odcinkiem DNA z informacją o budowie białka

Kiedy ujawnia się cecha recesywna?

gdy organizm ma dwa allele recesywne

tylko u homozygoty dominującej

gdy ma choć jeden allel recesywny

Która cecha należy do fenotypu człowieka?

kolejność nukleotydów w genie

Bliźnięta jednojajowe mają ten sam genotyp, ale jedno ćwiczy i jest wyższe. Co to pokazuje?

fenotyp zależy od genotypu i środowiska

bliźnięta mają różne kariotypy

genotyp zmienia się pod wpływem ćwiczeń

Podstawowe pojęcia genetyki – ściąga i quiz

ogarniam.edu.pl · Biologia · Genetykaklasa 8 · fiszki i quiz: ogarniam.edu.pl/sp/8/biologia/podstawowe-pojecia-genetyki/

Podstawowe pojęcia genetyki

Słowniczek genetyki: gen, allel, genotyp, fenotyp, homozygota i heterozygota oraz chromosomy człowieka.

1Czym zajmuje się genetyka

Genetyka – nauka o dziedziczeniu cech i zmienności organizmów.
Dziedziczenie – przekazywanie cech z rodziców na potomstwo.
Zmienność – różnice między osobnikami tego samego gatunku.

2Gen i allele

Gen – odcinek DNA zawierający informację o budowie jednego białka (lub cząsteczki RNA).
Cecha często zależy od wielu genów i od środowiska – np. wzrost zależy od genów i od odżywiania.
Allele – różne wersje tego samego genu: dominujący (wielka litera, A) i recesywny (mała litera, a).
Cecha dominująca ujawnia się, gdy jest choć jeden allel A; cecha recesywna – tylko przy dwóch allelach a.
Homozygota – dwa jednakowe allele danego genu (AA lub aa); heterozygota – dwa różne allele (Aa).

Zapamiętaj

Gen → białko → cecha; genotyp + środowisko → fenotyp

Sprawdź, czy rozumiesz

Czym jest gen?

3Genotyp i fenotyp

Genotyp – zespół genów organizmu; zapisem literowym (np. Aa, AaBB) opisujemy tylko rozpatrywane geny.
Fenotyp – zespół wszystkich cech organizmu, także niewidocznych (np. grupa krwi), kształtowany przez genotyp i środowisko.

Genotyp	Nazwa	Fenotyp (A – nasiona żółte, a – zielone)
AA	homozygota dominująca	nasiona żółte
Aa	heterozygota	nasiona żółte
aa	homozygota recesywna	nasiona zielone

Uwaga na błąd

~~„fenotyp to tylko wygląd”~~

Fenotyp to wszystkie cechy, także budowa wewnętrzna i np. grupa krwi.

4Chromosomy człowieka

Kariotyp – pełny zestaw chromosomów komórki: w komórkach ciała (somatycznych) człowieka 46 chromosomów = 23 pary, w gametach – 23.
Komórka diploidalna (2n) ma dwa zestawy chromosomów – jeden od matki, drugi od ojca (komórki ciała, 2n = 46). Komórka haploidalna (n) ma jeden zestaw (gamety, n = 23).
Chromosomy homologiczne – para podobnych chromosomów (z tymi samymi genami): jeden od matki, drugi od ojca.
Autosomy – 22 pary chromosomów niezwiązanych z płcią.
Chromosomy płci: kobieta XX, mężczyzna XY.

Zapamiętaj

Człowiek: 46 = 44 autosomy + 2 chromosomy płci (XX lub XY)

Uwaga na błąd

~~„gamety mają 46 chromosomów”~~

Plemnik i komórka jajowa mają po 23.

Sprawdź, czy rozumiesz

Groch ma genotyp Aa (A – nasiona żółte, a – zielone). Jaki ma fenotyp?

✎Ściąga: Podstawowe pojęcia genetyki

Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.

Gen → białko → cecha; genotyp + środowisko → fenotyp
Człowiek: 46 = 44 autosomy + 2 chromosomy płci (XX lub XY)
Genetyka – nauka o dziedziczeniu cech i zmienności organizmów.
Dziedziczenie – przekazywanie cech z rodziców na potomstwo.
Zmienność – różnice między osobnikami tego samego gatunku.
Gen – odcinek DNA zawierający informację o budowie jednego białka (lub cząsteczki RNA).
Allele – różne wersje tego samego genu: dominujący (wielka litera, A) i recesywny (mała litera, a).
Cecha dominująca ujawnia się, gdy jest choć jeden allel A; cecha recesywna – tylko przy dwóch allelach a.

?Quiz: powtórz przed kartkówką

8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.

Czym jest gen?
1. Acałym chromosomem
2. Bwidoczną cechą organizmu
3. Codcinkiem DNA z informacją o budowie białka
4. Djedną zasadą azotową
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: odcinkiem DNA z informacją o budowie białka – Gen zawiera informację o budowie białka, a białka wpływają na cechy.
Który zapis oznacza heterozygotę?
1. AAa
2. BA
3. CAA
4. Daa
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Aa – Heterozygota ma dwa różne allele danego genu.
Groch ma genotyp Aa (A – nasiona żółte, a – zielone). Jaki ma fenotyp?
1. Anie da się określić
2. Bnasiona zielone
3. Cnasiona żółto-zielone
4. Dnasiona żółte
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: nasiona żółte – Allel dominujący A ujawnia się już w jednej kopii.
Kiedy ujawnia się cecha recesywna?
1. Agdy organizm ma dwa allele recesywne
2. Btylko u homozygoty dominującej
3. Cgdy ma choć jeden allel recesywny
4. Dzawsze u heterozygoty
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: gdy organizm ma dwa allele recesywne – Cecha recesywna występuje tylko u homozygoty recesywnej aa.
Która cecha należy do fenotypu człowieka?
1. Akolejność nukleotydów w genie
2. Bliczba alleli w gamecie
3. Cgrupa krwi
4. Dzapis Aa
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: grupa krwi – Fenotyp to wszystkie cechy, także niewidoczne gołym okiem.
Komórka jajowa człowieka jest haploidalna (n). Ile ma chromosomów?
1. A22
2. B46
3. C92
4. D23
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: 23 – Komórka haploidalna ma jeden zestaw chromosomów – u człowieka 23; komórki ciała (2n) mają 46.
Ile par autosomów ma człowiek?
1. A46
2. B23
3. C44
4. D22
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: 22 – 22 pary autosomów i 1 para chromosomów płci daje 23 pary.
Bliźnięta jednojajowe mają ten sam genotyp, ale jedno ćwiczy i jest wyższe. Co to pokazuje?
1. Afenotyp zależy od genotypu i środowiska
2. Bbliźnięta mają różne kariotypy
3. Cgenotyp zmienia się pod wpływem ćwiczeń
4. Dwzrost nie zależy od genów
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: fenotyp zależy od genotypu i środowiska – Środowisko modyfikuje to, co zapisane w genach.

Cały dział „Genetyka”: ściąga i próbny sprawdzian →

Kartkówka albo sprawdzian już blisko?

Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Rozwiąż quiz · 8 pytań Fiszki · 10 🔊 Posłuchaj notatki