Pod wpływem UV powstała mutacja w komórce skóry ramienia. Czy przejdzie ona na dzieci tej osoby?

nie, bo nie dotyczy komórek, z których powstają gamety

tylko wtedy, gdy jest korzystna

tak, każda mutacja jest dziedziczna

Zmienność organizmów – ściąga i quiz

ogarniam.edu.pl · Biologia · Genetykaklasa 8 · fiszki i quiz: ogarniam.edu.pl/sp/8/biologia/zmiennosc-organizmow/

Zmienność organizmów

Dlaczego osobniki tego samego gatunku różnią się od siebie – zmienność środowiskowa i genetyczna, mutacje i czynniki, które je wywołują.

1Rodzaje zmienności

Zmienność – różnice między osobnikami tego samego gatunku.
Zmienność środowiskowa (modyfikacyjna) – powstaje pod wpływem warunków życia; dotyczy fenotypu, nie jest dziedziczna.
Przykłady: opalenizna, większa masa mięśni u sportowca, wyższe i wiotkie rośliny w cieniu niż na słońcu, mniejsze liście mniszka lekarskiego w górach.
Zmienność genetyczna – wynika ze zmian w materiale genetycznym; jest dziedziczna.

Uwaga na błąd

Podawanie blizny jako przykładu zmienności środowiskowej. Blizna to skutek uszkodzenia ciała, a nie przystosowanie się organizmu do warunków.

2Zmienność genetyczna

Rekombinacyjna – nowe zestawy alleli powstają podczas mejozy (tasowanie chromosomów) i zapłodnienia (łączenie gamet dwojga rodziców). Dlatego rodzeństwo nie jest identyczne.
Mutacyjna – wynika z mutacji, czyli nagłych, trwałych zmian w materiale genetycznym. Mutacje powstają samorzutnie (np. błąd przy kopiowaniu DNA) albo pod wpływem czynników mutagennych.

Mutacja	Czego dotyczy	Przykład
genowa	budowy jednego genu	mukowiscydoza
chromosomowa	budowy chromosomu (utrata lub przeniesienie fragmentu)	zespół „kociego krzyku”
genomowa	liczby chromosomów	zespół Downa (trisomia 21)

Sprawdź, czy rozumiesz

Mniszek lekarski z jednej rośliny posadzony w górach ma mniejsze liście niż na nizinie. Co to pokazuje?

3Czynniki mutagenne

Fizyczne: promieniowanie UV, promieniowanie rentgenowskie i inne promieniowanie jonizujące.
Chemiczne: substancje z dymu tytoniowego (np. benzo(a)piren), azbest, niektóre pestycydy.
Biologiczne: niektóre wirusy, np. HPV i wirus zapalenia wątroby typu B.
Ochrona: krem z filtrem UV, niepalenie, praca z chemikaliami w rękawicach, szczepienia (np. przeciw HPV).

4Skutki mutacji

Szkodliwe – wywołują choroby genetyczne lub nowotwory.
Obojętne – nie zmieniają funkcjonowania organizmu.
Korzystne (rzadko) – dają przewagę w danym środowisku.
Potomstwu przekazywane są tylko mutacje w komórkach, z których powstają gamety. Mutacja w komórce skóry (np. po oparzeniu słonecznym) nie przechodzi na dzieci.

Zapamiętaj

Mutacje są źródłem nowych alleli, a więc źródłem zmienności, na której działa ewolucja.

Sprawdź, czy rozumiesz

Który czynnik jest mutagenem chemicznym?

✎Ściąga: Zmienność organizmów

Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.

