1Zasoby i zrównoważony rozwój
- Zasoby nieodnawialne nie odtwarzają się w czasie życia ludzi: węgiel, ropa naftowa, gaz ziemny, rudy metali.
- Zasoby odnawialne odtwarzają się: woda, drewno, ryby, gleba, energia Słońca i wiatru. Odnawialne nie znaczy nieograniczone – przełowione łowisko czy wycięty las odradzają się latami.
- Zrównoważony rozwój – korzystanie z zasobów tak, by zaspokoić nasze potrzeby i nie odebrać tej możliwości przyszłym pokoleniom.
- W praktyce: oszczędzanie wody i energii, naprawianie i ponowne używanie rzeczy, segregacja odpadów, transport publiczny i rower. Recykling jest dobry, ale lepiej, gdy odpad w ogóle nie powstaje.
Najpierw ogranicz, potem użyj ponownie, na końcu oddaj do recyklingu.
2Zanieczyszczenia i wylesianie
- Powietrze: smog (pyły z pieców i samochodów), kwaśne opady (tlenki siarki i azotu niszczą lasy i zakwaszają wody).
- Wody: nawozy i ścieki → eutrofizacja (nadmiar soli mineralnych, zakwity glonów, brak tlenu, śnięcie ryb).
- Gleby: metale ciężkie (ołów, kadm), pestycydy, odpady.
- Wylesianie – ubywa siedlisk i roślin pochłaniających CO₂.
Na czym polega zrównoważony rozwój?
Chodzi o równowagę między potrzebami ludzi a stanem przyrody.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Klimat i ozon
- Efekt cieplarniany to naturalne zatrzymywanie części ciepła przez atmosferę – bez niego Ziemia byłaby mroźna. Człowiek go wzmacnia, zwiększając ilość CO₂ (spalanie paliw kopalnych, wylesianie) i metanu. To powoduje antropogeniczną zmianę klimatu: ocieplenie, susze, gwałtowne zjawiska pogodowe.
- Ograniczanie: odnawialne źródła energii, oszczędzanie energii, ochrona i sadzenie lasów, mniej jazdy samochodem.
- Dziura ozonowa to inne zjawisko: ubytek ozonu chroniącego przed UV, wywołany przez freony. Po Protokole montrealskim (1987) freony wycofano i warstwa ozonowa się odbudowuje.
Mylenie efektu cieplarnianego z dziurą ozonową – to dwa różne zjawiska o innych przyczynach.
✎Ściąga: Zasoby przyrody i zagrożenia środowiska
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Najpierw ogranicz, potem użyj ponownie, na końcu oddaj do recyklingu.
- Zasoby nieodnawialne nie odtwarzają się w czasie życia ludzi: węgiel, ropa naftowa, gaz ziemny, rudy metali.
- Zasoby odnawialne odtwarzają się: woda, drewno, ryby, gleba, energia Słońca i wiatru. Odnawialne nie znaczy nieograniczone – przełowione łowisko czy wycięty las odradzają się latami.
- Zrównoważony rozwój – korzystanie z zasobów tak, by zaspokoić nasze potrzeby i nie odebrać tej możliwości przyszłym pokoleniom.
- Powietrze: smog (pyły z pieców i samochodów), kwaśne opady (tlenki siarki i azotu niszczą lasy i zakwaszają wody).
- Wody: nawozy i ścieki → eutrofizacja (nadmiar soli mineralnych, zakwity glonów, brak tlenu, śnięcie ryb).
- Gleby: metale ciężkie (ołów, kadm), pestycydy, odpady.
- Wylesianie – ubywa siedlisk i roślin pochłaniających CO₂.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Który zasób jest nieodnawialny?
- Adrewno
- Bwęgiel kamienny
- Cenergia wiatru
- Dwoda
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: węgiel kamienny – Węgiel powstawał przez miliony lat i nie odtworzy się w czasie życia ludzi.
Co oznacza, że ryby to zasób odnawialny?
- Anie trzeba ich chronić
- Bodtwarzają się, ale przełowienie może je wyczerpać
- Cmożna je łowić bez żadnych limitów
- Dsą nieograniczone
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: odtwarzają się, ale przełowienie może je wyczerpać – Odnawialność nie oznacza nieograniczonej dostępności.
Co jest główną przyczyną eutrofizacji jezior?
- Asmog z pieców
- Bfreony z lodówek
- Cspływ nawozów i ścieków bogatych w sole mineralne
- Dwycinanie lasów w górach
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: spływ nawozów i ścieków bogatych w sole mineralne – Nadmiar azotu i fosforu powoduje zakwity glonów.
Które zdanie o efekcie cieplarnianym jest prawdziwe?
- Apowodują go freony niszczące ozon
- Bjest wyłącznie skutkiem działalności człowieka
- Cochładza powierzchnię Ziemi
- Djest naturalny, ale człowiek go nasila emisją CO₂ i metanu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: jest naturalny, ale człowiek go nasila emisją CO₂ i metanu – Bez naturalnego efektu cieplarnianego Ziemia byłaby zbyt zimna do życia.
Dlaczego warstwa ozonowa obecnie się odbudowuje?
- Aposadzono więcej lasów
- Bwycofano freony po Protokole montrealskim
- Czmniejszono emisję metanu
- Dograniczono kwaśne opady
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: wycofano freony po Protokole montrealskim – Protokół montrealski z 1987 r. zakazał substancji niszczących ozon.
Na czym polega zrównoważony rozwój?
- Ana jak najszybszym wydobyciu surowców
- Bna korzystaniu z zasobów tak, by wystarczyło ich przyszłym pokoleniom
- Cna całkowitej rezygnacji z korzystania z przyrody
- Dna budowie jak największej liczby fabryk
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: na korzystaniu z zasobów tak, by wystarczyło ich przyszłym pokoleniom – Chodzi o równowagę między potrzebami ludzi a stanem przyrody.
Które działanie najlepiej ogranicza ilość odpadów?
- Akupowanie wody w małych butelkach
- Bpalenie plastiku w piecu
- Cwyrzucanie plastiku do odpadów zmieszanych
- Dużywanie butelki wielorazowej zamiast kupowania nowych plastikowych
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: używanie butelki wielorazowej zamiast kupowania nowych plastikowych – Najlepiej, gdy odpad w ogóle nie powstaje.
Co jest głównym źródłem smogu w polskich miastach zimą?
- Afotosynteza drzew
- Bparowanie jezior
- Cspalanie węgla i śmieci w domowych piecach oraz spaliny samochodów
- Dfreony z lodówek
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: spalanie węgla i śmieci w domowych piecach oraz spaliny samochodów – Pyły z kominów i rur wydechowych tworzą smog.
Cały dział „Ekologia”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.