1Dziedziczenie płci
- Kobieta ma chromosomy płci XX, mężczyzna XY. Każda komórka jajowa ma chromosom X, a plemnik – X albo Y (po połowie).
- Krok 1. Genotypy rodziców: XX × XY.
- Krok 2. Gamety: matka – X; ojciec – X lub Y.
- Krok 3. Szachownica: XX, XX, XY, XY.
- Krok 4. Wynik: 50% córek (XX) i 50% synów (XY).
O płci dziecka decyduje plemnik: z chromosomem X – córka, z chromosomem Y – syn.
- To szkolny model – w rzeczywistości zdarzają się rzadkie odmienne układy chromosomów płci.
2Grupy krwi AB0
- Gen ma trzy allele: Iᴬ, Iᴮ i i. Allele Iᴬ i Iᴮ są kodominujące (u osoby IᴬIᴮ ujawniają się oba), a allel i jest recesywny.
| Grupa krwi | Możliwe genotypy |
|---|---|
| A | IᴬIᴬ lub Iᴬi |
| B | IᴮIᴮ lub Iᴮi |
| AB | IᴬIᴮ |
| 0 | ii |
- Przykład krok po kroku: matka z grupą A (Iᴬi) × ojciec z grupą B (Iᴮi).
- Gamety matki: Iᴬ, i; gamety ojca: Iᴮ, i.
- Szachownica: IᴬIᴮ (AB), Iᴬi (A), Iᴮi (B), ii (0).
- Wynik: każda z grup A, B, AB i 0 – z prawdopodobieństwem 25%.
Matka ma genotyp Iᴬi, a ojciec Iᴮi. Jakie jest prawdopodobieństwo, że dziecko będzie miało grupę krwi 0?
Tylko jedna z czterech kratek szachownicy to ii.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Czynnik Rh
- W uproszczonym modelu allel D (dominujący) daje Rh+, allel d (recesywny) – Rh−. Rh+: DD lub Dd; Rh−: dd. Prawdziwy układ Rh jest bardziej złożony.
- Przykład: rodzice Dd × Dd → 75% szans na dziecko Rh+ (DD, Dd), 25% – Rh− (dd).
„Rodzice z grupą A nie mogą mieć dziecka z grupą 0”
Mogą, jeśli oboje są heterozygotami Iᴬi – dziecko ii ma grupę 0 (prawdopodobieństwo 25%).
✎Ściąga: Dziedziczenie płci i grup krwi
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- O płci dziecka decyduje plemnik: z chromosomem X – córka, z chromosomem Y – syn.
- Krok 1. Genotypy rodziców: XX × XY.
- Krok 2. Gamety: matka – X; ojciec – X lub Y.
- Krok 3. Szachownica: XX, XX, XY, XY.
- Krok 4. Wynik: 50% córek (XX) i 50% synów (XY).
- Przykład krok po kroku: matka z grupą A (Iᴬi) × ojciec z grupą B (Iᴮi).
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Jakie chromosomy płci mogą mieć plemniki?
- Azawsze X
- Bzawsze Y
- CX albo Y
- DX i Y jednocześnie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: X albo Y – Połowa plemników ma chromosom X, a połowa – Y.
Jakie jest prawdopodobieństwo, że dziecko będzie chłopcem?
- A75%
- B25%
- C100%
- D50%
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: 50% – Krzyżówka XX × XY daje XX i XY w stosunku 1 : 1.
Co decyduje o płci dziecka?
- Agrupa krwi rodziców
- Btemperatura w czasie ciąży
- Cchromosom płci w plemniku
- Dchromosom płci w komórce jajowej
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: chromosom płci w plemniku – Komórka jajowa ma zawsze X, a plemnik X albo Y.
Jaki genotyp ma osoba z grupą krwi 0?
- AIᴬi
- BIᴬIᴮ
- CIᴮIᴮ
- Dii
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: ii – Grupa 0 występuje tylko u homozygoty recesywnej ii.
Jaką grupę krwi ma osoba o genotypie IᴬIᴮ?
- AA
- BB
- C0
- DAB
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: AB – Allele Iᴬ i Iᴮ są kodominujące – ujawniają się oba.
Matka ma genotyp Iᴬi, a ojciec Iᴮi. Jakie jest prawdopodobieństwo, że dziecko będzie miało grupę krwi 0?
- A25%
- B0%
- C75%
- D50%
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: 25% – Tylko jedna z czterech kratek szachownicy to ii.
Ojciec ma grupę krwi AB (IᴬIᴮ), a matka grupę 0 (ii). Jakie grupy krwi mogą mieć ich dzieci?
- AA, B, AB lub 0
- Btylko AB
- CAB lub 0
- DA lub B
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: A lub B – Gamety ojca: Iᴬ lub Iᴮ, gamety matki: i – dzieci mają Iᴬi (grupa A) albo Iᴮi (grupa B).
Oboje rodzice mają genotyp Dd. Jakie jest prawdopodobieństwo, że dziecko będzie Rh−?
- A75%
- B0%
- C25%
- D50%
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: 25% – Rh− to genotyp dd – jedna z czterech kratek szachownicy.
Cały dział „Genetyka”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.