Mutacje są źródłem nowych alleli, a więc źródłem zmienności, na której działa ewolucja.
Zmienność – różnice między osobnikami tego samego gatunku.
Zmienność środowiskowa (modyfikacyjna) – powstaje pod wpływem warunków życia; dotyczy fenotypu, nie jest dziedziczna.
Zmienność genetyczna – wynika ze zmian w materiale genetycznym; jest dziedziczna.
Rekombinacyjna – nowe zestawy alleli powstają podczas mejozy (tasowanie chromosomów) i zapłodnienia (łączenie gamet dwojga rodziców). Dlatego rodzeństwo nie jest identyczne.
Mutacyjna – wynika z mutacji, czyli nagłych, trwałych zmian w materiale genetycznym. Mutacje powstają samorzutnie (np. błąd przy kopiowaniu DNA) albo pod wpływem czynników mutagennych.
Fizyczne: promieniowanie UV, promieniowanie rentgenowskie i inne promieniowanie jonizujące.
Chemiczne: substancje z dymu tytoniowego (np. benzo(a)piren), azbest, niektóre pestycydy.

?Quiz: powtórz przed kartkówką

8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.

Który przykład ilustruje zmienność środowiskową?
1. Azespół Downa
2. Bgrupa krwi AB
3. Copalenizna po wakacjach
4. Dkolor oczu dziecka
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: opalenizna po wakacjach – Opalenizna powstaje pod wpływem UV i nie jest dziedziczona.
Czy cechy powstałe w wyniku zmienności modyfikacyjnej są dziedziczone?
1. Anie, bo nie zmieniają genów
2. Btylko wtedy, gdy są korzystne
3. Ctak, ale tylko przez synów
4. Dtak, zawsze
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: nie, bo nie zmieniają genów – Zmienia się tylko fenotyp, a materiał genetyczny pozostaje ten sam.
W jakich procesach zachodzi zmienność rekombinacyjna?
1. Aw mitozie i fotosyntezie
2. Bpodczas opalania się
3. Cw mejozie i zapłodnieniu
4. Dtylko w wyniku mutacji
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: w mejozie i zapłodnieniu – Mejoza tasuje chromosomy, a zapłodnienie łączy gamety dwojga rodziców.
Do jakich mutacji należy zespół Downa?
1. Agenomowych
2. Bmodyfikacyjnych
3. Cgenowych
4. Dchromosomowych strukturalnych
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: genomowych – Zmienia się liczba chromosomów – występują trzy chromosomy 21.
Który czynnik jest mutagenem chemicznym?
1. Awirus HPV
2. Bbenzo(a)piren z dymu tytoniowego
3. Cpromieniowanie rentgenowskie
4. Dpromieniowanie UV
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: benzo(a)piren z dymu tytoniowego – UV i promienie rentgenowskie to mutageny fizyczne, a HPV – biologiczny.
Pod wpływem UV powstała mutacja w komórce skóry ramienia. Czy przejdzie ona na dzieci tej osoby?
1. Atylko wtedy, gdy jest korzystna
2. Btak, każda mutacja jest dziedziczna
3. Cnie, bo nie dotyczy komórek, z których powstają gamety
4. Dtak, ale tylko na synów
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: nie, bo nie dotyczy komórek, z których powstają gamety – Dziedziczone są tylko mutacje w komórkach linii płciowej, z których powstają gamety.
Mniszek lekarski z jednej rośliny posadzony w górach ma mniejsze liście niż na nizinie. Co to pokazuje?
1. Amutację genową
2. Bwpływ środowiska na fenotyp
3. Czmienność rekombinacyjną
4. Ddziedziczenie sprzężone z płcią
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: wpływ środowiska na fenotyp – Rośliny mają ten sam genotyp, a różnią się tylko z powodu warunków.
Dlaczego mutacje są ważne dla ewolucji?
1. Azawsze są korzystne
2. Bzawsze powodują choroby
3. Czmieniają tylko fenotyp
4. Dsą źródłem nowych alleli
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: są źródłem nowych alleli – Bez mutacji nie powstawałyby nowe warianty genów.

Cały dział „Genetyka”: ściąga i próbny sprawdzian →

Kartkówka albo sprawdzian już blisko?

Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Rozwiąż quiz · 8 pytań Fiszki · 10 🔊 Posłuchaj notatki