygotą recesywną chorą na tę chorobę

osobą, która zawsze przekaże chorobę dzieciom

Dziedziczenie cech – ściąga i quiz

ogarniam.edu.pl · Biologia · Genetykaklasa 8 · fiszki i quiz: ogarniam.edu.pl/sp/8/biologia/dziedziczenie-cech/

Dziedziczenie cech

Jak cechy przechodzą z rodziców na potomstwo – prawa Mendla i krzyżówka jednogenowa krok po kroku; dla chętnych cechy sprzężone z płcią.

1Podstawowe pojęcia

Allel dominujący (A) ujawnia się zawsze, gdy jest obecny; allel recesywny (a) – tylko u homozygoty recesywnej aa (przy pełnej dominacji).
Homozygota ma dwa jednakowe allele (AA lub aa), heterozygota – dwa różne (Aa).
Nosiciel – heterozygota z allelem recesywnym (np. allelem choroby), u której cecha się nie ujawnia.

2Prawa Mendla

Grzegorz Mendel badał dziedziczenie cech grochu zwyczajnego.
I prawo (czystości gamet) – gameta zawiera tylko jeden allel danego genu.
Dla chętnych: II prawo – allele różnych genów dziedziczą się niezależnie, gdy geny leżą w różnych chromosomach; sprawdza się je w krzyżówce dwugenowej (śledzimy dwie cechy naraz, np. barwę i kształt nasion).

Sprawdź, czy rozumiesz

Co mówi I prawo Mendla?

3Krzyżówka jednogenowa krok po kroku

Krok 1. Oznaczenia alleli: A – żółta barwa nasion (dominująca), a – zielona (recesywna).
Krok 2. Genotypy rodziców (P): Aa × Aa.
Krok 3. Gamety każdego rodzica: A oraz a.
Krok 4. Szachownica Punnetta:

Gamety	A	a
A	AA	Aa
a	Aa	aa

Krok 5. Wynik: genotypy AA : Aa : aa = 1 : 2 : 1; fenotypy 3 : 1, czyli 75% nasion żółtych i 25% zielonych.

Krzyżówka Aa × Aa: genotypy 1 : 2 : 1, fenotypy 3 : 1

Zapamiętaj

Aa × Aa → genotypy 1 : 2 : 1, fenotypy 3 : 1 (75% : 25%)

Inny przykład: Aa × aa → gamety A, a oraz a → potomstwo 50% Aa (cecha dominująca) i 50% aa (cecha recesywna).
Wynik krzyżówki to prawdopodobieństwo dla każdego potomka, a nie pewny skład rodziny – w rodzinie z czworgiem dzieci wcale nie musi być dokładnie jednego aa.

Uwaga na błąd

Mylenie genotypu z fenotypem w odpowiedzi: 1 : 2 : 1 to stosunek genotypów, a 3 : 1 – fenotypów.

4Cechy sprzężone z płcią (dla chętnych)

Niektóre geny leżą w chromosomie X, a chromosom Y ich nie ma. Hemofilia: Xᴴ – allel prawidłowy, Xʰ – allel choroby. Kobieta XᴴXʰ jest zdrową nosicielką, mężczyzna XʰY – chory.
Matka XᴴXʰ × ojciec XᴴY → synowie: 50% chorych (XʰY); córki: 50% nosicielek (XᴴXʰ).

Sprawdź, czy rozumiesz

Ojciec jest zdrowy (XᴴY), a matka jest nosicielką hemofilii (XᴴXʰ). Jakie jest prawdopodobieństwo, że ich syn będzie chory?

✎Ściąga: Dziedziczenie cech

Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.

Aa × Aa → genotypy 1 : 2 : 1, fenotypy 3 : 1 (75% : 25%)
Allel dominujący (A) ujawnia się zawsze, gdy jest obecny; allel recesywny (a) – tylko u homozygoty recesywnej aa (przy pełnej dominacji).
Homozygota ma dwa jednakowe allele (AA lub aa), heterozygota – dwa różne (Aa).
Nosiciel – heterozygota z allelem recesywnym (np. allelem choroby), u której cecha się nie ujawnia.
Grzegorz Mendel badał dziedziczenie cech grochu zwyczajnego.
I prawo (czystości gamet) – gameta zawiera tylko jeden allel danego genu.
Krok 1. Oznaczenia alleli: A – żółta barwa nasion (dominująca), a – zielona (recesywna).
Krok 2. Genotypy rodziców (P): Aa × Aa.

?Quiz: powtórz przed kartkówką

8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.

Jakie jest prawdopodobieństwo pojawienia się cechy recesywnej u potomstwa z krzyżówki Aa × Aa?
1. A75%
2. B0%
3. C25%
4. D50%
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: 25% – Tylko jedna z czterech kratek szachownicy to aa.
Kim jest nosiciel allelu choroby recesywnej?
1. Aheterozygotą, u której choroba się nie ujawnia
2. Bhomozygotą recesywną chorą na tę chorobę
3. Chomozygotą dominującą
4. Dosobą, która zawsze przekaże chorobę dzieciom
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: heterozygotą, u której choroba się nie ujawnia – Allel dominujący „przykrywa” allel recesywny, więc nosiciel jest zdrowy.
Osobnik Aa skrzyżowano z osobnikiem aa. Jakie jest prawdopodobieństwo, że potomek będzie miał cechę recesywną?
1. A75%
2. B50%
3. C25%
4. D0%
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: 50% – Gamety: A lub a oraz a – połowa potomstwa to Aa, połowa aa.
Na jakiej roślinie Grzegorz Mendel prowadził swoje słynne doświadczenia?
1. Ana ziemniaku
2. Bna grochu zwyczajnym
3. Cna pszenicy zwyczajnej
4. Dna lnie zwyczajnym
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: na grochu zwyczajnym – Groch ma łatwe do odróżnienia cechy i szybko daje nasiona.
Jaki procent potomstwa z krzyżówki AA × aa będzie heterozygotami?
1. A0%
2. B50%
3. C100%
4. D25%
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: 100% – Każdy potomek dostaje A od jednego rodzica i a od drugiego.
Co mówi I prawo Mendla?
1. Acechy sprzężone z płcią dziedziczą tylko synowie
2. Bgameta zawiera oba allele danego genu
3. Cgameta zawiera tylko jeden allel danego genu
4. Dallel recesywny zawsze się ujawnia
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: gameta zawiera tylko jeden allel danego genu – To prawo czystości gamet.
Jaki jest stosunek genotypów AA : Aa : aa w potomstwie z krzyżówki Aa × Aa?
1. A2 : 1 : 1
2. B1 : 2 : 1
3. C1 : 1 : 1
4. D3 : 1
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: 1 : 2 : 1 – Stosunek 3 : 1 dotyczy fenotypów, a nie genotypów.
Ojciec jest zdrowy (XᴴY), a matka jest nosicielką hemofilii (XᴴXʰ). Jakie jest prawdopodobieństwo, że ich syn będzie chory?
1. A50%
2. B0%
3. C25%
4. D100%
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: 50% – Syn dostaje od matki Xᴴ albo Xʰ – każdy z prawdopodobieństwem 50%.

Cały dział „Genetyka”: ściąga i próbny sprawdzian →

Kartkówka albo sprawdzian już blisko?

Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Rozwiąż quiz · 8 pytań Fiszki · 10 🔊 Posłuchaj notatki