1Ekologia i środowisko
- Ekologia – nauka o zależnościach między organizmami a ich środowiskiem oraz między samymi organizmami.
- Środowisko – wszystko, co otacza organizm: czynniki abiotyczne (nieożywione: światło, temperatura, woda, gleba) i biotyczne (ożywione: inne organizmy).
Mylenie ekologii (nauki) z ochroną środowiska. Ekolog bada zależności w przyrodzie; ochrona przyrody korzysta z tej wiedzy.
2Poziomy organizacji w ekologii
- Osobnik – pojedynczy organizm, np. jeden szczupak.
- Populacja – osobniki jednego gatunku żyjące na tym samym obszarze w tym samym czasie, np. wszystkie szczupaki w jeziorze.
- Biocenoza – wszystkie populacje różnych gatunków żyjące razem na danym obszarze (rośliny, zwierzęta, grzyby, bakterie).
- Biotop – nieożywiona część środowiska: woda, dno, powietrze, światło, temperatura.
- Ekosystem – biocenoza razem z biotopem; podstawowa jednostka funkcjonalna przyrody.
- Biosfera – wszystkie ekosystemy Ziemi; część planety zamieszkana przez organizmy.
osobnik → populacja → biocenoza → ekosystem (biocenoza + biotop) → biosfera
3Przykład: jezioro na Mazurach
| Pojęcie | W jeziorze |
|---|---|
| osobnik | jeden okoń |
| populacja | wszystkie okonie w jeziorze |
| biocenoza | okonie, szczupaki, trzciny, glony, rak, ważki, bakterie |
| biotop | woda, muliste dno, rozpuszczony tlen, światło, temperatura |
| ekosystem | całe jezioro: organizmy + ich środowisko nieożywione |
- Przykład obliczenia: w jeziorze o powierzchni 50 ha żyje 1500 szczupaków. Zagęszczenie populacji = 1500 osobników przez 50 ha = 30 osobników na 1 ha.
Która kolejność poziomów organizacji jest poprawna?
Każdy kolejny poziom obejmuje poprzedni.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
4Ekosystemy naturalne i sztuczne
- Naturalne – powstały bez udziału człowieka i utrzymują się same: las, jezioro, torfowisko.
- Sztuczne – stworzone i utrzymywane przez człowieka: pole uprawne, park, sad, staw hodowlany. Bez opieki człowieka (siew, koszenie, nawożenie) zmieniają się.
5Nisza ekologiczna
- Nisza ekologiczna – „zawód” gatunku w ekosystemie: czym się odżywia, kiedy jest aktywny, jakich warunków potrzebuje. Gatunek ma niszę, a mieszka w siedlisku.
Który z ekosystemów jest sztuczny?
Pole uprawne istnieje dzięki pracy człowieka.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Podstawowe pojęcia ekologii
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- osobnik → populacja → biocenoza → ekosystem (biocenoza + biotop) → biosfera
- Ekologia – nauka o zależnościach między organizmami a ich środowiskiem oraz między samymi organizmami.
- Środowisko – wszystko, co otacza organizm: czynniki abiotyczne (nieożywione: światło, temperatura, woda, gleba) i biotyczne (ożywione: inne organizmy).
- Osobnik – pojedynczy organizm, np. jeden szczupak.
- Populacja – osobniki jednego gatunku żyjące na tym samym obszarze w tym samym czasie, np. wszystkie szczupaki w jeziorze.
- Biocenoza – wszystkie populacje różnych gatunków żyjące razem na danym obszarze (rośliny, zwierzęta, grzyby, bakterie).
- Biotop – nieożywiona część środowiska: woda, dno, powietrze, światło, temperatura.
- Ekosystem – biocenoza razem z biotopem; podstawowa jednostka funkcjonalna przyrody.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Wszystkie szczupaki żyjące w jednym jeziorze tworzą
- Abiotop
- Bpopulację
- Cbiocenozę
- Dekosystem
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: populację – Populacja to osobniki jednego gatunku na tym samym obszarze w tym samym czasie.
Biotop to
- Apopulacja jednego gatunku
- Bwszystkie ekosystemy Ziemi
- Cwszystkie organizmy w ekosystemie
- Dnieożywiona część ekosystemu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: nieożywiona część ekosystemu – Biotop tworzą m.in. woda, gleba, powietrze, światło i temperatura.
Ekosystem to
- Apopulacja i jej osobniki
- Bwyłącznie środowisko nieożywione
- Cwyłącznie zespół organizmów
- Dbiocenoza i biotop razem
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: biocenoza i biotop razem – Ekosystem łączy część ożywioną i nieożywioną.
Która kolejność poziomów organizacji jest poprawna?
- Abiosfera → osobnik → populacja → ekosystem → biocenoza
- Bpopulacja → osobnik → ekosystem → biocenoza → biosfera
- Cosobnik → biocenoza → populacja → biosfera → ekosystem
- Dosobnik → populacja → biocenoza → ekosystem → biosfera
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: osobnik → populacja → biocenoza → ekosystem → biosfera – Każdy kolejny poziom obejmuje poprzedni.
Który z ekosystemów jest sztuczny?
- Atorfowisko
- Blas naturalny w Białowieży
- Cpole pszenicy
- Djezioro polodowcowe
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: pole pszenicy – Pole uprawne istnieje dzięki pracy człowieka.
Który element należy do biocenozy jeziora?
- Amuliste dno
- Brozpuszczony w wodzie tlen
- Ctemperatura wody
- Dtrzcina
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: trzcina – Biocenoza to organizmy; tlen, dno i temperatura należą do biotopu.
Na łące o powierzchni 4 ha naliczono 200 kretowisk należących do 40 kretów. Jakie jest zagęszczenie populacji kretów?
- A10 osobników na 1 ha
- B50 osobników na 1 ha
- C40 osobników na 1 ha
- D160 osobników na 1 ha
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: 10 osobników na 1 ha – Liczymy osobniki, nie kretowiska: 40 osobników na 4 ha to 10 osobników na 1 ha.
Co opisuje nisza ekologiczna gatunku?
- Ajego rolę w ekosystemie i wymagania życiowe
- Bwyłącznie miejsce, w którym mieszka
- Cliczbę osobników na 1 ha
- Dwszystkie ekosystemy Ziemi
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: jego rolę w ekosystemie i wymagania życiowe – Nisza to „zawód” gatunku, a miejsce zamieszkania to siedlisko.
Cały dział „Ekologia”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.